# Αποτελεσματικές και εναντιωματικές

> «Ώστε» και «αν και»: το αποτέλεσμα και η αντίθεση.

Νεοελληνική Γλώσσα, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/result-concessive

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τις αποτελεσματικές προτάσεις, την εκφορά τους και τις λέξεις που τις προαναγγέλλουν (τόσο, τέτοιος, έτσι).
- Να ξεχωρίζεις την αποτελεσματική από την τελική: το αποτέλεσμα που έγινε από τον σκοπό που επιδιώκεται.
- Να αναγνωρίζεις τις εναντιωματικές και τις παραχωρητικές προτάσεις και να εξηγείς τη διαφορά τους.
- Να εκφράζεις την ίδια αντίθεση με υπόταξη (αν και) και με παράταξη (αλλά, όμως).

## Αποτέλεσμα και αντίθεση

Δύο ακόμα είδη επιρρηματικών προτάσεων λένε κάτι που οι αιτιολογικές και οι
τελικές δεν λένε:

- Ο αέρας φυσούσε **τόσο δυνατά ώστε έσπασε το κλαδί της λεμονιάς**. → τι
  **προέκυψε**: αποτέλεσμα.
- **Αν και φυσούσε δυνατά**, το κλαδί άντεξε. → κάτι που **θα περίμενες να
  εμποδίσει** την κύρια, αλλά δεν την εμπόδισε: αντίθεση.

Το «ώστε» το συνάντησες στη ΣΤ΄ Δημοτικού ως ένα ακόμα είδος δευτερεύουσας. Εδώ το
δένουμε με τη μορφή, την άρνηση και τη θέση του, και προσθέτουμε τις προτάσεις της
αντίθεσης.

> **Κλειδί**
>
> - Οι **αποτελεσματικές** (ώστε, που) λένε το **αποτέλεσμα** της κύριας. Θέση:
>   επιρρηματικός προσδιορισμός **του αποτελέσματος**.
> - Οι **εναντιωματικές** (αν και, ενώ, μολονότι, παρόλο που, κι ας) λένε ένα
>   **πραγματικό** γεγονός που αντιστέκεται στην κύρια, χωρίς να την ανατρέπει.
> - Οι **παραχωρητικές** (κι αν, ακόμα κι αν, και να, έστω κι αν) **παραδέχονται**
>   ένα **ενδεχόμενο**: όποιο κι αν είναι, η κύρια ισχύει.
>
> Οι δύο τελευταίες λειτουργούν ως επιρρηματικός προσδιορισμός **της εναντίωσης** ή
> **της παραχώρησης**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αποτέλεσμα, εναντίωση ή παραχώρηση;*

## Οι αποτελεσματικές

|                  | Αποτέλεσμα που έγινε ή γίνεται                           | Αποτέλεσμα ως δυνατότητα ή συνέπεια                              |
| ---------------- | -------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------- |
| **Εισάγεται με** | ώστε, που                                                | ώστε να, που να                                                  |
| **Έγκλιση**      | οριστική                                                 | υποτακτική                                                       |
| **Άρνηση**       | δεν                                                      | μη(ν)                                                            |
| **Παράδειγμα**   | Μιλούσε τόσο γρήγορα **που δεν τον καταλάβαινε κανείς**. | Τα ράφια είναι αρκετά ψηλά **ώστε να μην τα φτάνουν τα παιδιά**. |

Συχνά η κύρια **προαναγγέλλει** το αποτέλεσμα με μια λέξη ποσού ή τρόπου: **τόσο,
τόσος, τέτοιος, έτσι, σε τέτοιο βαθμό**. Όταν δεις μια τέτοια λέξη, περίμενε
αποτελεσματική.

> **Πρόσεχε**
>
> **Αποτελεσματική ή τελική;** Η διαφορά είναι αν κάτι **έγινε** ή αν το
> **επιδιώκουμε**:
>
> - «Έτρεξε **για να** προλάβει το λεωφορείο.» Τελική: ήθελε να το προλάβει. Δεν
>   ξέρουμε αν το πρόλαβε.
> - «Έτρεξε **τόσο γρήγορα ώστε** πρόλαβε το λεωφορείο.» Αποτελεσματική: το πρόλαβε.
>
> Το **ώστε να** στέκεται ανάμεσα: «Οργάνωσε το πρόγραμμα **ώστε να** μένει χρόνος
> για προπόνηση.» Εδώ ακούγεται και ο σκοπός. Αν μπορείς να βάλεις «για να» χωρίς να
> αλλάξει τίποτα, η πρόταση γέρνει προς τον σκοπό.
>
> Και ένα ακόμα: όταν το **ώστε** ξεκινά πρόταση μετά από τελεία, σημαίνει «λοιπόν»
> και είναι παρατακτικό: «**Ώστε** εσύ το έφτιαξες!»

## Εναντιωματικές και παραχωρητικές

Και τα δύο είδη δηλώνουν **αντίθεση** προς την κύρια. Τα χωρίζει το αν το γεγονός
τους **ισχύει** ή απλώς **υποτίθεται**:

|                   | Εναντιωματικές                                      | Παραχωρητικές                                            |
| ----------------- | --------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------- |
| **Τι λένε**       | κάτι που **ισχύει**, και όμως δεν αλλάζει την κύρια | κάτι που **ίσως** ισχύσει, και ούτε τότε αλλάζει η κύρια |
| **Εισάγονται με** | αν και, ενώ, μολονότι, μόλο που, παρόλο που, κι ας  | κι αν, ακόμα κι αν, έστω κι αν, και να, που να           |
| **Έγκλιση**       | οριστική                                            | υποτακτική ή οριστική παρελθοντικού χρόνου               |
| **Άρνηση**        | δεν (με «κι ας»: μη(ν))                             | με «να»: μη(ν)· με «αν»: δεν                             |
| **Παράδειγμα**    | **Παρόλο που είχε κίνηση**, φτάσαμε στην ώρα μας.   | **Ακόμα κι αν έχει κίνηση**, θα φτάσουμε στην ώρα μας.   |

Η ίδια αντίθεση λέγεται και με **παράταξη**, με αντιθετικό σύνδεσμο: «Είχε κίνηση,
**αλλά** φτάσαμε στην ώρα μας.» Η υπόταξη κάνει την κύρια το βασικό νέο και την
αντίθεση το φόντο. Οι εναντιωματικές και οι παραχωρητικές χωρίζονται συνήθως με
**κόμμα** από την κύρια.

Πρόσεξε το **κι ας**: έρχεται συνήθως μετά την κύρια και έχει έντονο, προφορικό
χρώμα. «Θα βγω για τρέξιμο, **κι ας βρέχει**.» «Το είπε, **κι ας μην** το πίστευε.»

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είδους πρόταση;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος σύνδεσμος ταιριάζει;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Αποτελεσματικές**: ώστε, που (με οριστική, άρνηση **δεν**)· ώστε να, που να (με
>   υποτακτική, άρνηση **μη(ν)**). Συχνά προαναγγέλλονται με «τόσο, τέτοιος, έτσι».
> - Αποτελεσματική = αποτέλεσμα που προέκυψε. Τελική = σκοπός που επιδιώκεται.
> - **Εναντιωματικές**: αν και, ενώ, μολονότι, παρόλο που, κι ας· γεγονός που ισχύει.
> - **Παραχωρητικές**: κι αν, ακόμα κι αν, και να, έστω κι αν· ενδεχόμενο.
> - Η ίδια αντίθεση με παράταξη: αλλά, όμως, ωστόσο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ανάλυσε τη δευτερεύουσα: «Ο δρόμος ήταν τόσο στενός, που το φορτηγό δεν χωρούσε να περάσει.»

1. Η λέξη **τόσο** στην κύρια προαναγγέλλει αποτέλεσμα. Το «που» σημαίνει εδώ «ώστε»:
   η πρόταση είναι **αποτελεσματική**.
2. Το αποτέλεσμα έγινε πραγματικά: έγκλιση **οριστική** («χωρούσε»), άρνηση **δεν**.
3. Θέση: επιρρηματικός προσδιορισμός **του αποτελέσματος** στο «ήταν (στενός)». Τι
   προέκυψε από τη στενότητα του δρόμου; Ότι το φορτηγό δεν χωρούσε.

### Παράδειγμα 2: Ένωσε τις προτάσεις με δύο τρόπους, με υπόταξη και με παράταξη: «Ήταν πολύ κουρασμένη. Συνέχισε να γράφει ως τα μεσάνυχτα.»

1. Η σχέση: η κούραση θα την έκανε να σταματήσει, και όμως συνέχισε. Είναι
   **αντίθεση**, και η κούραση είναι **γεγονός**. Άρα με υπόταξη θέλουμε
   **εναντιωματική**, όχι παραχωρητική.
2. Υπόταξη: «**Αν και ήταν πολύ κουρασμένη**, συνέχισε να γράφει ως τα μεσάνυχτα.»
   Η αντοχή της γίνεται το βασικό νέο.
3. Παράταξη: «Ήταν πολύ κουρασμένη, **όμως** συνέχισε να γράφει ως τα μεσάνυχτα.» Τα
   δύο στέκουν ισότιμα, και η κούραση ακούγεται πιο έντονα.

### Παράδειγμα 3: Τι είδους δευτερεύουσα έχει καθεμιά: «Αν μου το ζητήσεις, θα σε βοηθήσω.» «Κι αν μου το ζητήσεις, δεν θα σε βοηθήσω.» «Αν και μου το ζήτησες, δεν σε βοήθησα.»

1. Στην πρώτη το «αν» βάζει **όρο**: μόνο αν μου το ζητήσεις. **Υποθετική**.
2. Στη δεύτερη το «κι αν» παραδέχεται ένα **ενδεχόμενο** που δεν αλλάζει την κύρια:
   ακόμα και τότε, όχι. **Παραχωρητική**, με υποτακτική.
3. Στην τρίτη το «αν και» αφορά κάτι που **έγινε** (μου το ζήτησες), και όμως δεν
   άλλαξε την κύρια. **Εναντιωματική**, με οριστική.
4. Μία συλλαβή («κι») ή μία λέξη («και») αρκεί για να αλλάξει από όρο σε παραχώρηση
   και από παραχώρηση σε εναντίωση.

## Ερωτήσεις

1. Ποια λέξη στην κύρια πρόταση προαναγγέλλει συνήθως αποτελεσματική πρόταση;
   - τόσο
   - όμως
   - όταν
   - άραγε
2. Ποια περίοδος λέει ότι ο Μάρκος πράγματι πρόλαβε το τρένο;
   - Έτρεξε τόσο γρήγορα, που πρόλαβε το τρένο.
   - Έτρεξε γρήγορα για να προλάβει το τρένο.
   - Θα τρέξει, ώστε να προλάβει το τρένο.
   - Κι αν τρέξει, δεν θα προλάβει το τρένο.
3. Ποια περίοδος έχει εναντιωματική πρόταση;
   - Μολονότι ήξερε την απάντηση, δεν μίλησε.
   - Ακόμα κι αν ξέρει την απάντηση, δεν θα μιλήσει.
   - Ήξερε την απάντηση, γι' αυτό σήκωσε το χέρι.
   - Αν ήξερε την απάντηση, θα μιλούσε.
4. Τι δείχνει το «και να» στο «Και να μου το ζητήσει, δεν θα του το δανείσω»;
   - Ένα ενδεχόμενο που δεν αλλάζει την απόφαση
   - Ένα γεγονός που συνέβη ήδη στο παρελθόν
   - Τον σκοπό για τον οποίο δεν το δανείζω
   - Τον όρο υπό τον οποίο θα το δανείσω
5. Ποια αποτελεσματική πρόταση έχει σωστή άρνηση;
   - Κλείδωσε καλά, ώστε να μην μπαίνει κανείς.
   - Κλείδωσε καλά, ώστε να δεν μπαίνει κανείς.
   - Κλείδωσε τόσο καλά, που μην μπήκε κανείς.
   - Κλείδωσε τόσο καλά, ώστε όχι μπήκε κανείς.
6. «Ενώ είχε κλείσει θέση, δεν τον άφησαν να επιβιβαστεί.» Τι δηλώνει εδώ το «ενώ»;
   - Εναντίωση: αν και είχε κλείσει θέση
   - Χρόνο: την ώρα που έκλεινε θέση
   - Αιτία: επειδή είχε κλείσει θέση
   - Όρο: με την προϋπόθεση ότι είχε θέση
7. Ποια περίοδος με παράταξη λέει το ίδιο με «Παρόλο που η ταινία ήταν μεγάλη, δεν βαρεθήκαμε»;
   - Η ταινία ήταν μεγάλη, αλλά δεν βαρεθήκαμε.
   - Η ταινία ήταν μεγάλη, γι' αυτό βαρεθήκαμε.
   - Η ταινία ήταν μεγάλη και δεν τη βαρεθήκαμε;
   - Η ταινία ήταν μεγάλη, άρα δεν βαρεθήκαμε.
8. «Τα κύματα ήταν τέτοια, ώστε απαγορεύτηκε το κολύμπι.» Ποια είναι η θέση της δευτερεύουσας;
   - Επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος
   - Επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού
   - Επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης
   - Αντικείμενο στο ρήμα της κύριας πρότασης

## Ασκήσεις

1. Τι είδους δευτερεύουσα έχει η περίοδος: «Κι ας είναι ακριβό, θα το αγοράσω.»
2. Ένωσε σε μία περίοδο με αποτελεσματική πρόταση: «Η ουρά ήταν πολύ μεγάλη. Φύγαμε χωρίς εισιτήρια.»
3. Ξαναγράψε την περίοδο «Είχε χιόνι, αλλά το σχολείο λειτούργησε κανονικά» με υπόταξη:
   α) με εναντιωματική πρόταση (το χιόνι είχε πέσει)
   β) με παραχωρητική πρόταση, για αύριο
4. Βρες το είδος καθεμιάς δευτερεύουσας: «Αν και ήταν αργά, ο φούρναρης άνοιξε, για να μας δώσει ψωμί τόσο ζεστό, που έκαιγε τα χέρια μας.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/result-concessive
