# Παραγοντοποίηση

> Γράφεις ένα άθροισμα ως γινόμενο — και ξαφνικά λύνεται.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/factorisation

## Τι θα μάθεις

- Να βγάζεις κοινό παράγοντα και να αναγνωρίζεις ταυτότητα σε μια παράσταση.
- Να παραγοντοποιείς τριώνυμο βρίσκοντας δύο αριθμούς με δοσμένο άθροισμα και γινόμενο.
- Να εξηγείς γιατί η παραγοντοποίηση λύνει εξισώσεις.

## Γιατί το γινόμενο είναι καλύτερο από το άθροισμα

Πόσο κάνει $x$ ώστε $x^2 - 5x + 6 = 0$;

Δοκιμές δεν βοηθούν πολύ. Αλλά αν γράψεις την ίδια παράσταση ως **γινόμενο**:

$$
(x - 2)(x - 3) = 0
$$

η απάντηση είναι αμέσως ορατή. Δύο αριθμοί δίνουν γινόμενο μηδέν μόνο αν **ένας τουλάχιστον** από αυτούς είναι μηδέν. Άρα $x = 2$ ή $x = 3$.

Αυτή είναι η αξία της παραγοντοποίησης: μετατρέπει ένα άθροισμα σε γινόμενο, και τα γινόμενα μιλάνε.

## Μέθοδος 1: κοινός παράγοντας

Ψάχνεις τι υπάρχει σε **όλους** τους όρους και το βγάζεις έξω.

$$
6x^2 - 9x = 3x(2x - 3)
$$

Έλεγχος: πολλαπλασιάζεις πίσω και πρέπει να ξαναβρείς την αρχική.

## Μέθοδος 2: ταυτότητα

Αν η παράσταση έχει τη μορφή ταυτότητας, την εφαρμόζεις ανάποδα.

$$
x^2 - 49 = (x - 7)(x + 7) \qquad x^2 + 6x + 9 = (x + 3)^2
$$

## Μέθοδος 3: τριώνυμο

Για $x^2 + \beta x + \gamma$, ψάχνεις **δύο αριθμούς** με άθροισμα $\beta$ και γινόμενο $\gamma$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο αριθμοί, δύο ρόλοι*

> **Κλειδί**
>
> Η παραγοντοποίηση είναι το **αντίστροφο** της επιμεριστικής ιδιότητας.
>
> Όταν αναπτύσσεις, ξέρεις τους παράγοντες και ψάχνεις το άθροισμα.
>
> Όταν παραγοντοποιείς, ξέρεις το άθροισμα και ψάχνεις τους παράγοντες. Γι' αυτό είναι δυσκολότερη: ψάχνεις, δεν εκτελείς.

## Η σειρά που αξίζει να ακολουθείς

1. **Κοινός παράγοντας** πρώτα, πάντα. Απλοποιεί ό,τι έρθει μετά.
2. **Ταυτότητα** μετά: δύο όροι με πλην, ή τρεις με τετράγωνα στα άκρα.
3. **Τριώνυμο** τελευταία, με τη μέθοδο των δύο αριθμών.

$$
2x^2 - 18 = 2(x^2 - 9) = 2(x - 3)(x + 3)
$$

Χωρίς το πρώτο βήμα, η ταυτότητα δεν θα φαινόταν.

> **Πρόσεχε**
>
> Η παραγοντοποίηση δεν είναι απλοποίηση μιας εξίσωσης — είναι ξαναγράψιμο μιας **παράστασης**.
>
> Το $x^2 - 5x + 6$ και το $(x-2)(x-3)$ έχουν την ίδια τιμή για κάθε $x$. Καμία τιμή δεν χάθηκε και καμία δεν προστέθηκε.
>
> Αν σε άσκηση σου ζητούν να παραγοντοποιήσεις, δεν βάζεις «$= 0$» από μόνος σου.

> **Θυμήσου**
>
> Πώς ψάχνεις τους δύο αριθμούς ενός τριωνύμου:
>
> Ξεκίνα από το **γινόμενο**, όχι από το άθροισμα, γιατί οι επιλογές είναι λιγότερες.
>
> Για $x^2 - 7x + 12$: ζεύγη με γινόμενο $12$ είναι $(1, 12)$, $(2, 6)$, $(3, 4)$ — και τα αντίστοιχα αρνητικά. Ποιο έχει άθροισμα $-7$; Το $(-3, -4)$.
>
> Άρα $x^2 - 7x + 12 = (x - 3)(x - 4)$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Παραγοντοποίησε το 4x³ − 12x².

1. Ψάχνω κοινό παράγοντα. Στους συντελεστές: ΜΚΔ των $4$ και $12$ είναι $4$.
2. Στο μεταβλητό μέρος: και οι δύο όροι έχουν τουλάχιστον $x^2$.
3. $$
   4x^3 - 12x^2 = 4x^2(x - 3)
   $$
4. **Έλεγχος:** $4x^2 \cdot x = 4x^3$ και $4x^2 \cdot (-3) = -12x^2$. Σωστό.

### Παράδειγμα 2: Παραγοντοποίησε το x² + 2x − 15.

1. Τριώνυμο. Ψάχνω δύο αριθμούς με **γινόμενο $-15$** και **άθροισμα $2$**.
2. Το αρνητικό γινόμενο σημαίνει ότι οι δύο αριθμοί έχουν **αντίθετα** πρόσημα.

   Ζεύγη: $(1, -15)$, $(-1, 15)$, $(3, -5)$, $(-3, 5)$.
3. Ποιο έχει άθροισμα $2$; Το $(-3, 5)$.
4. $$
   x^2 + 2x - 15 = (x - 3)(x + 5)
   $$
   **Έλεγχος:** $x^2 + 5x - 3x - 15 = x^2 + 2x - 15$. Σωστό.

### Παράδειγμα 3: Λύσε την εξίσωση x² = 4x.

1. Ο πειρασμός είναι να διαιρέσεις με $x$. Μην το κάνεις: αν $x = 0$, διαιρείς με το μηδέν και **χάνεις** μια λύση.
2. Μεταφέρω τα πάντα στο ένα μέλος:
   $$
   x^2 - 4x = 0
   $$
3. Παραγοντοποιώ με κοινό παράγοντα:
   $$
   x(x - 4) = 0
   $$
4. Γινόμενο μηδέν σημαίνει ότι κάποιος παράγοντας είναι μηδέν: $x = 0$ ή $x - 4 = 0$, δηλαδή $x = 0$ ή $x = 4$.

   Και οι δύο επαληθεύουν: $0^2 = 4 \cdot 0$ και $16 = 16$.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η παραγοντοποίηση του $6x^2 - 15x$;
   - $3x(2x - 5)$
   - $3(2x^2 - 5x)$
   - $x(6x - 15)$
   - $3x(2x - 15)$
2. Ποια είναι η παραγοντοποίηση του $x^2 - 7x + 10$;
   - $(x - 2)(x - 5)$
   - $(x + 2)(x + 5)$
   - $(x - 1)(x - 10)$
   - $(x - 10)(x + 3)$
3. Η εξίσωση $(x - 4)(x + 6) = 0$ έχει λύσεις:
   - $x = 4$ και $x = -6$
   - $x = -4$ και $x = 6$
   - $x = 0$
   - $x = 24$
4. Ποιο είναι το σωστό πρώτο βήμα για το $3x^2 - 27$;
   - Κοινός παράγοντας $3$, και μετά διαφορά τετραγώνων
   - Απευθείας διαφορά τετραγώνων, χωρίς να βγει τίποτα έξω
   - Μέθοδος τριωνύμου, με δύο αριθμούς που δίνουν γινόμενο $-27$
   - Δεν παραγοντοποιείται
5. Γιατί δεν διαιρούμε με $x$ για να λύσουμε την $x^2 = 4x$;
   - Γιατί αν $x = 0$ διαιρούμε με το μηδέν και χάνουμε τη λύση $x = 0$
   - Γιατί η διαίρεση δεν επιτρέπεται στις εξισώσεις
   - Γιατί η λύση $x = 4$ που βγαίνει έτσι είναι λάθος
   - Γιατί το $x^2$ δεν διαιρείται με το $x$
6. Παραγοντοποίησε: $x^2 - x - 12$
   - $(x - 4)(x + 3)$
   - $(x + 4)(x - 3)$
   - $(x - 6)(x + 2)$
   - $(x - 4)(x - 3)$
7. Παραγοντοποίησε: $x^2 - 10x + 25$
   - $(x - 5)^2$
   - $(x + 5)^2$
   - $(x - 5)(x + 5)$
   - $(x - 1)(x - 25)$
8. Παραγοντοποίησε: $4x^2 - 25$
   - $(2x - 5)(2x + 5)$
   - $(4x - 5)(4x + 5)$
   - $(2x - 5)^2$
   - Δεν παραγοντοποιείται

## Ασκήσεις

1. Παραγοντοποίησε: $10x^2 - 4x$
2. Λύσε με παραγοντοποίηση: $x^2 + 12 = 7x$
3. Παραγοντοποίησε πλήρως: $2x^3 - 50x$
4. Παραγοντοποίησε πλήρως: $x^2 - 6x + 9 - 4y^2$
5. Λύσε την εξίσωση $(x - 3)^2 = 2(x - 3)$.
6. Ψάχνεις ακεραίους $x$ και $y$ για τους οποίους η διαφορά $x^2 - y^2$ βγαίνει ένας δοσμένος αριθμός.
   α) Βρες όλα τα ζεύγη θετικών ακεραίων με $x^2 - y^2 = 45$.
   β) Δείξε ότι δεν υπάρχουν ακέραιοι $x$ και $y$ με $x^2 - y^2 = 2026$.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/factorisation
