# Λόγος τμημάτων και θεώρημα του Θαλή

> Παράλληλες ευθείες κόβουν τις τέμνουσες σε ανάλογα τμήματα: το κλειδί για την ομοιότητα.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/thales-theorem

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις τον λόγο δύο ευθύγραμμων τμημάτων και να ξέρεις πότε τέσσερα τμήματα είναι ανάλογα.
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα του Θαλή για παράλληλες ευθείες που τέμνουν δύο ευθείες.
- Να χρησιμοποιείς την παράλληλη προς μια πλευρά τριγώνου για να βρεις άγνωστο τμήμα.

## Ο λόγος δύο τμημάτων

Ο **λόγος** δύο ευθύγραμμων τμημάτων $AB$ και $\Gamma\Delta$ είναι ο αριθμός που βγαίνει αν διαιρέσεις τα μήκη τους, μετρημένα με την **ίδια μονάδα**:

$\frac{AB}{\Gamma\Delta}$

Αν $AB = 6$ cm και $\Gamma\Delta = 8$ cm, ο λόγος είναι $\dfrac{6}{8} = \dfrac{3}{4}$. Σε χιλιοστά θα ήταν $\dfrac{60}{80}$, πάλι $\dfrac{3}{4}$. Ο λόγος **δεν έχει μονάδα**: λέει πόσες φορές χωράει το ένα τμήμα στο άλλο, όχι πόσο μακρύ είναι.

Τέσσερα τμήματα λέγονται **ανάλογα** όταν οι λόγοι τους ανά δύο είναι ίσοι:

$\frac{\alpha}{\beta} = \frac{\gamma}{\delta}$

Μια τέτοια ισότητα λέγεται **αναλογία**, και λύνεται όπως ήδη ξέρεις, «χιαστί»: $\alpha \cdot \delta = \beta \cdot \gamma$.

> **Πρόσεχε**
>
> Στον λόγο τα δύο μήκη πρέπει να είναι στην **ίδια μονάδα**.
>
> Αν $AB = 40$ cm και $\Gamma\Delta = 2$ m, ο λόγος **δεν** είναι $20$. Πρώτα μετατρέπεις: $2$ m $= 200$ cm, και ο λόγος είναι $\dfrac{40}{200} = \dfrac{1}{5}$.

## Παράλληλες που κόβουν ίσα

Ξεκίνα από μια παρατήρηση που μπορείς να ελέγξεις σε ένα τετράδιο με γραμμές. Οι γραμμές του είναι παράλληλες και ισαπέχουν. Τράβηξε μια λοξή ευθεία που τις κόβει: τα κομμάτια ανάμεσα σε διαδοχικές γραμμές βγαίνουν **ίσα**. Τράβηξε μια δεύτερη, πιο λοξή: τα κομμάτια της είναι μεγαλύτερα από της πρώτης, αλλά πάλι ίσα μεταξύ τους.

Αυτό ισχύει γενικά: αν παράλληλες ευθείες ορίζουν **ίσα** τμήματα σε μια ευθεία, ορίζουν ίσα τμήματα και σε κάθε άλλη ευθεία που τις τέμνει.

Έτσι χωρίζεις ένα τμήμα σε, ας πούμε, $5$ ίσα μέρη **χωρίς να το μετρήσεις**. Σημείωσε το τμήμα σε μια λωρίδα χαρτί και βάλ' τη λοξά πάνω στο τετράδιο, ώστε τα δύο άκρα να πέφτουν σε γραμμές που απέχουν πέντε διαστήματα. Οι τέσσερις ενδιάμεσες γραμμές το κόβουν σε πέντε ίσα κομμάτια.

## Το θεώρημα του Θαλή

Τι γίνεται όταν οι παράλληλες **δεν** ισαπέχουν; Τα κομμάτια δεν είναι πια ίσα. Είναι όμως **ανάλογα**.

> **Κλειδί**
>
> **Θεώρημα του Θαλή.** Αν τρεις ή περισσότερες παράλληλες ευθείες τέμνουν δύο ευθείες, ορίζουν σε αυτές **ανάλογα** τμήματα.
>
> Αν οι παράλληλες κόβουν την πρώτη ευθεία στα $A$, $B$, $\Gamma$ και τη δεύτερη στα $A'$, $B'$, $\Gamma'$, τότε
>
> $\frac{AB}{A'B'} = \frac{B\Gamma}{B'\Gamma'} = \frac{A\Gamma}{A'\Gamma'}$
>
> Τα τμήματα της δεύτερης ευθείας είναι τα τμήματα της πρώτης πολλαπλασιασμένα **όλα με τον ίδιο αριθμό**.

Το θεώρημα φέρει το όνομα του **Θαλή του Μιλήσιου** (6ος αι. π.Χ.). Η παράδοση, από αρχαίους συγγραφείς που έγραψαν αιώνες μετά, λέει ότι μέτρησε το ύψος μιας πυραμίδας από τη σκιά της. Αν το έκανε πράγματι δεν το ξέρουμε, και η απόδειξη του θεωρήματος όπως τη γράφουμε σήμερα είναι πολύ μεταγενέστερη.

*Η Μεγάλη Πυραμίδα του Χέοπα στη Γκίζα. Κοίτα τους ανθρώπους στη βάση της για να καταλάβεις το μέγεθός της. Το ύψος της δεν μετριέται με μετροταινία: η κορυφή βρίσκεται πάνω από το κέντρο της βάσης, μέσα στον όγκο της πέτρας. Γι' αυτό η ιδέα της σκιάς είναι τόσο έξυπνη: μετράς στο έδαφος και βρίσκεις με αναλογίες το ύψος.*

## Μέσα σε τρίγωνο

Η πιο συχνή μορφή του θεωρήματος είναι μέσα σε ένα τρίγωνο. Φέρε μια ευθεία **παράλληλη** προς τη $B\Gamma$, που κόβει την $AB$ στο $\Delta$ και την $A\Gamma$ στο $E$. Φαντάσου και μια τρίτη παράλληλη από το $A$: οι τρεις παράλληλες κόβουν τις δύο πλευρές, και το θεώρημα δίνει

$\frac{A\Delta}{\Delta B} = \frac{AE}{E\Gamma}$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η παράλληλη μέσα στο τρίγωνο*

Από τον Θαλή στην ομοιότητα είναι ένα βήμα. Το τρίγωνο $A\Delta E$ έχει τις ίδιες γωνίες με το $AB\Gamma$, αφού η $\Delta E$ είναι παράλληλη στη $B\Gamma$, άρα τα δύο τρίγωνα είναι **όμοια**. Αυτό που στην προηγούμενη ενότητα λέγαμε «ανάλογες πλευρές» στηρίζεται ακριβώς σε αυτό το θεώρημα.

> **Θυμήσου**
>
> Η αναλογία στήνεται σωστά όταν κάθε κλάσμα διαβάζει τις δύο πλευρές **με την ίδια σειρά**.
>
> - κομμάτι προς κομμάτι: $\dfrac{A\Delta}{\Delta B} = \dfrac{AE}{E\Gamma}$
> - κομμάτι προς ολόκληρη πλευρά: $\dfrac{A\Delta}{AB} = \dfrac{AE}{A\Gamma}$
>
> Λάθος είναι να ανακατέψεις: $\dfrac{A\Delta}{\Delta B} = \dfrac{AE}{A\Gamma}$ δεν ισχύει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τμήμα AB έχει μήκος 1,2 m και ένα τμήμα ΓΔ έχει μήκος 45 cm. Ποιος είναι ο λόγος AB προς ΓΔ;

1. Φέρνω τα δύο μήκη στην ίδια μονάδα: $1{,}2$ m $= 120$ cm.
2. $\frac{AB}{\Gamma\Delta} = \frac{120}{45} = \frac{8}{3}$
3. Το $AB$ είναι $\dfrac{8}{3}$ του $\Gamma\Delta$, δηλαδή λίγο κάτω από τριπλάσιο. Ο λόγος είναι σκέτος αριθμός, χωρίς μονάδα.

### Παράδειγμα 2: Τρεις παράλληλες ευθείες κόβουν μια ευθεία στα A, B, Γ και μια άλλη στα A', B', Γ'. Δίνονται AB = 3, BΓ = 5 και A'B' = 4,2. Βρες το B'Γ'.

*Τρεις παράλληλες ευθείες ε1, ε2, ε3 που κόβουν μια ευθεία στα Α, Β, Γ και μια άλλη στα Α΄, Β΄, Γ΄, με ΑΒ = 3, ΒΓ = 5, Α΄Β΄ = 4,2 και το Β΄Γ΄ σημειωμένο με ερωτηματικό.*

1. Από το θεώρημα του Θαλή:

   $\frac{AB}{A'B'} = \frac{B\Gamma}{B'\Gamma'}$
2. $\frac{3}{4{,}2} = \frac{5}{B'\Gamma'}$
3. Χιαστί: $3 \cdot B'\Gamma' = 5 \cdot 4{,}2 = 21$, οπότε $B'\Gamma' = 7$.
4. **Έλεγχος:** στη δεύτερη ευθεία όλα είναι $1{,}4$ φορές μεγαλύτερα, αφού $4{,}2 : 3 = 1{,}4$ και $7 : 5 = 1{,}4$.

### Παράδειγμα 3: Σε τρίγωνο ABΓ είναι AB = 15 και AΓ = 20. Ευθεία παράλληλη στη BΓ κόβει την AB στο Δ με AΔ = 6, και την AΓ στο E. Βρες τα AE και EΓ.

*Τρίγωνο ΑΒΓ με ΑΒ = 15 και ΑΓ = 20, και ΔΕ παράλληλη στη ΒΓ με το Δ στην ΑΒ, ΑΔ = 6 και τα ΑΕ, ΕΓ σημειωμένα με ερωτηματικό.*

1. Ξέρω κομμάτι και ολόκληρη πλευρά στην $AB$, οπότε διαλέγω τη μορφή «κομμάτι προς ολόκληρη»:

   $\frac{A\Delta}{AB} = \frac{AE}{A\Gamma}$
2. $\frac{6}{15} = \frac{AE}{20}$

   Χιαστί: $15 \cdot AE = 120$, οπότε $AE = 8$.
3. Το υπόλοιπο της πλευράς: $E\Gamma = 20 - 8 = 12$.
4. **Έλεγχος με την άλλη μορφή:** $\Delta B = 15 - 6 = 9$, και $\dfrac{6}{9} = \dfrac{8}{12}$, αφού και τα δύο κάνουν $\dfrac{2}{3}$.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο λόγος ενός τμήματος $30$ cm προς ένα τμήμα $1{,}5$ m;
   - $\dfrac{1}{5}$
   - $20$
   - $5$
   - $\dfrac{1}{20}$
2. Ο λόγος $AB : \Gamma\Delta$ είναι $\dfrac{2}{3}$. Τι μπορείς να πεις με βεβαιότητα;
   - Το $AB$ είναι τα δύο τρίτα του $\Gamma\Delta$
   - Το $AB$ είναι $2$ cm και το $\Gamma\Delta$ είναι $3$ cm
   - Το $\Gamma\Delta$ είναι μικρότερο από το $AB$
   - Τα δύο τμήματα διαφέρουν κατά $1$ cm
3. Τέσσερις παράλληλες ευθείες κόβουν μια ευθεία σε τρία ίσα τμήματα των $2$ cm. Μια άλλη ευθεία τις κόβει πιο λοξά. Τι ισχύει για τα τμήματά της;
   - Είναι ίσα μεταξύ τους, όχι όμως αναγκαστικά $2$ cm
   - Είναι κι αυτά ακριβώς $2$ cm το καθένα
   - Μεγαλώνουν όσο απομακρύνεσαι από την πρώτη
   - Δεν ξέρουμε τίποτα χωρίς να τα μετρήσουμε
4. Τρεις παράλληλες ορίζουν στη μία ευθεία τμήματα $4$ και $10$, και στην άλλη τμήματα $6$ και $x$. Πόσο είναι το $x$;
   - $15$
   - $12$
   - $\dfrac{20}{3}$
   - $2{,}4$
5. Ποια προϋπόθεση χρειάζεται για να ισχύει $\dfrac{A\Delta}{\Delta B} = \dfrac{AE}{E\Gamma}$ σε ένα τρίγωνο $AB\Gamma$;
   - Η $\Delta E$ να είναι παράλληλη στη $B\Gamma$
   - Τα $\Delta$ και $E$ να είναι μέσα των πλευρών
   - Το τρίγωνο να είναι ισοσκελές
   - Η $\Delta E$ να είναι κάθετη στη $B\Gamma$
6. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ με $\Delta E \parallel B\Gamma$, ποια από αυτές τις ισότητες **δεν** ισχύει γενικά;
   - $\dfrac{A\Delta}{\Delta B} = \dfrac{AE}{A\Gamma}$
   - $\dfrac{A\Delta}{AB} = \dfrac{AE}{A\Gamma}$
   - $\dfrac{A\Delta}{\Delta B} = \dfrac{AE}{E\Gamma}$
   - $\dfrac{\Delta B}{AB} = \dfrac{E\Gamma}{A\Gamma}$
7. Γιατί το τρίγωνο $A\Delta E$ είναι όμοιο με το $AB\Gamma$, όταν $\Delta E \parallel B\Gamma$;
   - Γιατί έχουν τις ίδιες γωνίες λόγω της παραλληλίας
   - Γιατί έχουν κοινή την κορυφή $A$ και τίποτε άλλο
   - Γιατί το $A\Delta E$ είναι μέσα στο $AB\Gamma$
   - Γιατί έχουν ίσες πλευρές μία προς μία

## Ασκήσεις

1. Βρες τον λόγο ενός τμήματος $18$ cm προς ένα τμήμα $24$ cm, σε απλή μορφή.
2. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ με $\Delta E \parallel B\Gamma$ είναι $AB = 15$, $A\Delta = 5$ και $E\Gamma = 14$. Πόσο είναι το $AE$;
   *Τρίγωνο ΑΒΓ με ΔΕ παράλληλη στη ΒΓ, ΑΒ = 15, ΑΔ = 5, ΕΓ = 14 και το ΑΕ σημειωμένο x.*
3. Τέσσερις παράλληλες κόβουν μια ευθεία στα $A$, $B$, $\Gamma$, $\Delta$ και μια άλλη στα $A'$, $B'$, $\Gamma'$, $\Delta'$. Είναι $AB = 2$, $B\Gamma = 3$, $\Gamma\Delta = 5$ και $A'\Delta' = 15$.
   α) Πόσο είναι το $A'B'$;
   β) Πόσο είναι το $B'\Gamma'$;
   γ) Πόσο είναι το $\Gamma'\Delta'$;
4. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ είναι $\Delta E \parallel B\Gamma$, με το $\Delta$ πάνω στην $AB$ και το $E$ πάνω στην $A\Gamma$. Από το $E$ φέρνεις παράλληλη στην $AB$, που κόβει τη $B\Gamma$ στο $Z$. Είναι $A\Delta = 4$, $\Delta B = 6$ και $B\Gamma = 15$. Πόσο είναι το $BZ$;
5. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ πάρε $\Delta$ στην $AB$ και $E$ στην $A\Gamma$, με $A\Delta = 4$, $AB = 10$, $AE = 6$, $A\Gamma = 16$.
   α) Μπορεί η $\Delta E$ να είναι παράλληλη στη $B\Gamma$;
   β) Το $\Delta$ μένει εκεί που είναι. Πόσο πρέπει να είναι το $AE$ για να γίνει η $\Delta E$ παράλληλη στη $B\Gamma$;
6. Δύο κατακόρυφοι στύλοι, ύψους $3$ m και $6$ m, στέκονται σε οριζόντιο έδαφος. Από την κορυφή του καθενός τεντώνεις ένα ίσιο σύρμα ως τη βάση του άλλου, και τα δύο σύρματα διασταυρώνονται.
   α) Οι στύλοι απέχουν $9$ m. Σε τι ύψος από το έδαφος διασταυρώνονται τα σύρματα;
   β) Ο Νίκος λέει ότι, αν απομακρύνεις τους στύλους, το σημείο διασταύρωσης θα κατέβει. Έχει δίκιο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/thales-theorem
