# Κυκλώματα σε σειρά και παράλληλα

> Γιατί τα φώτα του σπιτιού δεν είναι σε σειρά.

Φυσική, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/circuits

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις σύνδεση σε σειρά από παράλληλη σύνδεση.
- Να υπολογίζεις ολική αντίσταση στις δύο συνδεσμολογίες.
- Να εξηγείς γιατί οι συσκευές του σπιτιού συνδέονται παράλληλα.

## Γιατί τα φώτα του σπιτιού δεν είναι σε σειρά

Αν ήταν, θα συνέβαιναν δύο πράγματα.

Πρώτον, σβήνοντας ένα φως θα έσβηναν όλα. Δεύτερον, ανάβοντας περισσότερα, το καθένα θα φώτιζε λιγότερο.

Και τα δύο ακούγονται παράλογα — γιατί η εγκατάσταση είναι **παράλληλη**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε σειρά ή παράλληλα*

## Σύνδεση σε σειρά

Ένας δρόμος, όλα στη σειρά.

- Το **ρεύμα** είναι ίδιο παντού: $I_1 = I_2 = I$.
- Η **τάση** μοιράζεται: $V = V_1 + V_2$.
- Η ολική αντίσταση είναι το **άθροισμα**:

$$
R = R_1 + R_2
$$

Προσθέτοντας αντιστάτες σε σειρά, το κύκλωμα δυσκολεύει και το ρεύμα πέφτει.

## Παράλληλη σύνδεση

Πολλοί δρόμοι, κοινά άκρα.

- Η **τάση** είναι ίδια σε κάθε κλάδο: $V_1 = V_2 = V$.
- Το **ρεύμα** μοιράζεται: $I = I_1 + I_2$.
- Η ολική αντίσταση βγαίνει από τους αντιστρόφους:

$$
\frac{1}{R} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2}
$$

Και το αποτέλεσμα είναι **μικρότερο** από κάθε επιμέρους αντίσταση.

Δοκίμασε τους ίδιους δύο αντιστάτες με τις δύο συνδεσμολογίες. Κοίτα την ολική αντίσταση, και μετά ποιο μέγεθος μένει κοινό και ποιο μοιράζεται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι ίδιοι δύο αντιστάτες, δύο συνδέσεις*

> **Κλειδί**
>
> Η παράλληλη σύνδεση μοιάζει παράδοξη: προσθέτεις αντιστάτη και η ολική αντίσταση **πέφτει**.
>
> Σκέψου το με δρόμους. Ανοίγοντας δεύτερη λωρίδα, η κυκλοφορία περνά ευκολότερα, ακόμη κι αν η νέα λωρίδα είναι στενή.
>
> Κάθε νέος κλάδος είναι επιπλέον διαδρομή για το ρεύμα, όχι επιπλέον εμπόδιο.

## Γιατί το σπίτι είναι παράλληλο

|                       | Σε σειρά    | Παράλληλα          |
| --------------------- | ----------- | ------------------ |
| αν σβήσει ένα         | σβήνουν όλα | τα άλλα συνεχίζουν |
| τάση ανά συσκευή      | μοιρασμένη  | πλήρης             |
| ανεξάρτητοι διακόπτες | αδύνατο     | φυσιολογικό        |

Κάθε πρίζα του σπιτιού δίνει τα ίδια $230$ V, είτε είναι συνδεδεμένη μία συσκευή είτε δέκα. Αυτό είναι δυνατό μόνο με παράλληλη σύνδεση.

> **Πρόσεχε**
>
> Όσο περισσότερες συσκευές βάζεις παράλληλα, τόσο **περισσότερο συνολικό ρεύμα** τραβάς από το δίκτυο.
>
> Γι' αυτό υπάρχουν ασφάλειες: κόβουν το κύκλωμα όταν το ρεύμα ξεπεράσει το όριο που αντέχουν τα καλώδια.
>
> Ένα πολύμπριζο με τέσσερα θερμαντικά σώματα δεν είναι υπερβολή στη χρήση — είναι κίνδυνος υπερθέρμανσης καλωδίων.

> **Θυμήσου**
>
> Πώς θυμάσαι ποιο μοιράζεται σε ποια σύνδεση:
>
> **Σε σειρά** υπάρχει ένας δρόμος, άρα το **ρεύμα** δεν έχει πού να μοιραστεί. Μοιράζεται η τάση.
>
> **Παράλληλα** όλοι οι κλάδοι έχουν τα ίδια δύο άκρα, άρα την ίδια **τάση**. Μοιράζεται το ρεύμα.
>
> Κάθε φορά, μοιράζεται αυτό που έχει τη δυνατότητα να μοιραστεί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο αντιστάτες 4 Ω και 6 Ω συνδέονται σε σειρά σε μπαταρία 20 V. Βρες την ολική αντίσταση και το ρεύμα.

*Μπαταρία 20 V με δύο αντιστάτες σε σειρά, 4 Ω και 6 Ω.*

1. $$
   R = 4 + 6 = 10 \; \Omega
   $$
2. $$
   I = \frac{V}{R} = \frac{20}{10} = 2 \; \text{A}
   $$
3. Το ίδιο ρεύμα περνά και από τους δύο.
4. **Οι επιμέρους τάσεις:** $V_1 = 2 \cdot 4 = 8$ V και $V_2 = 2 \cdot 6 = 12$ V.

   Άθροισμα $20$ V, όσο δίνει η μπαταρία. Ο μεγαλύτερος αντιστάτης παίρνει τη μεγαλύτερη τάση.

### Παράδειγμα 2: Οι ίδιοι δύο αντιστάτες, τώρα παράλληλα στα 20 V. Ποια η ολική αντίσταση;

*Μπαταρία 20 V με δύο αντιστάτες παράλληλα, 4 Ω και 6 Ω.*

1. $$
   \frac{1}{R} = \frac{1}{4} + \frac{1}{6}
   $$
2. Κοινός παρονομαστής $12$:
   $$
   \frac{1}{R} = \frac{3}{12} + \frac{2}{12} = \frac{5}{12}
   $$
3. $$
   R = \frac{12}{5} = 2{,}4 \; \Omega
   $$
4. **Έλεγχος:** το αποτέλεσμα είναι μικρότερο και από τα $4$ Ω, δηλαδή από τη μικρότερη επιμέρους αντίσταση. Έτσι οφείλει να είναι σε κάθε παράλληλη σύνδεση.

   Το συνολικό ρεύμα εδώ είναι $20 : 2{,}4 \approx 8{,}3$ A — πολύ μεγαλύτερο από τα $2$ A της σειράς.

### Παράδειγμα 3: Γιατί όταν ανάβεις το σίδερο δεν χαμηλώνει το φως του δωματίου;

1. Το σίδερο και ο λαμπτήρας είναι συνδεδεμένα **παράλληλα** στο δίκτυο.
2. Άρα και τα δύο έχουν πλήρη τάση $230$ V, ανεξάρτητα το ένα από το άλλο.
3. Το σίδερο απλώς τραβά επιπλέον ρεύμα από το δίκτυο.
4. Σε παλιές εγκαταστάσεις μπορεί να δεις μια στιγμιαία μείωση φωτεινότητας: οφείλεται στην αντίσταση των ίδιων των καλωδίων, που με μεγάλο ρεύμα προκαλεί μικρή πτώση τάσης.

   Δεν είναι δηλαδή σύνδεση σε σειρά — είναι ατέλεια της γραμμής.

## Ερωτήσεις

1. Τρεις αντιστάτες $2$ Ω, $3$ Ω και $5$ Ω συνδέονται σε σειρά. Πόση είναι η ολική αντίσταση;
   - $10$ Ω
   - $0{,}97$ Ω
   - $30$ Ω
   - $3{,}3$ Ω
2. Δύο αντιστάτες $6$ Ω ο καθένας συνδέονται παράλληλα. Πόση είναι η ολική αντίσταση;
   - $3$ Ω
   - $12$ Ω
   - $6$ Ω
   - $0{,}33$ Ω
3. Σε σύνδεση **σε σειρά**, τι είναι ίδιο σε όλα τα στοιχεία;
   - Η ένταση του ρεύματος
   - Η τάση στα άκρα κάθε στοιχείου
   - Η αντίσταση κάθε στοιχείου
   - Και η τάση και το ρεύμα
4. Γιατί οι συσκευές του σπιτιού συνδέονται παράλληλα;
   - Για να έχει κάθε συσκευή πλήρη τάση και ανεξάρτητη λειτουργία
   - Για να τραβούν όλες μαζί λιγότερο ρεύμα από το δίκτυο
   - Γιατί η εγκατάσταση βγαίνει φθηνότερη, με λιγότερα καλώδια
   - Για να μη χρειάζονται ασφάλειες στον ηλεκτρικό πίνακα
5. Σε παράλληλη σύνδεση δύο λαμπτήρων, ξεβιδώνεις τον έναν. Τι γίνεται ο άλλος;
   - Συνεχίζει να ανάβει κανονικά
   - Σβήνει κι αυτός, γιατί κόπηκε ο δρόμος
   - Ανάβει πιο δυνατά από πριν
   - Ανάβει πιο αδύναμα από πριν
6. Σε σύνδεση **παράλληλα**, τι είναι ίδιο σε όλα τα στοιχεία;
   - Η τάση
   - Η ένταση του ρεύματος
   - Η αντίσταση
   - Και η τάση και το ρεύμα
7. Δύο λάμπες είναι συνδεδεμένες σε σειρά και καίγεται η μία. Τι γίνεται η άλλη;
   - Σβήνει κι αυτή
   - Ανάβει πιο δυνατά
   - Μένει ακριβώς ίδια
   - Ανάβει πιο αδύναμα
8. Γιατί η ασφάλεια μπαίνει **σε σειρά** και όχι παράλληλα;
   - Για να τη διαρρέει όλο το ρεύμα του κυκλώματος
   - Για να έχει την ίδια τάση με τη συσκευή
   - Για να μην καίγεται
   - Για να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια από το δίκτυο

## Ασκήσεις

1. Τρεις αντιστάτες $1$ Ω, $5$ Ω και $12$ Ω σε σειρά. Πόση είναι η ολική αντίσταση;
2. Δύο λάμπες συνδέονται παράλληλα σε μπαταρία $6$ V. Η μία έχει αντίσταση $3$ Ω και η άλλη $6$ Ω. Πόσο ρεύμα δίνει συνολικά η μπαταρία;
3. Αντιστάτες $3$ Ω και $6$ Ω σε σειρά σε μπαταρία $9$ V. Πόσο ρεύμα περνά;
   *Μπαταρία 9 V με δύο αντιστάτες σε σειρά, 3 Ω και 6 Ω.*
4. Έχεις μπαταρία $9$ V και έναν αντιστάτη $6$ Ω. Θέλεις η μπαταρία να δίνει ρεύμα $4{,}5$ A, και μπορείς να προσθέσεις έναν ακόμη αντιστάτη.
   α) Θα τον συνδέσεις σε σειρά ή παράλληλα με τον αντιστάτη των $6$ Ω;
   β) Πόση πρέπει να είναι η αντίστασή του;
5. Τρεις ίδιες λάμπες, Λ1, Λ2 και Λ3, με αντίσταση $6$ Ω η καθεμιά, συνδέονται σε μπαταρία $9$ V: οι Λ2 και Λ3 παράλληλα μεταξύ τους, και η Λ1 σε σειρά με το ζευγάρι τους. Όσο περισσότερο ρεύμα περνά από μια λάμπα, τόσο πιο φωτεινή είναι. Θεώρησε τις αντιστάσεις σταθερές.
   α) Πόσο ρεύμα περνά από κάθε λάμπα;
   β) Η Λ2 καίγεται. Τι γίνεται με τη φωτεινότητα της Λ1 και της Λ3;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/circuits
