# Η ερευνητική εργασία

> Ερώτημα, πηγές, σημειώσεις, παραπομπές και παρουσίαση.

Νεοελληνική Γλώσσα, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/research-project

## Τι θα μάθεις

- Να μετατρέπεις ένα γενικό θέμα σε συγκεκριμένο ερευνητικό ερώτημα.
- Να αξιολογείς μια πηγή με πέντε ερωτήσεις: ποιος, πότε, γιατί, πού στηρίζεται, συμφωνούν κι άλλοι.
- Να κρατάς σημειώσεις ξεχωρίζοντας το αυτολεξεί παράθεμα από την παράφραση, ώστε να μην αντιγράφεις.
- Να γράφεις παραπομπή μέσα στο κείμενο και εγγραφή βιβλιογραφίας για βιβλίο και για ιστοσελίδα.

## Από το θέμα στο ερώτημα

Η ομάδα σου πήρε θέμα για ερευνητική εργασία: «Το νερό». Από πού ξεκινάς;
Όχι από τη μηχανή αναζήτησης. Με ένα θέμα τόσο γενικό θα βρεις εκατομμύρια
σελίδες, θα αντιγράψεις λίγες από αυτές, και η εργασία δεν θα λέει τίποτα
δικό σας.

Η ερευνητική εργασία ξεκινάει από ένα **ερώτημα**: κάτι που δεν ξέρετε και
θέλετε να μάθετε. Ένα καλό ερευνητικό ερώτημα είναι:

| Καλό ερώτημα        | Γιατί                                          | Όχι έτσι                           |
| ------------------- | ---------------------------------------------- | ---------------------------------- |
| **συγκεκριμένο**    | ξέρεις πότε τελείωσες                          | «Το νερό στον κόσμο»               |
| **ερευνήσιμο**      | υπάρχουν πηγές ή μπορείς να ρωτήσεις ανθρώπους | «Θα έχει νερό η πόλη μας το 2100;» |
| **ανοιχτό**         | δεν απαντιέται με ένα ναι ή όχι                | «Πίνουμε νερό από τη βρύση;»       |
| **στο μέγεθός σας** | χωράει σε λίγες εβδομάδες και λίγες σελίδες    | «Όλη η ιστορία των υδραγωγείων»    |

Από το «Το νερό» μπορεί να βγει: **«Από πού έρχεται το νερό της βρύσης στην
πόλη μας, και πόσο νερό καταναλώνει το σχολείο μας τον μήνα;»** Τώρα ξέρετε
τι ψάχνετε: έναν χάρτη, έναν λογαριασμό, μια συνέντευξη με κάποιον από την
υπηρεσία ύδρευσης.

> **Κλειδί**
>
> Η ερευνητική εργασία **δεν** είναι συρραφή όσων βρήκες. Είναι **απάντηση σε
> ένα ερώτημα**, με στοιχεία από πηγές που αξιολόγησες και που λες καθαρά
> ποιες είναι. Ό,τι γράφεις είτε είναι δικό σου είτε έχει δίπλα του από πού το
> πήρες.

## Τα βήματα

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η σειρά μιας ερευνητικής εργασίας*

## Πόσο αξίζει μια πηγή;

Ό,τι βρίσκεις δεν έχει την ίδια αξία. Μια ιστοσελίδα μπορεί να τη γράφει ένα
πανεπιστήμιο ή κάποιος που θέλει να σου πουλήσει φίλτρα νερού. Πριν
κρατήσεις οτιδήποτε, κάνεις στην πηγή **πέντε ερωτήσεις**:

1. **Ποιος το γράφει;** Υπάρχει όνομα, φορέας, ειδικότητα; Ένα κείμενο χωρίς
   υπογραφή δεν το ελέγχει κανείς.
2. **Πότε;** Για τον αριθμό των κατοίκων ή για μια τεχνολογία, ένα κείμενο του
   2005 μπορεί να είναι ξεπερασμένο. Για την ιστορία ενός υδραγωγείου ίσως
   όχι.
3. **Γιατί γράφτηκε;** Για να ενημερώσει, ή για να πουλήσει, να πείσει, να
   τραβήξει κλικ; Η πρόθεση επηρεάζει τι λέει και τι κρύβει.
4. **Πού στηρίζεται;** Δίνει αριθμούς με πηγή, μετρήσεις, παραπομπές; Ή μόνο
   βεβαιότητες;
5. **Συμφωνούν κι άλλοι;** Ένας αριθμός που τον βρίσκεις σε δύο ανεξάρτητες,
   σοβαρές πηγές είναι πιο ασφαλής. Αυτό λέγεται **διασταύρωση**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι πρόβλημα έχει η πηγή;*

## Σημειώσεις χωρίς αντιγραφή

Όταν διαβάζεις μια πηγή, κρατάς σημειώσεις με δύο τρόπους, και δεν τους
μπερδεύεις ποτέ:

- **Αυτολεξεί παράθεμα:** αντιγράφεις ακριβώς τις λέξεις, **σε εισαγωγικά**,
  με τη σελίδα. Το κάνεις σπάνια, μόνο όταν η διατύπωση έχει σημασία: ένας
  ορισμός, μια μαρτυρία.
- **Παράφραση:** λες την ιδέα **με δικά σου λόγια**, σε δική σου σύνταξη, και
  γράφεις δίπλα από πού την πήρες. Αυτό είναι το συνηθισμένο.

Όποιος βάζει στην εργασία του ξένες προτάσεις χωρίς εισαγωγικά και χωρίς
πηγή, παρουσιάζει ως δικό του κάτι που δεν είναι. Αυτό λέγεται
**λογοκλοπή**. Το ίδιο ισχύει και για κείμενο που έγραψε για σένα ένας
ψηφιακός βοηθός: δεν είναι δικό σου, και ό,τι λέει πρέπει να το ελέγξεις σε
πηγή πριν το χρησιμοποιήσεις.

> **Πρόσεχε**
>
> Αλλάζοντας δύο λέξεις σε μια πρόταση δεν κάνεις παράφραση. «Το νερό της
> πόλης έρχεται κυρίως από τη λίμνη» → «Το νερό της πόλης προέρχεται κυρίως
> από τη λίμνη» είναι ακόμα η πρόταση του άλλου. Κλείσε την πηγή, γράψε την
> ιδέα όπως θα την εξηγούσες σε φίλο σου, και ξανάνοιξέ την για να ελέγξεις
> ότι δεν άλλαξες το νόημα.

## Παραπομπές και βιβλιογραφία

Κάθε πληροφορία από πηγή θέλει δύο σημάδια:

1. Μέσα στο κείμενο, μια σύντομη **παραπομπή** σε παρένθεση: το επώνυμο του
   συγγραφέα (ή ο φορέας), το έτος και, αν παραθέτεις αυτολεξεί, η σελίδα.
   *Το δίκτυο ύδρευσης της πόλης κατασκευάστηκε σε τρεις φάσεις
   (Παπαδοπούλου, 2021, σ. 34).*
2. Στο τέλος, η **βιβλιογραφία**: όλες οι πηγές, με αλφαβητική σειρά, με όσα
   χρειάζεται κάποιος για να τις βρει.

Υπάρχουν πολλά συστήματα. Ένα πολύ διαδεδομένο, στα πρότυπα του συστήματος
APA, είναι αυτό (τα ονόματα και οι τίτλοι είναι **φανταστικοί**):

| Είδος πηγής           | Πώς γράφεται                                                                                         |
| --------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Βιβλίο                | Παπαδοπούλου, Μ. (2021). *Το νερό της πόλης: ιστορία ενός δικτύου*. Εκδόσεις Υδρία.                  |
| Ιστοσελίδα φορέα      | Δήμος Ανεμούπολης. (2025, 12 Μαρτίου). *Από πού έρχεται το νερό μας*. <https://www.example.org/nero> |
| Συνέντευξη που πήρατε | Γεωργίου, Κ., μηχανικός της υπηρεσίας ύδρευσης (συνέντευξη στην ομάδα, 4 Νοεμβρίου 2026).            |

Ποιο σύστημα θα διαλέξετε το λέει συνήθως ο καθηγητής. Ο κανόνας που δεν
αλλάζει: **ίδια μορφή για όλες τις πηγές** και **καμία πηγή χωρίς στοιχεία**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την εγγραφή*

## Η παρουσίαση

Μια ερευνητική εργασία έχει σταθερά μέρη: **εξώφυλλο** (τίτλος, ονόματα,
τάξη), **περιεχόμενα**, **εισαγωγή** (το ερώτημα και γιατί σας ενδιέφερε),
**κύριο μέρος** (τι βρήκατε, σε ενότητες με πλαγιότιτλους), **συμπεράσματα**
(η απάντηση στο ερώτημα, και τι μένει ανοιχτό), **βιβλιογραφία**, και όπου
χρειάζεται **παράρτημα** (το ερωτηματολόγιο, φωτογραφίες, πίνακες).

Στην προφορική παρουσίαση δεν διαβάζετε την εργασία. Λέτε το ερώτημα, τα
δύο-τρία πιο σημαντικά ευρήματα με έναν πίνακα ή έναν χάρτη, και την
απάντηση. Οι διαφάνειες έχουν λίγες λέξεις· τα λόγια είναι δικά σας.

> **Θυμήσου**
>
> - Ξεκινάς από **ερώτημα**: συγκεκριμένο, ερευνήσιμο, ανοιχτό, στο μέγεθός
>   σας.
> - Πέντε ερωτήσεις σε κάθε πηγή: **ποιος, πότε, γιατί, πού στηρίζεται,
>   συμφωνούν κι άλλοι**.
> - **Αυτολεξεί** σε εισαγωγικά με σελίδα· **παράφραση** με δικά σου λόγια και
>   πηγή. Αλλιώς είναι λογοκλοπή.
> - Παραπομπή στο κείμενο (Επώνυμο, έτος) και πλήρης εγγραφή στη
>   **βιβλιογραφία**, όλες στην ίδια μορφή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το θέμα της ομάδας σου είναι «Ο αθλητισμός». Κάν' το ερευνητικό ερώτημα.

1. Το θέμα είναι τεράστιο. Το στενεύω σε κάτι κοντινό, που μπορούμε να
   ψάξουμε: τον αθλητισμό **στο δικό μας σχολείο**.
2. Το κάνω ανοιχτό ερώτημα, που δεν απαντιέται με ναι ή όχι, και που έχει
   πηγές: τους ίδιους τους μαθητές (ερωτηματολόγιο) και τους γυμναστές
   (συνέντευξη).

   **«Πόσοι μαθητές του σχολείου μας αθλούνται εκτός σχολείου, με ποια αθλήματα,
   και τι εμποδίζει όσους δεν αθλούνται;»**

### Παράδειγμα 2: Η φανταστική πηγή γράφει στη σελίδα 12: «Η δεξαμενή του λόφου χτίστηκε το 1931 και χωρούσε νερό για δέκα μέρες.» Ποια σημείωση είναι σωστή, και γιατί; α) Η δεξαμενή του λόφου χτίστηκε το 1931 και χωρούσε νερό για δέκα μέρες. β) Η δεξαμενή του λόφου φτιάχτηκε το 1931 και είχε νερό για δέκα μέρες. γ) Από το 1931 η πόλη είχε στον λόφο απόθεμα νερού για περίπου δέκα μέρες (Ιωάννου, 2019, σ. 12).

1. α) Είναι η πρόταση της πηγής λέξη προς λέξη, χωρίς εισαγωγικά και χωρίς
   πηγή. Αν μπει έτσι στην εργασία, είναι **λογοκλοπή**.
2. β) Άλλαξαν μόνο δύο λέξεις, και η πηγή λείπει ακόμα. **Δεν είναι παράφραση.**
3. γ) Η ιδέα λέγεται με άλλη σύνταξη, από την πλευρά της πόλης, και η πηγή
   είναι δίπλα, με σελίδα. Αυτή είναι η **σωστή σημείωση**.

### Παράδειγμα 3: Από τις φανταστικές πηγές της ομάδας, φτιάξε τη βιβλιογραφία με σωστή σειρά: ένα βιβλίο του Νίκου Σταθόπουλου (Εκδόσεις Υδρία, 2023, «Η λίμνη που ποτίζει μια πόλη») και ένα της Ελένης Ιωάννου (Εκδόσεις Πηγή, 2019, «Πέτρινες βρύσες της Ηπείρου»).

1. Κάθε εγγραφή: επώνυμο, αρχικό, έτος σε παρένθεση, τίτλος σε πλάγια,
   εκδότης.
2. Η σειρά είναι **αλφαβητική κατά επώνυμο**, όχι κατά έτος: πρώτα το Ι, μετά
   το Σ.

   Ιωάννου, Ε. (2019). *Πέτρινες βρύσες της Ηπείρου*. Εκδόσεις Πηγή.

   Σταθόπουλος, Ν. (2023). *Η λίμνη που ποτίζει μια πόλη*. Εκδόσεις Υδρία.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το καλύτερο ερευνητικό ερώτημα για μια εργασία λίγων εβδομάδων;
   - «Πώς πάνε σχολείο οι μαθητές μας, και γιατί δεν έρχονται με ποδήλατο;»
   - «Πώς άλλαξαν τα μέσα μεταφοράς στον κόσμο από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα;»
   - «Έρχονται οι περισσότεροι μαθητές του σχολείου μας στο σχολείο με τα πόδια;»
   - «Πώς θα μετακινούνται οι μαθητές του σχολείου μας μετά από πενήντα χρόνια;»
2. Με τι ξεκινάει σωστά μια ερευνητική εργασία;
   - Με τη διατύπωση ενός ερωτήματος που θέλουμε να απαντήσουμε.
   - Με την αναζήτηση στο διαδίκτυο όσων περισσότερων σελίδων γίνεται.
   - Με τις διαφάνειες της παρουσίασης, για να ξέρουμε τι θα δείξουμε.
   - Με τη βιβλιογραφία, για να ξέρουμε από την αρχή ποιες πηγές έχουμε.
3. Μια ιστοσελίδα που πουλάει συμπληρώματα γράφει ότι «οι μισοί έφηβοι έχουν έλλειψη βιταμινών». Ποιο είναι το κύριο πρόβλημα της πηγής;
   - Ο σκοπός της είναι να πουλήσει, οπότε ωφελείται αν σε τρομάξει.
   - Είναι πολύ παλιά, γιατί οι βιταμίνες ανακαλύφθηκαν πριν από έναν αιώνα.
   - Είναι γραμμένη σε απλή γλώσσα, ενώ οι σοβαρές πηγές γράφουν δύσκολα.
   - Είναι ιστοσελίδα, και οι ιστοσελίδες δεν δέχονται ποτέ ως πηγές.
4. Τι είναι η διασταύρωση μιας πληροφορίας;
   - Η αναζήτηση της ίδιας πληροφορίας σε άλλη, ανεξάρτητη και σοβαρή πηγή.
   - Η αντιγραφή της πληροφορίας από δύο σελίδες, για να είναι πιο πλήρης.
   - Η αναζήτηση της πληροφορίας σε πολλές σελίδες που αντιγράφουν η μία την άλλη.
   - Η ερώτηση στον καθηγητή αν η πληροφορία είναι σωστή ή λάθος.
5. Η πηγή γράφει: «Το σχολείο χτίστηκε το 1928 με δωρεά ενός εμπόρου.» Ποια σημείωση είναι σωστή παράφραση;
   - Ένας έμπορος έδωσε τα χρήματα για το κτίριο του σχολείου, που έγινε το 1928 (Ιωάννου, 2019).
   - Το σχολείο οικοδομήθηκε το 1928 με δωρεά ενός εμπόρου της εποχής (Ιωάννου, 2019).
   - Ένας έμπορος έδωσε τα χρήματα για το κτίριο του σχολείου, που έγινε το 1928.
   - «Το σχολείο χτίστηκε το 1928 με δωρεά ενός εμπόρου» είπε κάποιος παλιός κάτοικος.
6. Πώς γράφεται μια παραπομπή μέσα στο κείμενο, στο σύστημα που είδες;
   - Σε παρένθεση: το επώνυμο του συγγραφέα, το έτος και, για αυτολεξεί, η σελίδα.
   - Σε παρένθεση: ολόκληρος ο τίτλος του βιβλίου και ο εκδότης του, με το έτος.
   - Στο τέλος της εργασίας, χωρίς τίποτα μέσα στο κείμενο, για να μη βαραίνει.
   - Σε παρένθεση: μόνο η διεύθυνση της ιστοσελίδας από όπου την πήρες.
7. Με ποια σειρά μπαίνουν οι πηγές στη βιβλιογραφία;
   - Αλφαβητικά, κατά το επώνυμο του συγγραφέα ή το όνομα του φορέα.
   - Με χρονολογική σειρά, από την πιο παλιά στην πιο πρόσφατη πηγή.
   - Με τη σειρά που εμφανίζονται για πρώτη φορά μέσα στο κείμενο.
   - Πρώτα τα βιβλία, μετά οι ιστοσελίδες και στο τέλος οι συνεντεύξεις.
8. Ένας ψηφιακός βοηθός σού έγραψε μια παράγραφο για την ιστορία της πόλης σου. Τι κάνεις στην εργασία;
   - Ελέγχεις κάθε στοιχείο σε πηγή και γράφεις δική σου παράγραφο.
   - Τη βάζεις αυτούσια στην εργασία, αφού δεν την έγραψε άλλος άνθρωπος.
   - Αλλάζεις λίγες λέξεις, ώστε να μη φαίνεται ότι δεν την έγραψες εσύ.
   - Τη βάζεις στη βιβλιογραφία ως πηγή, με τη σημερινή ημερομηνία.

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η παρουσίαση ξένων λέξεων ως δικών σου, χωρίς εισαγωγικά και χωρίς πηγή;
2. Κάνε το θέμα «Τα σκουπίδια» ερευνητικό ερώτημα για το σχολείο σου.
3. Φανταστική πηγή: ανυπόγραφο άρθρο σε ιστοσελίδα με διαφημίσεις, του 2009, που λέει χωρίς αριθμούς ότι «τα παιδιά σήμερα δεν διαβάζουν πια». Το ερώτημά σου αφορά τους μαθητές του 2026.
   α) Ποιο πρόβλημα έχει ως προς τον συγγραφέα;
   β) Ποιο πρόβλημα έχει ως προς τον χρόνο;
   γ) Ποιο πρόβλημα έχει ως προς τα τεκμήρια;
4. Γράψε την εγγραφή βιβλιογραφίας για αυτή τη φανταστική πηγή: σελίδα του Μουσείου Λιμανιού, «Τα καΐκια του νησιού», ανάρτηση 3 Μαΐου 2024, https://www.example.org/kaikia

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/research-project
