# Ισότητα και ομοιότητα τριγώνων

> Ίδιο σχήμα ή ίδιο μέγεθος; Οι λόγοι κρατούν την απάντηση.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/congruence-similarity

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις ίσα από όμοια τρίγωνα.
- Να βρίσκεις άγνωστη πλευρά με τον λόγο ομοιότητας.
- Να ξέρεις τι γίνονται οι περίμετροι και τα εμβαδά όταν αλλάζει η κλίμακα.

## Ίδιο σχήμα ή ίδιο μέγεθος;

Δύο τρίγωνα λέγονται **ίσα** όταν ταυτίζονται: ίδιες πλευρές, ίδιες γωνίες, ίδιο μέγεθος. Αν κόψεις το ένα και το βάλεις πάνω στο άλλο, εφαρμόζει.

Δύο τρίγωνα λέγονται **όμοια** όταν έχουν το ίδιο **σχήμα** αλλά όχι απαραίτητα το ίδιο μέγεθος. Οι γωνίες τους είναι ίσες μία προς μία, και οι πλευρές τους **ανάλογες**.

Η ισότητα είναι η ειδική περίπτωση της ομοιότητας όπου ο λόγος είναι $1$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο λόγος ομοιότητας*

## Πότε δύο τρίγωνα είναι ίσα

Ούτε για την ισότητα χρειάζεται να συγκρίνεις και τα έξι στοιχεία (τρεις πλευρές, τρεις γωνίες). Αρκεί ένα από τα τρία **κριτήρια ισότητας**:

| Κριτήριο | Τι ελέγχεις                                                        |
| -------- | ------------------------------------------------------------------ |
| Π-Γ-Π    | δύο πλευρές ίσες μία προς μία και η **περιεχόμενη** γωνία τους ίση |
| Γ-Π-Γ    | μία πλευρά ίση και οι δύο **προσκείμενες** γωνίες της ίσες         |
| Π-Π-Π    | και οι τρεις πλευρές ίσες μία προς μία                             |

Τρεις ίσες **γωνίες** όμως δεν αρκούν: δίνουν το ίδιο σχήμα, όχι το ίδιο μέγεθος. Για ισότητα χρειάζεται πάντα τουλάχιστον μία ίση πλευρά.

## Πότε δύο τρίγωνα είναι όμοια

Δεν χρειάζεται να ελέγξεις και τα έξι στοιχεία. Αρκεί ένα από τα παρακάτω:

| Κριτήριο                            | Τι ελέγχεις                                 |
| ----------------------------------- | ------------------------------------------- |
| δύο γωνίες                          | δύο γωνίες του ενός ίσες με δύο του άλλου   |
| τρεις πλευρές                       | οι τρεις λόγοι πλευρών ίσοι                 |
| δύο πλευρές και η περιεχόμενη γωνία | δύο λόγοι ίσοι και η γωνία ανάμεσά τους ίση |

Το πρώτο είναι το πιο εύχρηστο: αν δύο γωνίες είναι ίσες, τότε **αναγκαστικά** και η τρίτη είναι, αφού το άθροισμα είναι πάντα $180^\circ$.

> **Κλειδί**
>
> Σε όμοια σχήματα, ο λόγος $\lambda$ δεν επηρεάζει τα ίδια όλα τα μεγέθη:
>
> **Μήκη** (πλευρές, περίμετρος, ύψη): πολλαπλασιάζονται με $\lambda$.
>
> **Εμβαδά**: πολλαπλασιάζονται με $\lambda^2$.
>
> **Όγκοι**: πολλαπλασιάζονται με $\lambda^3$.
>
> Ο εκθέτης είναι πάντα το πλήθος των διαστάσεων.

## Γιατί είναι χρήσιμο

Η ομοιότητα επιτρέπει να μετρήσεις αποστάσεις που δεν φτάνεις.

Το κλασικό παράδειγμα: για να βρεις το ύψος ενός δέντρου, μετράς τη σκιά του και τη σκιά ενός μπαστουνιού γνωστού ύψους την ίδια ώρα. Οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν με την ίδια γωνία, άρα τα δύο τρίγωνα είναι **όμοια** και οι πλευρές τους ανάλογες.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο διπλασιασμός των πλευρών **δεν** διπλασιάζει το εμβαδόν.
>
> Ένα τρίγωνο με διπλάσιες πλευρές έχει **τετραπλάσιο** εμβαδόν.
>
> Πρακτική συνέπεια: μια πίτσα $30$ cm δεν έχει τη διπλάσια ποσότητα από μια $15$ cm — έχει τετραπλάσια. Και συνήθως δεν κοστίζει τετραπλάσια.

> **Θυμήσου**
>
> Πώς στήνεις την αναλογία χωρίς λάθος:
>
> Γράψε τις **αντίστοιχες** πλευρές στην ίδια θέση του κλάσματος. Αντίστοιχες είναι αυτές που βρίσκονται απέναντι από ίσες γωνίες.
>
> $$
> \frac{\alpha'}{\alpha} = \frac{\beta'}{\beta} = \frac{\gamma'}{\gamma} = \lambda
> $$
>
> Αν μπερδέψεις ποια πάει με ποια, ο λόγος βγαίνει άλλος σε κάθε κλάσμα — και αυτό είναι το σήμα ότι κάτι δεν πάει καλά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο ομοιότητας 3. Το μικρό έχει πλευρές 4, 5, 6. Ποιες είναι οι πλευρές του μεγάλου;

1. Κάθε πλευρά πολλαπλασιάζεται με τον λόγο.
2. $$
   4 \cdot 3 = 12 \qquad 5 \cdot 3 = 15 \qquad 6 \cdot 3 = 18
   $$
3. Οι πλευρές είναι $12$, $15$, $18$.
4. **Περίμετροι:** $15$ και $45$ — λόγος $3$, όπως και οι πλευρές.

   **Εμβαδά:** ο λόγος τους είναι $3^2 = 9$, όχι $3$.

### Παράδειγμα 2: Ένα δέντρο ρίχνει σκιά 12 m. Ένα μπαστούνι 1,5 m ρίχνει σκιά 2 m. Πόσο ψηλό είναι το δέντρο;

*Ορθογώνιο τρίγωνο με το δέντρο ως κατακόρυφη πλευρά ΑΒ, σημειωμένη με ερωτηματικό, και τη σκιά του 12 m ως οριζόντια πλευρά ΒΓ.*

1. Ο ήλιος πέφτει με την ίδια γωνία και στα δύο, και τα δύο είναι κατακόρυφα. Άρα τα τρίγωνα είναι **όμοια**.
2. Στήνω την αναλογία με αντίστοιχες πλευρές:
   $$
   \frac{\upsilon}{12} = \frac{1{,}5}{2}
   $$
3. $$
   \upsilon = 12 \cdot 0{,}75 = 9 \; \text{m}
   $$
4. **Έλεγχος λογικής:** η σκιά του μπαστουνιού είναι μεγαλύτερη από το ύψος του, οπότε και του δέντρου πρέπει να είναι. Και είναι: $12 > 9$. Σωστό.

### Παράδειγμα 3: Δύο όμοια σχήματα έχουν εμβαδά 18 cm² και 50 cm². Ποιος είναι ο λόγος ομοιότητάς τους;

1. Ο λόγος των **εμβαδών** είναι το τετράγωνο του λόγου ομοιότητας:
   $$
   \lambda^2 = \frac{50}{18} = \frac{25}{9}
   $$
2. $$
   \lambda = \sqrt{\frac{25}{9}} = \frac{5}{3}
   $$
3. Ο λόγος των πλευρών είναι $\dfrac{5}{3}$, δηλαδή περίπου $1{,}67$.
4. Πρόσεξε το βήμα της ρίζας: χωρίς αυτό θα έλεγες ότι οι πλευρές είναι σχεδόν τριπλάσιες, ενώ είναι κάτω από διπλάσιες.

## Ερωτήσεις

1. Δύο τρίγωνα έχουν δύο πλευρές ίσες μία προς μία, $5$ cm και $7$ cm, και την περιεχόμενη γωνία τους ίση. Τι συμπεραίνεις;
   - Είναι ίσα, με το κριτήριο Π-Γ-Π
   - Είναι όμοια, αλλά όχι απαραίτητα ίσα
   - Τίποτα, πριν μετρήσεις και την τρίτη πλευρά
   - Είναι ίσα μόνο αν η γωνία είναι ορθή
2. Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο $\lambda = 2{,}5$. Αν μια πλευρά του μικρού είναι $6$ cm, πόσο είναι η αντίστοιχη του μεγάλου;
   - $15$ cm
   - $8{,}5$ cm
   - $2{,}4$ cm
   - $37{,}5$ cm
3. Αν οι πλευρές ενός σχήματος τριπλασιαστούν, τι γίνεται το εμβαδόν του;
   - Εννιαπλασιάζεται
   - Τριπλασιάζεται
   - Μένει ίδιο
   - Εικοσιεπταπλασιάζεται
4. Μπαστούνι $2$ m ρίχνει σκιά $3$ m. Την ίδια ώρα, ένα κτίριο ρίχνει σκιά $30$ m. Πόσο ψηλό είναι;
   - $20$ m
   - $45$ m
   - $60$ m
   - $15$ m
5. Ποιο είναι το ευκολότερο κριτήριο για να δείξεις ότι δύο τρίγωνα είναι όμοια;
   - Να έχουν δύο γωνίες ίσες μία προς μία
   - Να έχουν ίσο εμβαδόν
   - Να έχουν μία κοινή πλευρά
   - Να έχουν ίδια περίμετρο
6. Δύο όμοια τρίγωνα έχουν περιμέτρους $12$ cm και $30$ cm. Το μικρό έχει εμβαδόν $6$ cm². Πόσο είναι το εμβαδόν του μεγάλου;
   - $37{,}5$ cm²
   - $15$ cm²
   - $93{,}75$ cm²
   - $24$ cm²
7. Δύο τρίγωνα έχουν και τις τρεις γωνίες τους ίσες. Τι συμπεραίνεις;
   - Είναι όμοια, όχι απαραίτητα ίσα
   - Είναι ίσα
   - Δεν μπορείς να συμπεράνεις τίποτα
   - Είναι ίσα μόνο αν είναι ορθογώνια
8. Δύο όμοια στερεά έχουν λόγο ομοιότητας $2$. Τι σχέση έχουν οι όγκοι τους;
   - Ο μεγάλος έχει οκταπλάσιο όγκο
   - Ο μεγάλος έχει διπλάσιο όγκο
   - Ο μεγάλος έχει τετραπλάσιο όγκο
   - Έχουν τον ίδιο όγκο

## Ασκήσεις

1. Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο $3{,}5$. Μια πλευρά του μικρού είναι $4$ cm. Πόσο η αντίστοιχη του μεγάλου;
2. Ένα τρίγωνο έχει πλευρές $6$, $8$ και $10$ cm. Ένα όμοιό του έχει μεγαλύτερη πλευρά $25$ cm. Βρες τις άλλες δύο πλευρές του.
3. Σε ορθογώνιο τρίγωνο $AB\Gamma$ με $\hat A = 90^\circ$, το ύψος $A\Delta$ χωρίζει την υποτείνουσα $B\Gamma$ σε τμήματα $B\Delta = 4$ cm και $\Delta\Gamma = 9$ cm. Πόσο είναι το ύψος $A\Delta$;
4. Τεντώνεις το χέρι σου, κλείνεις το ένα μάτι, και ο αντίχειρας κρύβει ακριβώς ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο απέναντι, που το βλέπεις από το πλάι. Υπολόγισε περίπου πόσο μακριά είναι. Τα μήκη τα διαλέγεις εσύ, και μπορείς να μετρήσεις το χέρι σου.
   α) Πόσες φορές μεγαλύτερη είναι η απόσταση του αντίχειρα από το μάτι σου, από το πλάτος του αντίχειρα;
   β) Πόσο μακριά είναι το αυτοκίνητο;
5. Ένα τριγωνικό χωράφι $AB\Gamma$ έχει $AB = 30$ m. Δύο αδέρφια θέλουν να το μοιράσουν σε δύο κομμάτια με ίσο εμβαδόν, με έναν φράχτη $\Delta E$ παράλληλο στη $B\Gamma$, με το $\Delta$ πάνω στην $AB$ και το $E$ πάνω στην $A\Gamma$. Ο ένας θα πάρει το τρίγωνο $A\Delta E$, ο άλλος ό,τι μένει.
   α) Ο ένας προτείνει να μπει το $\Delta$ στο μέσο της $AB$. Τι μέρος του χωραφιού θα ήταν τότε το τρίγωνο $A\Delta E$;
   β) Πόσο πρέπει να είναι το $A\Delta$ για να είναι η μοιρασιά δίκαιη;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/congruence-similarity
