# Πιθανότητες

> Από τα ενδεχόμενα στον αριθμό — και τι σημαίνει «δίκαιο».

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/probability

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις τον δειγματικό χώρο ενός πειράματος και να μετράς ευνοϊκές περιπτώσεις.
- Να υπολογίζεις πιθανότητα ως κλάσμα και να την εκφράζεις σε ποσοστό.
- Να αναγνωρίζεις γιατί δεν έχουν όλα τα αποτελέσματα την ίδια πιθανότητα.

## Γιατί το 7 έρχεται πιο συχνά από το 2

Ρίχνεις δύο ζάρια. Ποιο άθροισμα είναι πιο πιθανό: το $7$ ή το $2$;

Η διαίσθηση λέει «και τα δύο είναι απλώς αριθμοί». Η καταμέτρηση λέει κάτι άλλο.

Το $2$ βγαίνει με **έναν** μόνο τρόπο: $1+1$. Το $7$ βγαίνει με **έξι**: $1+6$, $2+5$, $3+4$, $4+3$, $5+2$, $6+1$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Και τα τριάντα έξι αποτελέσματα*

## Ο ορισμός

Σε πείραμα με **ισοπίθανα** αποτελέσματα:

$$
P(A) = \frac{N(A)}{N(\Omega)}
$$

όπου $N(A)$ το πλήθος των ευνοϊκών περιπτώσεων και $N(\Omega)$ το πλήθος όλων των δυνατών.

Ο **δειγματικός χώρος** είναι το σύνολο όλων των δυνατών αποτελεσμάτων. Στα δύο ζάρια έχει $36$ στοιχεία, όχι $11$ — γιατί το $(2, 5)$ και το $(5, 2)$ είναι διαφορετικά αποτελέσματα, ακόμη κι αν δίνουν το ίδιο άθροισμα.

> **Κλειδί**
>
> Ο τύπος απαιτεί **ισοπίθανα** αποτελέσματα.
>
> Τα $36$ ζευγάρια των ζαριών είναι ισοπίθανα. Τα $11$ αθροίσματα **δεν** είναι.
>
> Γι' αυτό η καταμέτρηση γίνεται πάντα στα ζευγάρια, όχι στα αθροίσματα.

## Πόσο μεγάλη μπορεί να είναι μια πιθανότητα

$$
0 \leq P \leq 1
$$

- $P = 0$: **αδύνατο** ενδεχόμενο. Άθροισμα $13$ με δύο ζάρια.
- $P = 1$: **βέβαιο**. Άθροισμα ανάμεσα σε $2$ και $12$.
- $P = 0{,}5$: τόσο πιθανό όσο και το αντίθετό του.

Η πιθανότητα γράφεται και σε ποσοστό: το $\dfrac{1}{4}$ είναι $25\%$.

> **Πρόσεχε**
>
> Η πιθανότητα δεν έχει μνήμη.
>
> Αν ένα δίκαιο νόμισμα έφερε πέντε φορές κορώνα, η επόμενη ρίψη έχει πάλι πιθανότητα $\dfrac{1}{2}$ για κορώνα.
>
> Το νόμισμα δεν θυμάται τι έκανε πριν και δεν «χρωστάει» γράμματα σε κανέναν. Η αντίθετη πεποίθηση είναι τόσο διαδεδομένη που έχει όνομα: πλάνη του τζογαδόρου.

> **Θυμήσου**
>
> Το **συμπληρωματικό** ενδεχόμενο — το «να μη συμβεί το A», που γράφεται $A'$ — γλιτώνει πολλή δουλειά:
>
> $$
> P(A') = 1 - P(A)
> $$
>
> «Τουλάχιστον μία φορά» είναι σχεδόν πάντα ευκολότερο να υπολογιστεί ως «$1$ μείον καμία φορά».
>
> Παράδειγμα: η πιθανότητα να φέρεις **τουλάχιστον** ένα έξι σε δύο ζάρια είναι $1 - \dfrac{25}{36} = \dfrac{11}{36}$ — γιατί οι περιπτώσεις χωρίς κανένα έξι είναι $5 \times 5$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ρίχνεις ένα ζάρι. Ποια η πιθανότητα να φέρεις αριθμό μεγαλύτερο από 4;

1. **Δειγματικός χώρος:** $1, 2, 3, 4, 5, 6$. Σύνολο $6$ ισοπίθανα αποτελέσματα.
2. **Ευνοϊκές:** το $5$ και το $6$, δηλαδή $2$.
3. $$
   P = \frac{2}{6} = \frac{1}{3} \approx 33\%
   $$
4. Έλεγχος με το συμπληρωματικό: η πιθανότητα να φέρεις $4$ ή λιγότερο είναι $\dfrac{4}{6} = \dfrac{2}{3}$, και τα δύο μαζί κάνουν $1$. Σωστό.

### Παράδειγμα 2: Σε μια τάξη 25 μαθητών, οι 10 παίζουν μπάσκετ. Ποια η πιθανότητα ένας τυχαίος μαθητής να μην παίζει;

1. Ευνοϊκές περιπτώσεις: $25 - 10 = 15$ μαθητές.
2. $$
   P = \frac{15}{25} = \frac{3}{5} = 0{,}6
   $$
3. Δηλαδή $60\%$.
4. Ο ίδιος υπολογισμός με το συμπληρωματικό: η πιθανότητα να παίζει είναι $\dfrac{10}{25} = 0{,}4$, άρα η ζητούμενη είναι $1 - 0{,}4 = 0{,}6$. Ίδιο αποτέλεσμα, λιγότερες πράξεις.

### Παράδειγμα 3: Ρίχνεις δύο νομίσματα. Ποια η πιθανότητα να φέρεις ακριβώς μία κορώνα;

1. Γράφω τον δειγματικό χώρο, θεωρώντας τα νομίσματα διακριτά:

   ΚΚ, ΚΓ, ΓΚ, ΓΓ. Σύνολο $4$ ισοπίθανα αποτελέσματα.
2. **Ευνοϊκές:** ΚΓ και ΓΚ, δηλαδή $2$.
3. $$
   P = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}
   $$
4. Το συχνό λάθος εδώ είναι να μετρήσεις τρία αποτελέσματα — «δύο κορώνες, μία κορώνα, καμία» — και να απαντήσεις $\dfrac{1}{3}$.

   Αυτά τα τρία **δεν** είναι ισοπίθανα: η «μία κορώνα» συμβαίνει με δύο τρόπους, οι άλλες δύο με έναν.

## Ερωτήσεις

1. Ρίχνεις δύο ζάρια. Ποια είναι η πιθανότητα το άθροισμα να είναι $10$;
   - $\frac{3}{36}$
   - $\frac{1}{11}$
   - $\frac{2}{36}$
   - $\frac{10}{36}$
2. Ποια από τις παρακάτω τιμές **δεν** μπορεί να είναι πιθανότητα;
   - $1{,}2$
   - $0$
   - $1$
   - $0{,}05$
3. Ρίχνεις τρία νομίσματα. Ποια η πιθανότητα να φέρεις ακριβώς δύο κορώνες;
   - $\frac{3}{8}$
   - $\frac{1}{4}$
   - $\frac{1}{8}$
   - $\frac{1}{2}$
4. Η πιθανότητα να βρέξει αύριο είναι $0{,}3$. Ποια η πιθανότητα να μη βρέξει;
   - $0{,}7$
   - $0{,}3$
   - $-0{,}3$
   - $1{,}3$
5. Ένα δίκαιο νόμισμα έφερε πέντε φορές συνεχόμενα κορώνα. Τι ισχύει για την επόμενη ρίψη;
   - Η πιθανότητα για κορώνα είναι πάλι $\frac{1}{2}$
   - Τα γράμματα είναι πιο πιθανά, για να ισορροπήσει
   - Η κορώνα είναι πιο πιθανή, γιατί το νόμισμα δείχνει τάση
   - Η πιθανότητα δεν ορίζεται μετά από τόσες ρίψεις
6. Σε μια κλήρωση υπάρχουν $40$ λαχνοί και οι $6$ κερδίζουν. Αγοράζεις έναν. Ποια η πιθανότητα να κερδίσεις, σε ποσοστό;
   - $15\%$
   - $6\%$
   - $85\%$
   - $60\%$
7. Ρίχνεις ένα ζάρι δύο φορές. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρεις εξάρι και τις δύο;
   - $\frac{1}{36}$
   - $\frac{1}{6}$
   - $\frac{2}{6}$
   - $\frac{1}{12}$
8. Γιατί με δύο ζάρια το άθροισμα $7$ είναι πιο πιθανό από το $2$;
   - Γιατί το $7$ προκύπτει με έξι διαφορετικούς τρόπους και το $2$ με έναν
   - Γιατί το $7$ είναι μεγαλύτερο, και τα μεγάλα αθροίσματα βγαίνουν συχνότερα
   - Γιατί σε κάθε ζάρι οι μεσαίες έδρες $3$ και $4$ έρχονται πιο συχνά
   - Δεν είναι: και τα δύο είναι ένα από τα $11$ δυνατά αθροίσματα

## Ασκήσεις

1. Ρίχνεις ένα ζάρι. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρεις πρώτο αριθμό;
2. Μια σακούλα έχει $5$ κόκκινες, $7$ πράσινες και $8$ μπλε καραμέλες. Παίρνεις μία στην τύχη. Ποια η πιθανότητα να **μην** είναι μπλε, σε ποσοστό;
3. Ρίχνεις δύο ζάρια. Ποια η πιθανότητα οι δύο ενδείξεις να διαφέρουν κατά $2$ ή περισσότερο;
4. Διαλέγεις μια τυχαία ώρα του χρόνου, μέρα ή νύχτα, καθημερινή ή γιορτή: καθεμιά από τις $365 \cdot 24 = 8760$ ώρες του χρόνου είναι ισοπίθανη. Υπολόγισε περίπου τις πιθανότητες. Πόσο κοιμάσαι και πόσο είσαι στο σχολείο το διαλέγεις εσύ.
   α) Ποια η πιθανότητα εκείνη την ώρα να κοιμάσαι;
   β) Ποια η πιθανότητα να είσαι μέσα στο σχολείο;
   γ) Ποια η πιθανότητα ούτε να κοιμάσαι ούτε να είσαι στο σχολείο;
5. Ρίχνεις δύο ζάρια και πολλαπλασιάζεις τις ενδείξεις. Ποια η πιθανότητα το γινόμενο να είναι ζυγός αριθμός;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/probability
