# Συστήματα εξισώσεων

> Αντικατάσταση, αντίθετοι συντελεστές, και το σημείο τομής.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/systems

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις σύστημα δύο εξισώσεων με αντικατάσταση και με αντίθετους συντελεστές.
- Να ερμηνεύεις τη λύση ως σημείο τομής δύο ευθειών.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σύστημα είναι αδύνατο και πότε έχει άπειρες λύσεις.

## Δύο πληροφορίες, δύο άγνωστοι

Στην καντίνα: τρεις καφέδες και δύο χυμοί κάνουν $11{,}50$ ευρώ. Ένας καφές και τέσσερις χυμοί κάνουν $13$.

Πόσο κοστίζει ο καφές;

Με έναν άγνωστο δεν βγαίνει — υπάρχουν δύο άγνωστες τιμές. Χρειάζονται δύο γράμματα:

$$
\begin{cases}
3x + 2y = 11{,}50 \\
x + 4y = 13
\end{cases}
$$

Ένα ζευγάρι εξισώσεων που πρέπει να ισχύουν **ταυτόχρονα** λέγεται **σύστημα**. Και η λύση του δεν είναι αριθμός: είναι ζευγάρι $(x, y)$.

## Μέθοδος 1: αντικατάσταση

Λύνεις τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο και τον βάζεις στην άλλη.

Από τη δεύτερη: $x = 13 - 4y$.

Στην πρώτη:

$$
\begin{aligned}
3(13 - 4y) + 2y = 11{,}50 &\Rightarrow 39 - 12y + 2y = 11{,}50 \\
&\Rightarrow -10y = -27{,}50
\end{aligned}
$$

Άρα $y = 2{,}75$ και $x = 13 - 11 = 2$.

Ο καφές $2$ ευρώ, ο χυμός $2{,}75$.

Η μέθοδος βολεύει όταν κάποιος άγνωστος έχει συντελεστή $1$ — απομονώνεται χωρίς κλάσματα.

## Μέθοδος 2: αντίθετοι συντελεστές

Πολλαπλασιάζεις τις εξισώσεις ώστε ένας άγνωστος να αποκτήσει **αντίθετους** συντελεστές, και τις προσθέτεις: ο άγνωστος εξαφανίζεται.

Πολλαπλασιάζω τη δεύτερη εξίσωση με $-3$:

$$
\begin{cases}
3x + 2y = 11{,}50 \\
-3x - 12y = -39
\end{cases}
$$

Πρόσθεση κατά μέλη: $-10y = -27{,}50$, δηλαδή $y = 2{,}75$. Το ίδιο αποτέλεσμα, από άλλο δρόμο.

> **Κλειδί**
>
> Κάθε εξίσωση με δύο αγνώστους παριστάνει μια **ευθεία**: όλα τα ζευγάρια που την ικανοποιούν.
>
> Η λύση του συστήματος είναι το σημείο που ανήκει **και στις δύο** ευθείες — το σημείο τομής τους.

*Οι ευθείες του συστήματος της καντίνας, ε₁ για την 3x + 2y = 11,50 και ε₂ για την x + 4y = 13, που τέμνονται στο σημείο Μ(2, 2,75).*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο ευθείες, τρεις δυνατότητες*

## Οι τρεις περιπτώσεις

| Ευθείες     | Σύστημα  | Λύσεις      |
| ----------- | -------- | ----------- |
| τέμνονται   | ορισμένο | ακριβώς μία |
| παράλληλες  | αδύνατο  | καμία       |
| ταυτίζονται | αόριστο  | άπειρες     |

Αλγεβρικά το καταλαβαίνεις χωρίς σχήμα. Αν στη διάρκεια της λύσης φτάσεις σε κάτι σαν $0 = 7$, το σύστημα είναι **αδύνατο**. Αν φτάσεις σε $0 = 0$, είναι **αόριστο**.

> **Πρόσεχε**
>
> Μια λύση πρέπει να επαληθεύει **και τις δύο** εξισώσεις.
>
> Το ζευγάρι $(5, 0)$ επαληθεύει την $x + 4y = 5$, αλλά αυτό δεν το κάνει λύση του συστήματος αν η δεύτερη εξίσωση διαφωνεί.
>
> Ο έλεγχος γίνεται πάντα και στις δύο — μία επαλήθευση δεν αρκεί.

> **Θυμήσου**
>
> Ποια μέθοδο να διαλέξεις:
>
> **Αντικατάσταση** όταν κάποιος άγνωστος είναι ήδη μόνος του ή έχει συντελεστή $1$.
>
> **Αντίθετους συντελεστές** όταν οι συντελεστές είναι βολικοί αριθμοί και κανένας άγνωστος δεν απομονώνεται εύκολα.
>
> Και οι δύο δίνουν την ίδια απάντηση. Διαλέγεις με κριτήριο πόσα κλάσματα θα σου βγουν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε με αντικατάσταση: y = 2x − 1 και 3x + y = 9.

1. Ο $y$ είναι ήδη λυμένος στην πρώτη. Τον βάζω στη δεύτερη:
   $$
   3x + (2x - 1) = 9
   $$
2. $5x - 1 = 9 \Rightarrow 5x = 10 \Rightarrow x = 2$.
3. Επιστρέφω στην πρώτη: $y = 2 \cdot 2 - 1 = 3$.
4. **Έλεγχος και στις δύο:** $3 = 2 \cdot 2 - 1$ σωστό, και $3 \cdot 2 + 3 = 9$ σωστό.

   Λύση: $(x, y) = (2, 3)$.

### Παράδειγμα 2: Λύσε με αντίθετους συντελεστές: 2x + 3y = 12 και 5x − 3y = 9.

1. Οι συντελεστές του $y$ είναι ήδη αντίθετοι: $+3$ και $-3$. Δεν χρειάζεται πολλαπλασιασμός.
2. Προσθέτω κατά μέλη:
   $$
   (2x + 5x) + (3y - 3y) = 12 + 9 \Rightarrow 7x = 21 \Rightarrow x = 3
   $$
3. Στην πρώτη: $2 \cdot 3 + 3y = 12 \Rightarrow 3y = 6 \Rightarrow y = 2$.
4. **Έλεγχος:** $2 \cdot 3 + 3 \cdot 2 = 12$ σωστό. $5 \cdot 3 - 3 \cdot 2 = 9$ σωστό.

   Λύση: $(3, 2)$.

### Παράδειγμα 3: Τι συμβαίνει με το σύστημα x + y = 4 και 2x + 2y = 10;

1. Πολλαπλασιάζω την πρώτη με $-2$:
   $$
   -2x - 2y = -8
   $$
2. Προσθέτω με τη δεύτερη:
   $$
   0 = 2
   $$
3. Κάτι ψευδές. Άρα δεν υπάρχει ζευγάρι που να ικανοποιεί και τις δύο: το σύστημα είναι **αδύνατο**.
4. Γραφικά φαίνεται αμέσως. Η δεύτερη εξίσωση γράφεται $x + y = 5$: δύο ευθείες με ίδια κλίση αλλά διαφορετική θέση, δηλαδή **παράλληλες**.

   Το άθροισμα δύο αριθμών δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα $4$ και $5$.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο ζευγάρι είναι λύση του συστήματος $x + y = 7$ και $2x - y = 2$;
   - $(3, 4)$
   - $(4, 3)$
   - $(2, 5)$
   - $(1, 0)$
2. Στο σύστημα $4x + 3y = 18$ και $x - 3y = -3$, ποια κίνηση εξαφανίζει αμέσως έναν άγνωστο;
   - Πρόσθεση των δύο εξισώσεων κατά μέλη
   - Αφαίρεση της δεύτερης από την πρώτη
   - Πολλαπλασιασμός της πρώτης με $3$
   - Καμία — χρειάζεται οπωσδήποτε αντικατάσταση
3. Λύνοντας ένα σύστημα καταλήγεις στη σχέση $0 = 5$. Τι σημαίνει αυτό;
   - Το σύστημα είναι αδύνατο — οι ευθείες είναι παράλληλες
   - Το σύστημα έχει άπειρες λύσεις — οι ευθείες ταυτίζονται
   - Σίγουρα έκανες λάθος στις πράξεις — ξεκίνα από την αρχή
   - Η λύση είναι $x = 0$ και $y = 5$ — ένα σημείο τομής
4. Δύο ευθείες έχουν την ίδια κλίση και τον ίδιο σταθερό όρο. Πόσες λύσεις έχει το αντίστοιχο σύστημα;
   - Άπειρες
   - Μία
   - Καμία
   - Δύο
5. Σε ένα πάρκινγκ υπάρχουν αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες: $20$ οχήματα και $62$ ρόδες συνολικά. Πόσα αυτοκίνητα υπάρχουν;
   - $11$
   - $9$
   - $10$
   - $12$
6. Λύσε: $x + y = 10$ και $x - y = 4$
   - $x = 7$, $y = 3$
   - $x = 3$, $y = 7$
   - $x = 6$, $y = 4$
   - $x = 14$, $y = 4$
7. Λύνοντας ένα σύστημα καταλήγεις στη σχέση $0 = 0$. Τι σημαίνει;
   - Άπειρες λύσεις — οι δύο εξισώσεις λένε το ίδιο πράγμα
   - Καμία λύση — οι δύο ευθείες είναι παράλληλες μεταξύ τους
   - Μία λύση, το ζευγάρι $x = 0$, $y = 0$
   - Σίγουρα έκανες λάθος κάπου στις πράξεις
8. Στο σύστημα $3x + 2y = 13$ και $3x - y = 7$, ποια κίνηση εξαφανίζει αμέσως έναν άγνωστο;
   - Αφαίρεση των δύο εξισώσεων κατά μέλη
   - Πρόσθεση των δύο εξισώσεων κατά μέλη
   - Πολλαπλασιασμός της πρώτης με $2$
   - Καμία — χρειάζεται οπωσδήποτε αντικατάσταση

## Ασκήσεις

1. Λύσε με αντικατάσταση: $y = 3x - 2$ και $2x + y = 13$
2. Λύσε: $2x + 3y = 13$ και $5x - y = 7$
3. Τι συμβαίνει με το σύστημα $x - 2y = 3$ και $2x - 4y = 6$;
4. Ένας διψήφιος αριθμός έχει άθροισμα ψηφίων $11$. Αν αντιστρέψεις τη σειρά των ψηφίων του, ο νέος αριθμός είναι κατά $27$ μεγαλύτερος. Ποιος είναι ο αριθμός;
5. Σε μια συναυλία πουλήθηκαν $250$ εισιτήρια: κανονικά προς $12$ ευρώ και φοιτητικά προς $8$ ευρώ.
   α) Ο ταμίας γράφει στο τέλος της βραδιάς εισπράξεις $2650$ ευρώ. Λύσε το σύστημα: πόσα βγαίνουν τα κανονικά εισιτήρια, και τι σου λέει αυτό;
   β) Ο ταμίας ξαναμετρά και βρίσκει $2640$ ευρώ. Πόσα φοιτητικά εισιτήρια πουλήθηκαν;
6. Τρεις φίλοι, η Άννα, ο Βασίλης και η Γωγώ, ζυγίζονται ανά δύο σε μια ζυγαριά. Η Άννα με τον Βασίλη βγαίνουν $95$ kg, ο Βασίλης με τη Γωγώ $109$ kg και η Γωγώ με την Άννα $102$ kg.
   α) Πόσο ζυγίζει ο καθένας;
   β) Την επόμενη μέρα ο Βασίλης λέει ότι ζυγίστηκαν πάλι ανά δύο και βγήκαν $50$ kg, $60$ kg και $115$ kg. Δείξε ότι έκανε λάθος, όποιο ζευγάρι κι αν αντιστοιχεί σε κάθε νούμερο.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/systems
