# Περίληψη με ρήματα λεκτικών πράξεων

> Ισχυρίζεται, προτείνει, αμφισβητεί: πώς αποδίδεις τα λόγια του άλλου με ακρίβεια.

Νεοελληνική Γλώσσα, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/summary-reporting-verbs

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τα ρήματα λεκτικών πράξεων και να τα ομαδοποιείς: ισχυρισμός, πρόταση, αμφισβήτηση, παραδοχή.
- Να διαλέγεις το ρήμα που αποδίδει με ακρίβεια αυτό που κάνει ο συγγραφέας με τα λόγια του.
- Να γράφεις περίληψη σε γ΄ πρόσωπο, με εισαγωγική πρόταση και χωρίς δικά σου σχόλια.
- Να διορθώνεις περιλήψεις που αντιγράφουν, επαναλαμβάνουν το «λέει» ή αλλοιώνουν τη θέση του συγγραφέα.

## Το πρόβλημα με το «λέει»

Στη Β΄ Γυμνασίου έμαθες να βρίσκεις τα κύρια σημεία ενός κειμένου και να τα
λες σε λιγότερες λέξεις. Δες τώρα αυτή την περίληψη ενός άρθρου:

> Ο συγγραφέας λέει ότι η αυλή δεν έχει σκιά. Λέει ότι μέτρησαν 47 βαθμούς.
> Λέει ότι οι ρίζες χαλούσαν το δάπεδο. Λέει να φυτευτούν δέντρα.

Τα σημεία είναι σωστά. Κάτι όμως χάθηκε. Ο συγγραφέας δεν «έλεγε» απλώς
τέσσερα πράγματα. **Περιέγραφε** μια κατάσταση, **στήριζε** τη θέση του σε
μια μέτρηση, **παραδεχόταν** ένα επιχείρημα της άλλης πλευράς για να το
**αντικρούσει**, και **ζητούσε** κάτι από τον δήμο. Με τέσσερα «λέει» η
περίληψη κρύβει **τι κάνει** ο συγγραφέας με τα λόγια του. Και στο τρίτο
σημείο κάνει κάτι χειρότερο: δίνει την εντύπωση ότι ο συγγραφέας
συμφωνούσε με το κόψιμο των δέντρων.

Τα ρήματα που δηλώνουν **τι πράξη κάνει κάποιος μιλώντας ή γράφοντας**
λέγονται **ρήματα λεκτικών πράξεων**: ισχυρίζεται, προτείνει, αμφισβητεί,
παραδέχεται. Είναι το βασικό εργαλείο της περίληψης στη Γ΄ Γυμνασίου.

> **Κλειδί**
>
> Σε μια περίληψη δεν μεταφέρεις μόνο **τι** είπε ο άλλος, αλλά και **τι
> έκανε** λέγοντάς το: αν το υποστήριξε, το πρότεινε, το αμφισβήτησε ή το
> παραδέχτηκε. Το σωστό ρήμα λεκτικής πράξης είναι **ακρίβεια**· το λάθος
> ρήμα αλλάζει τη θέση του συγγραφέα.

## Τα ρήματα, σε ομάδες

| Τι κάνει ο συγγραφέας                  | Ρήματα                                                                    |
| -------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------- |
| **Ισχυρίζεται, βεβαιώνει**             | υποστηρίζει, ισχυρίζεται, τονίζει, επισημαίνει, διαπιστώνει, υπογραμμίζει |
| **Προτείνει, ζητά**                    | προτείνει, ζητά, προτρέπει, καλεί, εισηγείται                             |
| **Διαφωνεί, αμφισβητεί**               | αμφισβητεί, απορρίπτει, αντικρούει, επικρίνει, διαφωνεί                   |
| **Παραδέχεται, συμφωνεί**              | παραδέχεται, αναγνωρίζει, δέχεται, συμφωνεί                               |
| **Παρουσιάζει, εξηγεί** (πιο ουδέτερα) | αναφέρεται σε, περιγράφει, εξηγεί, παρουσιάζει, αναλύει                   |
| **Κλείνει**                            | καταλήγει, συμπεραίνει, ολοκληρώνει                                       |

Ορισμένα ρήματα κουβαλούν και **στάση** απέναντι σε αυτό που μεταφέρεις.
Το «ο συγγραφέας **ισχυρίζεται** ότι…» αφήνει μια μικρή απόσταση: είναι
δική του άποψη. Το «**αποδεικνύει** ότι…» λέει ότι εσύ πείστηκες. Διάλεξε
το δεύτερο μόνο αν το κείμενο πραγματικά δίνει απόδειξη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι κάνει ο συγγραφέας;*

## Πώς γράφεται η περίληψη

1. **Εισαγωγική πρόταση**: ποιος γράφει, πού, και για ποιο θέμα. «Στο άρθρο
   του «Μια αυλή χωρίς σκιά», ο συντάκτης της σχολικής εφημερίδας
   **αναφέρεται** στην έλλειψη σκιάς στην αυλή μετά την ανακαίνισή της.»
2. **Γ΄ πρόσωπο και ενεστώτας**: «ο συγγραφέας υποστηρίζει», όχι «μετρήσαμε»
   ή «ζητάμε». Τα λόγια του συγγραφέα περνούν σε πλάγιο λόγο, με «ότι»,
   «να» ή ερωτηματική λέξη.
3. **Ένα ρήμα λεκτικής πράξης για κάθε κίνηση** του κειμένου, και όχι το ίδιο
   παντού.
4. **Συνδετικές λέξεις** που δείχνουν τη λογική σειρά: αρχικά, στη συνέχεια,
   ωστόσο, τέλος.
5. **Κανένα δικό σου σχόλιο**. Η περίληψη λέει τι γράφει ο άλλος, όχι αν
   έχει δίκιο.

Η περίληψη του άρθρου, ξαναγραμμένη:

> Στο άρθρο «Μια αυλή χωρίς σκιά» ο συντάκτης **περιγράφει** την αυλή ενός
> σχολείου που στρώθηκε με τσιμέντο, ενώ κόπηκαν τα δέντρα της.
> **Υποστηρίζει** ότι η σκιά είναι αναγκαία και **στηρίζει** τη θέση του σε
> μια μέτρηση, που έδειξε δεκαέξι βαθμούς διαφορά ανάμεσα στο τσιμέντο και
> στη σκιά ενός δέντρου. **Παραδέχεται** ότι οι ρίζες είχαν χαλάσει το
> δάπεδο, **επισημαίνει** όμως ότι υπάρχουν δέντρα με βαθιές ρίζες. Τέλος,
> **καλεί** τον δήμο να φυτέψει δέντρα και να τοποθετήσει πανιά σκίασης.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο ρήμα αποδίδει με ακρίβεια;*

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο ύπουλο λάθος δεν είναι το «λέει». Είναι το ρήμα που **αλλάζει τη
> θέση** του συγγραφέα. Αν γράψεις «υποστηρίζει ότι οι ρίζες χαλούσαν το
> δάπεδο», ο αναγνώστης της περίληψης θα νομίσει ότι ο συγγραφέας ήθελε να
> κοπούν τα δέντρα. Πριν διαλέξεις ρήμα, ρώτα: **αυτό το σημείο είναι η θέση
> του ή κάτι που απαντά;**

> **Θυμήσου**
>
> - **Ρήματα λεκτικών πράξεων**: λένε τι κάνει κάποιος με τα λόγια του
>   (υποστηρίζει, προτείνει, αμφισβητεί, παραδέχεται).
> - Το σωστό ρήμα κρατάει **τη θέση** του συγγραφέα· το λάθος την αλλάζει.
> - Περίληψη: **εισαγωγική πρόταση**, **γ΄ πρόσωπο**, πλάγιος λόγος,
>   **ποικιλία ρημάτων**, συνδετικές λέξεις, **κανένα σχόλιο**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε μια πρόταση περίληψης για το δικό μας απόσπασμα: «Ακούω συχνά ότι οι νέοι δεν ενδιαφέρονται για την πόλη τους. Δεν το πιστεύω. Πέρσι, στον καθαρισμό της παραλίας, ήρθαν πάνω από διακόσιοι μαθητές.»

1. Τι κάνει ο συγγραφέας; Αναφέρει μια διαδεδομένη άποψη και **διαφωνεί** μαζί
   της («Δεν το πιστεύω»). Μετά **στηρίζει** τη διαφωνία του σε ένα γεγονός.
2. Δύο ρήματα, ένα για κάθε κίνηση, σε γ΄ πρόσωπο και πλάγιο λόγο:

   «Ο συγγραφέας **αμφισβητεί** την άποψη ότι οι νέοι αδιαφορούν για την πόλη
   τους, και **επικαλείται** ως παράδειγμα τη συμμετοχή πάνω από διακοσίων
   μαθητών σε έναν καθαρισμό παραλίας.»

### Παράδειγμα 2: Διόρθωσε την περίληψη: «Ο συγγραφέας λέει ότι πρέπει να κλείνουμε τα φώτα όταν φεύγουμε από την τάξη. Λέει ότι έτσι θα γλιτώνουμε ρεύμα. Έχει απόλυτο δίκιο, γιατί η Γη κινδυνεύει.»

1. Τρία προβλήματα: το «λέει» δύο φορές· το «κλείνουμε», «γλιτώνουμε» σε α΄
   πρόσωπο, σαν να μιλάει ο ίδιος ο συγγραφέας· και η τελευταία πρόταση είναι
   **δικό μου σχόλιο**, που δεν ανήκει στην περίληψη.
2. Βρίσκω τι κάνει ο συγγραφέας: **προτρέπει** σε μια συνήθεια και την
   **αιτιολογεί** με την εξοικονόμηση. Σβήνω το σχόλιο:

   «Ο συγγραφέας **προτρέπει** τους μαθητές να σβήνουν τα φώτα όταν φεύγουν από
   την τάξη, **εξηγώντας** ότι έτσι εξοικονομείται ρεύμα.»

### Παράδειγμα 3: Σε δικό μας άρθρο για τα σχολικά γεύματα διαβάζεις: «Το πρόγραμμα έχει κόστος, αυτό είναι γεγονός. Ένα παιδί όμως που πεινάει δεν μαθαίνει.» Ένας συμμαθητής γράφει στην περίληψη: «Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα κοστίζει πολύ.» Γιατί είναι λάθος;

1. Το «αυτό είναι γεγονός» και αμέσως μετά το «όμως» δείχνουν **παραχώρηση**: ο
   συγγραφέας δέχεται το κόστος για να απαντήσει σε όσους το προβάλλουν. Η
   θέση του είναι μετά το «όμως»: το πρόγραμμα αξίζει.
2. Το «υποστηρίζει» κάνει το κόστος **θέση** του συγγραφέα, σαν να ήταν κατά
   του προγράμματος. Σωστά:

   «Ο συγγραφέας **αναγνωρίζει** ότι το πρόγραμμα έχει κόστος, **τονίζει**
   όμως ότι ένα παιδί που πεινάει δεν μπορεί να μάθει.»

## Ερωτήσεις

1. Τι δηλώνουν τα ρήματα λεκτικών πράξεων;
   - Τι κάνει κάποιος με τα λόγια του: αν ισχυρίζεται, προτείνει, αμφισβητεί.
   - Πώς ακούγεται η φωνή κάποιου: αν μιλάει δυνατά, σιγά ή γρήγορα.
   - Ποιες λέξεις χρησιμοποιεί ακριβώς κάποιος, χωρίς καμία αλλαγή.
   - Σε ποιο χρόνο μίλησε κάποιος: στο παρελθόν, στο παρόν ή στο μέλλον.
2. «Θα ήταν καλό το σχολείο να αποκτήσει χορωδία.» Πώς το αποδίδεις στην περίληψη;
   - «Ο συγγραφέας προτείνει να αποκτήσει το σχολείο χορωδία.»
   - «Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι το σχολείο έχει χορωδία.»
   - «Ο συγγραφέας παραδέχεται ότι το σχολείο θέλει χορωδία.»
   - «Ο συγγραφέας αμφισβητεί αν το σχολείο χρειάζεται χορωδία.»
3. Ο συγγραφέας είναι κατά των μεγάλων διακοπών. Γράφει: «Δεν αρνούμαι ότι οι μαθητές χρειάζονται ξεκούραση.» Ποιο ρήμα το αποδίδει σωστά;
   - αναγνωρίζει
   - υποστηρίζει
   - απορρίπτει
   - προτρέπει
4. Το κείμενο γράφει: «Ζητάμε από τον δήμο περισσότερους κάδους ανακύκλωσης.» Ποια είναι η σωστή μεταφορά στην περίληψη;
   - «Οι συντάκτες ζητούν από τον δήμο περισσότερους κάδους ανακύκλωσης.»
   - «Ζητάμε από τον δήμο να βάλει περισσότερους κάδους ανακύκλωσης.»
   - «Οι συντάκτες σωστά ζητούν από τον δήμο περισσότερους κάδους.»
   - «Οι συντάκτες αποδεικνύουν ότι ο δήμος χρειάζεται περισσότερους κάδους.»
5. Ποια είναι η καλύτερη εισαγωγική πρόταση περίληψης;
   - «Στο άρθρο της «Πόλεις για πεζούς», η αρθρογράφος αναφέρεται στη θέση του πεζού στη σύγχρονη πόλη.»
   - «Πρόκειται για ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο, που καλό είναι να το διαβάσουν όλοι οι οδηγοί της πόλης.»
   - «Οι πόλεις πρέπει να γίνουν φιλικές για τους πεζούς, και τα αυτοκίνητα να μείνουν έξω από το κέντρο.»
   - «Η αρθρογράφος λέει πολλά πράγματα για τις πόλεις, για τους πεζούς και για τα αυτοκίνητα.»
6. Γιατί το «ισχυρίζεται» και το «αποδεικνύει» δεν είναι εναλλακτικά, ίδια ρήματα;
   - Το «αποδεικνύει» δείχνει ότι εσύ δέχεσαι τη θέση ως τεκμηριωμένη· το «ισχυρίζεται» όχι.
   - Το «ισχυρίζεται» χρησιμοποιείται για ανθρώπους, ενώ το «αποδεικνύει» μόνο για αριθμούς.
   - Το «ισχυρίζεται» είναι πιο λόγιο, ενώ το «αποδεικνύει» ανήκει στον προφορικό λόγο.
   - Δεν υπάρχει καμία διαφορά· η εναλλαγή τους απλώς αποφεύγει την επανάληψη.
7. «Ακούγεται ότι τα πρωινά μαθήματα κουράζουν. Στη δική μας τάξη όμως οι βαθμοί του πρώτου διώρου είναι οι καλύτεροι.» Ποιο ρήμα ταιριάζει;
   - Ο συγγραφέας αμφισβητεί ότι τα πρωινά μαθήματα κουράζουν.
   - Ο συγγραφέας παραδέχεται ότι τα πρωινά μαθήματα κουράζουν.
   - Ο συγγραφέας προτείνει να γίνονται όλα τα μαθήματα το πρωί.
   - Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι τα πρωινά μαθήματα κουράζουν.
8. Ποια πρόταση δεν ανήκει σε περίληψη;
   - «Πιστεύω ότι ο συγγραφέας υπερβάλλει, γιατί η κατάσταση δεν είναι τόσο κακή.»
   - «Ο συγγραφέας καταλήγει ότι χρειάζεται κοινή προσπάθεια όλων των κατοίκων.»
   - «Στη συνέχεια επισημαίνει ότι ο αριθμός των επισκεπτών έχει διπλασιαστεί.»
   - «Αρχικά, ο συγγραφέας περιγράφει την κατάσταση της παραλίας τον Αύγουστο.»

## Ασκήσεις

1. Γράψε δύο ρήματα λεκτικών πράξεων που δηλώνουν διαφωνία.
2. Απόδωσε σε γ΄ πρόσωπο με κατάλληλο ρήμα: «Σας παρακαλώ, μην αφήνετε τα ποδήλατα μπροστά στην είσοδο.»
3. Γράψε το ρήμα λεκτικής πράξης που ταιριάζει σε κάθε φράση του δικού μας κειμένου.
   α) «Δεν συμφωνώ καθόλου ότι η τηλεόραση είναι πια για τους μεγάλους.»
   β) «Είναι γεγονός ότι οι νέοι βλέπουν σειρές στο κινητό.»
   γ) «Ας γυρίσει η τάξη μας μια δική της μικρή σειρά.»
4. Γράψε περίληψη σε δύο προτάσεις, με διαφορετικά ρήματα λεκτικών πράξεων, για το δικό μας κείμενο: «Πολλοί λένε ότι το διάβασμα από οθόνη κουράζει. Ίσως ισχύει για ώρες ολόκληρες. Για λίγη ώρα όμως δεν βρήκα καμία διαφορά. Προτείνω να δοκιμάσει ο καθένας και να κρίνει μόνος του.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/summary-reporting-verbs
