# Πράξεις με αλγεβρικές παραστάσεις

> Αναγωγή όμοιων όρων και επιμεριστική, χωρίς λάθη προσήμου.

Μαθηματικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/algebraic-operations

## Τι θα μάθεις

- Να κάνεις αναγωγή όμοιων όρων σε μια αλγεβρική παράσταση.
- Να απαλείφεις παρενθέσεις σωστά, ειδικά όταν προηγείται πλην.
- Να ελέγχεις μια απλοποίηση βάζοντας μια τιμή στη θέση του x.

## Το πλην μπροστά από την παρένθεση

Δύο μαθητές απλοποιούν την ίδια παράσταση:

$$
3x - (2x - 5)
$$

Ο πρώτος γράφει $x + 5$. Ο δεύτερος γράφει $x - 5$.

Μόνο ένας έχει δίκιο, και η διαφορά τους είναι ένα πρόσημο — το πιο ακριβό λάθος της άλγεβρας.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια παράσταση είναι πραγματικά ίδια;*

## Όροι, συντελεστές, όμοιοι όροι

Κάθε κομμάτι μιας παράστασης που χωρίζεται με $+$ ή $-$ λέγεται **όρος**.

Στον όρο $-7x^2$: ο $-7$ είναι ο **συντελεστής** και το $x^2$ το μεταβλητό μέρος.

**Όμοιοι** λέγονται οι όροι που έχουν **ακριβώς** το ίδιο μεταβλητό μέρος. Μόνο αυτοί προστίθενται.

$$
5x + 3x = 8x \qquad 5x + 3x^2 = 5x + 3x^2
$$

Το δεύτερο δεν απλοποιείται. Το $x$ και το $x^2$ είναι διαφορετικά πράγματα: για $x = 3$ δίνουν $3$ και $9$.

> **Κλειδί**
>
> Το πλην μπροστά από παρένθεση είναι **πολλαπλασιασμός με $-1$**.
>
> $$
> -(2x - 5) = (-1)(2x) + (-1)(-5) = -2x + 5
> $$
>
> Άρα αλλάζουν **όλα** τα πρόσημα μέσα, όχι μόνο το πρώτο.

## Οι δύο περιπτώσεις

| Μπροστά από την παρένθεση | Τι γίνεται                        |
| ------------------------- | --------------------------------- |
| $+$ ή τίποτα              | τα πρόσημα μένουν όπως είναι      |
| $-$                       | **όλα** τα πρόσημα αντιστρέφονται |
| αριθμός                   | πολλαπλασιάζεται με **κάθε** όρο  |

$$
3(2x - 4) = 6x - 12 \qquad -3(2x - 4) = -6x + 12
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Το $-(2x - 5)$ **δεν** είναι $-2x - 5$.
>
> Αυτό είναι το λάθος που κάνει η πλειοψηφία: αλλάζει το πρόσημο μόνο στον πρώτο όρο.
>
> Ο έλεγχος με αριθμό το πιάνει αμέσως. Για $x = 1$: το $-(2 - 5) = 3$, ενώ το $-2 - 5 = -7$.

> **Θυμήσου**
>
> Πριν παραδώσεις μια απλοποίηση, δοκίμασέ την με έναν αριθμό.
>
> Διάλεξε κάτι εύκολο, π.χ. $x = 2$, και υπολόγισε **και** την αρχική **και** την τελική παράσταση.
>
> Αν δεν βγουν ίσες, κάπου υπάρχει λάθος. Αν βγουν, είναι σχεδόν σίγουρα σωστή — ένας αριθμός δεν αποδεικνύει ταυτότητα, αλλά πιάνει σχεδόν όλα τα λάθη προσήμου.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Απλοποίησε: 4(x − 3) − 2(3x − 7).

1. Ανοίγω την πρώτη παρένθεση: $4x - 12$.
2. Ανοίγω τη δεύτερη, προσέχοντας το πλην μπροστά από το $2$:
   $$
   -2(3x - 7) = -6x + 14
   $$
3. Συγκεντρώνω:
   $$
   4x - 12 - 6x + 14 = -2x + 2
   $$
4. **Έλεγχος με $x = 1$:** αρχική $4(-2) - 2(-4) = -8 + 8 = 0$. Τελική: $-2 + 2 = 0$. Σωστό.

### Παράδειγμα 2: Απλοποίησε: 5x² − 3x + 2x² − x.

1. Ομαδοποιώ **όμοιους** όρους. Οι όροι με $x^2$ πάνε μαζί, οι όροι με $x$ μαζί.
2. $$
   (5x^2 + 2x^2) + (-3x - x)
   $$
3. $$
   7x^2 - 4x
   $$
4. Πρόσεξε το $-x$: ο συντελεστής του είναι $-1$, όχι $0$. Είναι το πιο συχνά χαμένο μείον σε ολόκληρη την άλγεβρα.

### Παράδειγμα 3: Απλοποίησε: 2x − \[3 − (x + 4)].

1. Ξεκινώ από την **εσωτερική** παρένθεση και δουλεύω προς τα έξω.
   $$
   3 - (x + 4) = 3 - x - 4 = -x - 1
   $$
2. Η παράσταση έγινε:
   $$
   2x - (-x - 1)
   $$
3. Το πλην αλλάζει και τα δύο πρόσημα:
   $$
   2x + x + 1 = 3x + 1
   $$
4. **Έλεγχος με $x = 2$:** αρχική $4 - [3 - 6] = 4 + 3 = 7$. Τελική: $6 + 1 = 7$. Σωστό.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο είναι το $7x - (3x - 8)$;
   - $4x + 8$
   - $4x - 8$
   - $10x - 8$
   - $4x$
2. Ποια από τα παρακάτω ζεύγη είναι **όμοιοι** όροι;
   - $-4x^2$ και $9x^2$
   - $3x$ και $3x^2$
   - $5x$ και $5y$
   - $2x^2$ και $2x^3$
3. Πόσο είναι το $-5(2x - 3)$;
   - $-10x + 15$
   - $-10x - 15$
   - $-10x - 3$
   - $10x + 15$
4. Πόσο είναι το $x - [2x - (x - 1)]$;
   - $-1$
   - $2x - 1$
   - $1$
   - $2x + 1$
5. Απλοποίησες μια παράσταση και θέλεις να ελέγξεις το αποτέλεσμα. Ποιος είναι ο γρηγορότερος τρόπος;
   - Να βάλεις έναν αριθμό στη θέση του $x$ και στις δύο μορφές
   - Να ξανακάνεις από την αρχή τις ίδιες πράξεις, με την ίδια σειρά
   - Να μετρήσεις αν η αρχική και η τελική έχουν το ίδιο πλήθος όρων
   - Δεν υπάρχει τρόπος ελέγχου χωρίς λυμένο παράδειγμα
6. Ποιος είναι ο συντελεστής του όρου $-x^2$ στην παράσταση $3x - x^2$;
   - $-1$
   - $0$
   - $1$
   - $2$
7. Πόσο είναι το $2(x^2 - 3x) - (x^2 - 6x)$;
   - $x^2$
   - $x^2 - 12x$
   - $x^2 + 3x$
   - $3x^2$
8. Κάποιος απλοποίησε το $2x - (x + 3)$ σε $x + 3$ και το ελέγχει με $x = 2$. Τι δείχνει ο έλεγχος;
   - Λάθος: η αρχική δίνει $-1$ και η τελική $5$
   - Σωστή: και οι δύο παραστάσεις δίνουν $5$
   - Λάθος: η αρχική δίνει $1$ και η τελική $5$
   - Σωστή: και οι δύο παραστάσεις δίνουν $-1$

## Ασκήσεις

1. Απλοποίησε: $9x - (4x - 6)$
2. Απλοποίησε την παράσταση $6x^2 + 2x - 4x^2 - 7x$ και βρες την τιμή της για $x = -2$.
3. Στην παράσταση $A = a(x - 2) - 3(2x - 5)$ το $a$ είναι ένας αριθμός που δεν ξέρεις ακόμα.
   α) Για ποια τιμή του $a$ η $A$ έχει την ίδια τιμή για κάθε $x$; Ποια είναι αυτή η τιμή;
   β) Βρες τους αριθμούς $a$ και $b$ ώστε $a(x - 2) - 3(2x - b) = -x + 5$ για κάθε $x$.
4. Ο Πέτρος απλοποίησε την παράσταση $A = 7x - 2[x - (3 - 2x)] - 6$ και βρήκε $A = 9x$. Για να ελέγξει, έβαλε $x = 0$ και στην αρχική και στη δική του, και βγήκαν ίσες.
   α) Απλοποίησε σωστά την $A$. Σε ποιο σημείο έκανε λάθος ο Πέτρος;
   β) Γιατί ο έλεγχος με $x = 0$ δεν έπιασε το λάθος; Ποια λάθη δεν θα πιάσει ποτέ αυτός ο έλεγχος;
5. Στην παράσταση $6x - 2 - 4x - 3$ μπορείς να βάλεις όσες παρενθέσεις και αγκύλες θέλεις, χωρίς να αλλάξεις τη σειρά των όρων και χωρίς να προσθέσεις ή να σβήσεις πρόσημα, και κάθε παρένθεση ανοίγει στην αρχή ή αμέσως μετά από ένα πλην. Για παράδειγμα, η $6x - (2 - 4x) - 3$ απλοποιείται σε $10x - 5$.
   α) Βάλε παρενθέσεις ώστε η παράσταση να γίνει ίση με $10x + 1$.
   β) Πόσες διαφορετικές παραστάσεις μπορούν να βγουν μετά την απλοποίηση, μαζί με την αρχική;
   γ) Μπορεί να βγει η $2x + 5$;
6. Σε μια πυραμίδα από τουβλάκια, κάθε τουβλάκι γράφει το άθροισμα των δύο που έχει ακριβώς από κάτω. Η κάτω σειρά έχει $4$ τουβλάκια, η επόμενη $3$, μετά $2$, και στην κορυφή είναι ένα.
   α) Στην κάτω σειρά βάζεις τους αριθμούς $1$, $2$, $3$ και $4$, με όποια σειρά θέλεις. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος αριθμός που μπορεί να βγει στην κορυφή;
   β) Τώρα γράφεις στην κάτω σειρά τέσσερις διαδοχικούς ακεραίους, από τον μικρότερο στον μεγαλύτερο. Μπορεί η κορυφή να βγει $100$; Μπορεί να βγει $2026$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/math/algebraic-operations
