# Ηλεκτρικό ρεύμα — ένταση και τάση

> Τι ρέει και τι το σπρώχνει.

Φυσική, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/current-voltage

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τι ρέει σε ένα κύκλωμα και τι το σπρώχνει.
- Να ξεχωρίζεις ένταση από τάση και να ξέρεις τις μονάδες τους.
- Να εξηγείς γιατί χρειάζεται κλειστό κύκλωμα.

## Τι ρέει και τι το σπρώχνει

Σε ένα μεταλλικό καλώδιο υπάρχουν αμέτρητα **ελεύθερα ηλεκτρόνια**, που κινούνται άτακτα προς κάθε κατεύθυνση.

Σύνδεσε το καλώδιο σε μπαταρία και η άτακτη κίνηση αποκτά **κατεύθυνση**. Αυτή η προσανατολισμένη κίνηση φορτίων είναι το **ηλεκτρικό ρεύμα**.

Η μπαταρία δεν παρέχει τα ηλεκτρόνια — αυτά ήταν ήδη εκεί. Παρέχει το **σπρώξιμο**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το κύκλωμα πρέπει να κλείνει*

## Ένταση: πόσο φορτίο περνά

Η **ένταση** μετράει πόσο φορτίο περνά από μια διατομή του αγωγού σε κάθε δευτερόλεπτο:

$$
I = \frac{q}{t}
$$

Μονάδα το **Ampere** (A). Ένα αμπέρ σημαίνει ένα coulomb φορτίου ανά δευτερόλεπτο.

Μετριέται με **αμπερόμετρο**, που συνδέεται **σε σειρά** — γιατί το ρεύμα πρέπει να περάσει μέσα από αυτό για να μετρηθεί.

*Δύο παλιά όργανα μέτρησης από σχολικό εργαστήριο φυσικής. Η κλίμακα του αριστερού γράφει μA, δηλαδή μικροαμπέρ, εκατομμυριοστά του αμπέρ: είναι αμπερόμετρο για πολύ μικρά ρεύματα. Από το διάφανο καπάκι βλέπεις τον μηχανισμό που κινεί τη βελόνα. Για να μετρήσει, ένα τέτοιο όργανο μπαίνει σε σειρά, ώστε όλο το ρεύμα να περνά από μέσα του.*

## Τάση: πόσο δυνατά σπρώχνει

Η **τάση** μετράει την ενέργεια που δίνει η πηγή σε κάθε μονάδα φορτίου:

$$
V = \frac{E}{q}
$$

Μονάδα το **Volt** (V). Μετριέται με **βολτόμετρο**, που συνδέεται **παράλληλα** — γιατί η τάση είναι διαφορά ανάμεσα σε δύο σημεία.

*Μπαταρία με λαμπτήρα: το αμπερόμετρο A είναι πάνω στο ίδιο καλώδιο, σε σειρά, και το βολτόμετρο V συνδέεται στα δύο άκρα του λαμπτήρα, παράλληλα.*

> **Κλειδί**
>
> Μια εικόνα που βοηθά: το κύκλωμα σαν υδραυλικό σύστημα.
>
> Η **τάση** είναι η πίεση που δίνει η αντλία. Η **ένταση** είναι πόσο νερό περνά ανά δευτερόλεπτο.
>
> Χωρίς πίεση δεν υπάρχει ροή. Και ο σωλήνας πρέπει να είναι **κλειστό κύκλωμα**, αλλιώς το νερό δεν κυκλοφορεί.

## Γιατί το κύκλωμα πρέπει να κλείνει

Τα ηλεκτρόνια δεν καταναλώνονται στον λαμπτήρα. Περνούν από μέσα του, χάνουν ενέργεια και συνεχίζουν προς τον άλλο πόλο της μπαταρίας.

Αν κοπεί ο δρόμος — ανοιχτός διακόπτης, κομμένο καλώδιο, καμένο νήμα — η ροή σταματά **παντού**, όχι μόνο στο σημείο της διακοπής.

> **Πρόσεχε**
>
> Η **συμβατική φορά** του ρεύματος είναι από τον θετικό προς τον αρνητικό πόλο.
>
> Τα ηλεκτρόνια όμως κινούνται **αντίθετα**, από τον αρνητικό προς τον θετικό.
>
> Δεν είναι λάθος: είναι ιστορική σύμβαση που ορίστηκε πριν ανακαλυφθεί το ηλεκτρόνιο. Όλοι οι τύποι δουλεύουν σωστά με τη συμβατική φορά, οπότε διατηρήθηκε.

> **Θυμήσου**
>
> Τι μετράει τι, και πώς συνδέεται:
>
> **Αμπερόμετρο** $\Rightarrow$ ένταση $\Rightarrow$ **σε σειρά**.
>
> **Βολτόμετρο** $\Rightarrow$ τάση $\Rightarrow$ **παράλληλα**.
>
> Ένα αμπερόμετρο συνδεδεμένο παράλληλα σε μπαταρία είναι βραχυκύκλωμα — και συνήθως καμένο όργανο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Από ένα καλώδιο περνούν 12 C φορτίου σε 4 s. Πόση είναι η ένταση;

1. $$
   I = \frac{q}{t} = \frac{12}{4}
   $$
2. $$
   I = 3 \; \text{A}
   $$
3. Δηλαδή κάθε δευτερόλεπτο περνούν $3$ coulomb από κάθε διατομή του αγωγού.

### Παράδειγμα 2: Μπαταρία 9 V δίνει ενέργεια σε φορτίο 2 C. Πόση ενέργεια;

1. Από τον ορισμό της τάσης:
   $$
   V = \frac{E}{q} \Rightarrow E = V \cdot q
   $$
2. $$
   E = 9 \cdot 2 = 18 \; \text{J}
   $$
3. Δηλαδή κάθε coulomb παίρνει $9$ joule από την μπαταρία — αυτό ακριβώς σημαίνει «μπαταρία των $9$ βολτ».
4. Η ενέργεια αυτή δεν χάνεται: αποδίδεται στον λαμπτήρα ως φως και θερμότητα.

### Παράδειγμα 3: Γιατί όταν καεί ένας λαμπτήρας σε μια σειρά λαμπιονιών σβήνουν όλα;

1. Σε σύνδεση **σε σειρά** υπάρχει ένας μόνο δρόμος για το ρεύμα.
2. Το καμένο νήμα σημαίνει κομμένο κύκλωμα σε εκείνο το σημείο.
3. Χωρίς κλειστό κύκλωμα, δεν περνά ρεύμα από **κανένα** σημείο.
4. Γι' αυτό τα σύγχρονα λαμπιόνια είναι συνήθως σε παράλληλες ομάδες: αν καεί ένα, οι υπόλοιπες ομάδες συνεχίζουν να έχουν δικό τους δρόμο.

## Ερωτήσεις

1. Τι κινείται σε ένα μεταλλικό αγωγό όταν περνά ρεύμα;
   - Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια του μετάλλου
   - Ηλεκτρόνια που δίνει η μπαταρία
   - Πρωτόνια
   - Ολόκληρα άτομα
2. Από έναν αγωγό περνούν $20$ C σε $5$ s. Πόση είναι η ένταση του ρεύματος;
   - $4$ A
   - $100$ A
   - $0{,}25$ A
   - $25$ A
3. Πώς συνδέεται ένα αμπερόμετρο σε κύκλωμα;
   - Σε σειρά
   - Παράλληλα
   - Οπωσδήποτε δίπλα στην μπαταρία
   - Χωρίς σύνδεση, με επαφή στο καλώδιο
4. Τι σημαίνει ότι μια μπαταρία είναι $4{,}5$ V;
   - Ότι δίνει $4{,}5$ J ενέργειας σε κάθε coulomb φορτίου
   - Ότι στέλνει $4{,}5$ C φορτίου στο κύκλωμα κάθε δευτερόλεπτο
   - Ότι περιέχει $4{,}5$ J συνολικά
   - Ότι δίνει πάντα ρεύμα $4{,}5$ A
5. Ανοίγεις τον διακόπτη ενός κυκλώματος. Τι συμβαίνει;
   - Σταματά η ροή ρεύματος σε ολόκληρο το κύκλωμα
   - Το ρεύμα σταματά μόνο μετά τον διακόπτη
   - Τα ηλεκτρόνια συσσωρεύονται και εκρήγνυνται
   - Η τάση της μπαταρίας μηδενίζεται
6. Πώς συνδέεται ένα βολτόμετρο;
   - Παράλληλα με το στοιχείο του οποίου μετράει την τάση
   - Σε σειρά
   - Μόνο στα άκρα της μπαταρίας
   - Χωρίς σύνδεση, ακουμπώντας ένα μόνο σημείο του καλωδίου
7. Τι μετράει η ένταση του ρεύματος;
   - Το φορτίο που περνάει από μια διατομή σε κάθε δευτερόλεπτο
   - Την ενέργεια που δίνει η πηγή σε κάθε μονάδα φορτίου
   - Το συνολικό φορτίο που έχει αποθηκευμένο η μπαταρία
   - Πόσο γρήγορα κινείται κάθε ηλεκτρόνιο μέσα στο καλώδιο
8. Στα καλώδια έξω από την μπαταρία, προς τα πού κινούνται τα ηλεκτρόνια;
   - Από τον αρνητικό πόλο προς τον θετικό
   - Από τον θετικό πόλο προς τον αρνητικό
   - Και προς τις δύο κατευθύνσεις, μισά-μισά
   - Πουθενά: μένουν ακίνητα και κινείται μόνο η ενέργεια

## Ασκήσεις

1. Από έναν αγωγό περνούν $40$ C σε $8$ s. Πόση είναι η ένταση;
2. Ένας φορτιστής δίνει σταθερό ρεύμα $2$ A. Σε πόσα λεπτά περνούν $300$ C από το καλώδιό του;
3. Μπαταρία $1{,}5$ V τροφοδοτεί ένα ρολόι τοίχου με ρεύμα $0{,}2$ A για $5$ λεπτά. Πόση ενέργεια δίνει η μπαταρία σε αυτό το διάστημα;
4. Ο λαμπτήρας ενός φακού ανάβει με μπαταρία $4{,}5$ V. Σε $10$ λεπτά η μπαταρία δίνει στο φορτίο που κυκλοφορεί $810$ J ενέργειας.
   α) Πόσο φορτίο πέρασε από τον λαμπτήρα σε αυτά τα $10$ λεπτά;
   β) Πόση είναι η ένταση του ρεύματος;
   γ) Η μπαταρία μπορεί να δώσει συνολικά $9720$ J. Με το ίδιο ρεύμα, πόσες ώρες θα κρατήσει ο φακός αναμμένος;
5. Στο αυτοκίνητο, ένα χάλκινο καλώδιο μήκους $3$ m πηγαίνει από την μπαταρία στους προβολείς, και όταν είναι αναμμένοι το διαρρέει σταθερό ρεύμα $10$ A. Σε κάθε μέτρο του καλωδίου, τα ελεύθερα ηλεκτρόνια έχουν όλα μαζί φορτίο περίπου $20\,000$ C. Θεώρησε ότι όλα κινούνται κατά μήκος του καλωδίου με την ίδια ταχύτητα.
   α) Με πόση ταχύτητα προχωρούν τα ηλεκτρόνια μέσα στο καλώδιο;
   β) Πόσο χρόνο χρειάζεται ένα ηλεκτρόνιο για να διανύσει όλο το καλώδιο;
   γ) Τότε γιατί οι προβολείς ανάβουν αμέσως μόλις κλείσεις τον διακόπτη;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/current-voltage
