# Εξισώσεις β΄ βαθμού

> Η διακρίνουσα σου λέει τι θα βρεις πριν κάνεις πράξεις.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/quadratic-equations

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις εξίσωση β΄ βαθμού με παραγοντοποίηση και με τον τύπο.
- Να χρησιμοποιείς τη διακρίνουσα για να προβλέψεις το πλήθος των λύσεων.
- Να συνδέεις τις λύσεις με τα σημεία τομής της παραβολής με τον άξονα.

## Ένας αριθμός που απαντά πριν από τις πράξεις

Η εξίσωση $\alpha x^2 + \beta x + \gamma = 0$, με $\alpha \neq 0$, λέγεται **δευτεροβάθμια**.

Πριν λύσεις οτιδήποτε, μπορείς να ξέρεις **πόσες** λύσεις θα βρεις. Αρκεί ένας αριθμός:

$$
\Delta = \beta^2 - 4\alpha\gamma
$$

Λέγεται **διακρίνουσα**, γιατί ακριβώς αυτό κάνει: διακρίνει τις τρεις περιπτώσεις.

| Διακρίνουσα  | Λύσεις    | Η παραβολή                     |
| ------------ | --------- | ------------------------------ |
| $\Delta > 0$ | δύο       | τέμνει τον άξονα σε δύο σημεία |
| $\Delta = 0$ | μία διπλή | εφάπτεται στον άξονα           |
| $\Delta < 0$ | καμία     | δεν αγγίζει τον άξονα          |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η παραβολή και οι ρίζες της*

## Ο τύπος

Όταν $\Delta \geq 0$:

$$
x = \frac{-\beta \pm \sqrt{\Delta}}{2\alpha}
$$

Το $\pm$ είναι που δίνει τις δύο λύσεις. Όταν $\Delta = 0$, η $\sqrt{\Delta}$ είναι μηδέν και οι δύο λύσεις συμπίπτουν σε μία, τη $x = -\dfrac{\beta}{2\alpha}$.

> **Κλειδί**
>
> Η διακρίνουσα δεν είναι επιπλέον δουλειά — είναι **προϋπόθεση**.
>
> Αν βγει αρνητική, σταματάς: δεν υπάρχει πραγματικός αριθμός με αρνητικό τετράγωνο, άρα δεν υπάρχει λύση να ψάξεις.
>
> Υπολογίζοντάς τη πρώτη, γλιτώνεις μισή σελίδα πράξεων που θα κατέληγαν σε αδιέξοδο.

## Πότε δεν χρειάζεσαι τον τύπο

Πολλές εξισώσεις λύνονται πιο γρήγορα αλλιώς:

**Χωρίς σταθερό όρο:** $x^2 - 5x = 0 \Rightarrow x(x-5) = 0$, άρα $x = 0$ ή $x = 5$.

**Χωρίς μεσαίο όρο:** $x^2 - 9 = 0 \Rightarrow x^2 = 9$, άρα $x = 3$ ή $x = -3$.

**Με εύκολο τριώνυμο:** $x^2 - 7x + 12 = 0 \Rightarrow (x-3)(x-4) = 0$.

Ο τύπος δουλεύει πάντα, αλλά είναι ο αργός δρόμος όταν υπάρχει σύντομος.

> **Πρόσεχε**
>
> Το $x^2 = 9$ έχει **δύο** λύσεις: $3$ και $-3$.
>
> Η γραφή $\sqrt{9} = 3$ δίνει μόνο τη θετική, γιατί το σύμβολο της ρίζας ορίζεται να επιστρέφει τη μη αρνητική τιμή.
>
> Η εξίσωση όμως δεν ρωτά «ποια είναι η ρίζα του $9$» αλλά «ποιος αριθμός υψωμένος στο τετράγωνο δίνει $9$» — και τέτοιοι είναι δύο.

> **Θυμήσου**
>
> Το πρόσημο του $\alpha$ λέει πού κοιτάζει η παραβολή:
>
> $\alpha > 0$: ανοίγει **προς τα πάνω**, έχει ελάχιστο.
>
> $\alpha < 0$: ανοίγει **προς τα κάτω**, έχει μέγιστο.
>
> Και το $\gamma$ είναι πάντα η τιμή στο $x = 0$, δηλαδή το σημείο όπου η καμπύλη κόβει τον κατακόρυφο άξονα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε την x² − 5x + 6 = 0.

1. Δοκιμάζω πρώτα παραγοντοποίηση: δύο αριθμοί με γινόμενο $6$ και άθροισμα $-5$ είναι το $-2$ και το $-3$.
2. $$
   (x - 2)(x - 3) = 0
   $$
3. Άρα $x = 2$ ή $x = 3$.
4. **Έλεγχος με τη διακρίνουσα:** $\Delta = 25 - 24 = 1 > 0$, άρα όντως δύο λύσεις. Και ο τύπος θα έδινε $\dfrac{5 \pm 1}{2}$, δηλαδή $3$ και $2$.

### Παράδειγμα 2: Λύσε την 2x² − 4x − 6 = 0.

1. Όλοι οι συντελεστές διαιρούνται με $2$. Απλοποιώ πρώτα:
   $$
   x^2 - 2x - 3 = 0
   $$
2. $\Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-3) = 4 + 12 = 16$.
3. $$
   x = \frac{2 \pm \sqrt{16}}{2} = \frac{2 \pm 4}{2}
   $$
4. $x = 3$ ή $x = -1$.

   **Έλεγχος στην αρχική:** $2 \cdot 9 - 12 - 6 = 0$ και $2 + 4 - 6 = 0$. Σωστό.

### Παράδειγμα 3: Έχει λύση η εξίσωση x² + x + 3 = 0;

1. Υπολογίζω πρώτα τη διακρίνουσα:
   $$
   \Delta = 1^2 - 4 \cdot 1 \cdot 3 = 1 - 12 = -11
   $$
2. Αρνητική. Άρα η εξίσωση **δεν έχει** πραγματικές λύσεις.
3. Γραφικά: η παραβολή ανοίγει προς τα πάνω ($\alpha > 0$) και το χαμηλότερο σημείο της βρίσκεται πάνω από τον άξονα. Δεν τον αγγίζει ποτέ.
4. Ο υπολογισμός κόστισε μία γραμμή. Χωρίς αυτόν, θα έφτανες στο $\sqrt{-11}$ και θα κολλούσες εκεί.

## Ερωτήσεις

1. Πόσες πραγματικές λύσεις έχει η $x^2 + 4x + 7 = 0$;
   - Καμία
   - Δύο
   - Μία
   - Άπειρες
2. Ποιες είναι οι λύσεις της $x^2 - 9 = 0$;
   - $x = 3$ και $x = -3$
   - Μόνο $x = 3$
   - $x = 9$ και $x = -9$
   - $x = 4{,}5$
3. Για την $x^2 - 6x + 8 = 0$, πόσο είναι η διακρίνουσα;
   - $4$
   - $68$
   - $-4$
   - $36$
4. Ποιος είναι ο γρηγορότερος τρόπος για την $3x^2 - 12x = 0$;
   - Κοινός παράγοντας $3x$ και μηδενικό γινόμενο
   - Ο τύπος, αφού υπολογίσεις πρώτα τη διακρίνουσα
   - Διαίρεση και των δύο μελών με $3x$
   - Μεταφορά του $12x$ δεξιά και τετραγωνική ρίζα
5. Η παραβολή $y = \alpha x^2 + \beta x + \gamma$ εφάπτεται στον οριζόντιο άξονα. Τι ισχύει για τη διακρίνουσα της $\alpha x^2 + \beta x + \gamma = 0$;
   - Είναι μηδέν
   - Είναι θετική
   - Είναι αρνητική
   - Δεν ορίζεται
6. Τι σημαίνει ότι μια δευτεροβάθμια έχει **διπλή** ρίζα;
   - Ότι οι δύο λύσεις συμπίπτουν σε μία
   - Ότι έχει τέσσερις λύσεις
   - Ότι δεν έχει καμία λύση
   - Ότι ο συντελεστής $\alpha$ είναι μηδέν
7. Για ποιες τιμές του $x$ ισχύει $(x - 2)(x + 5) = 0$;
   - $x = 2$ ή $x = -5$
   - $x = -2$ ή $x = 5$
   - $x = 2$ **και** $x = 5$
   - $x = 10$
8. Λύσε την $2x^2 + 3x - 2 = 0$ με τον τύπο.
   - $x = \frac{1}{2}$ ή $x = -2$
   - $x = -\frac{1}{2}$ ή $x = 2$
   - $x = 1$ ή $x = -4$
   - Δεν έχει πραγματικές λύσεις

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $x^2 - 16 = 0$
2. Λύσε: $x(x - 2) = 15$
3. Λύσε: $2x^2 - 5x + 2 = 0$
4. Ένα ορθογώνιο έχει περίμετρο $34$ cm και διαγώνιο $13$ cm. Βρες τις διαστάσεις του.
5. Για ποιες τιμές του $\kappa$ η εξίσωση $x^2 + \kappa x + 9 = 0$ έχει μία διπλή λύση; Βρες τη λύση σε κάθε περίπτωση.
6. Δίνονται οι εξισώσεις $x^2 + \kappa x + 6 = 0$ και $x^2 + 6x + \kappa = 0$. Βρες όλες τις τιμές του $\kappa$ για τις οποίες οι δύο εξισώσεις έχουν τουλάχιστον μία κοινή λύση.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/quadratic-equations
