# Πλάγιες ερωτήσεις και πλάγιος λόγος

> Η ερώτηση μέσα σε περίοδο, και τι αλλάζει όταν μεταφέρεις τα λόγια κάποιου.

Νεοελληνική Γλώσσα, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/indirect-questions

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τις πλάγιες ερωτήσεις ολικής και μερικής άγνοιας και τα ρήματα από τα οποία εξαρτώνται.
- Να βρίσκεις την έγκλιση, την άρνηση και τη συντακτική θέση μιας πλάγιας ερώτησης.
- Να ξεχωρίζεις το ερωτηματικό «αν» από το υποθετικό, και το «πού, πώς, τι» από το «όπου, πως, ό,τι».
- Να μετατρέπεις μια ευθεία ερώτηση σε πλάγια, αλλάζοντας πρόσωπα, επιρρήματα χρόνου και τόπου και στίξη.

## Μια ερώτηση χωρίς ερωτηματικό

Από τη ΣΤ΄ Δημοτικού ξέρεις να μεταφέρεις μια ερώτηση σε πλάγιο λόγο
([Ευθύς και πλάγιος λόγος](/el/dim-6/language/direct-indirect-speech)):
«Πότε κλείνει το μουσείο;» → Ο Άρης ρώτησε **πότε κλείνει το μουσείο**.

Δες όμως και αυτές τις περιόδους:

- **Δεν ξέρω** πότε κλείνει το μουσείο.
- **Αναρωτιέμαι** αν θα βρούμε εισιτήρια.
- **Δεν είναι ακόμα γνωστό** πόσοι επισκέπτες θα χωρούν στη νέα αίθουσα.

Κανείς δεν μεταφέρει εδώ τα λόγια κάποιου άλλου. Κι όμως υπάρχει μια ερώτηση,
χωρισμένη από την κύρια πρόταση, χωρίς ερωτηματικό στο τέλος. Η πλάγια ερώτηση δεν
ζει μόνο στον πλάγιο λόγο. Ζει όπου υπάρχει **απορία, άγνοια ή αναζήτηση**.

> **Κλειδί**
>
> **Πλάγια ερώτηση** (πλάγια ερωτηματική πρόταση) είναι μια δευτερεύουσα **ονοματική**
> πρόταση που περιέχει ερώτηση ή απορία και εξαρτάται από ρήμα ή έκφραση που σημαίνει:
>
> - ερώτηση: ρωτώ, ζητώ να μάθω
> - απορία ή αμφιβολία: αναρωτιέμαι, απορώ, αμφιβάλλω, δεν είμαι βέβαιος
> - γνώση ή άγνοια: ξέρω, δεν ξέρω, δεν έχω ιδέα, μαθαίνω
> - αντίληψη ή εξέταση: βλέπω, καταλαβαίνω, εξετάζω, ψάχνω
>
> Επειδή είναι μέρος μιας περιόδου που δηλώνει κάτι, **δεν παίρνει ερωτηματικό**.
> Ερωτηματικό μπαίνει μόνο αν ολόκληρη η περίοδος είναι ερώτηση: «Ξέρεις πότε κλείνει;»

## Ολικής και μερικής άγνοιας

Όπως οι ευθείες ερωτήσεις, έτσι και οι πλάγιες χωρίζονται σε δύο είδη:

| Είδος               | Τι δεν ξέρουμε                                         | Εισάγεται με                                                                              | Παράδειγμα                                                                       |
| ------------------- | ------------------------------------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ολικής άγνοιας**  | αν ισχύει το σύνολο· απαντιέται με ναι ή όχι           | **αν, μήπως**                                                                             | Δεν ξέρω **αν** έκλεισε το φαρμακείο. / Αναρωτιόταν **μήπως** είχε ξεχάσει κάτι. |
| **Μερικής άγνοιας** | ένα μέρος μόνο: ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί, πόσο | ερωτηματικές αντωνυμίες (**ποιος, τι, πόσος**) και επιρρήματα (**πού, πότε, πώς, γιατί**) | Δεν ξέρω **πότε** έκλεισε το φαρμακείο.                                          |

Οι ερωτηματικές λέξεις **κρατούν τον τόνο τους**: πού, πώς. Ο τόνος είναι αυτό που
τις ξεχωρίζει από το αναφορικό «που» και το ειδικό «πως».

## Έγκλιση, άρνηση, θέση

Η έγκλιση λέει **τι είδους απορία** έχεις:

- **Οριστική**, για κάτι που ισχύει ή θα ισχύσει: «Δεν ξέρω πού **μένει**.» «Ρώτησε
  πότε **θα γυρίσουμε**.»
- **Υποτακτική με «να»**, για απορία του τύπου «τι πρέπει να κάνω;»: «Δεν ξέρω τι
  **να** του **πω**.» «Αναρωτιέμαι αν **να** δεχτώ.» Αυτή είναι η **απορηματική**
  χρήση.

Η άρνηση είναι **δεν**· όταν υπάρχει «να», γίνεται **μη(ν)**:

- «Αναρωτιέμαι γιατί **δεν** απάντησε.»
- «Δεν ξέρω αν να **μην** πάω καθόλου.»

Η **θέση** της είναι αυτή όλων των ονοματικών:

| Θέση                          | Παράδειγμα                                         |
| ----------------------------- | -------------------------------------------------- |
| Αντικείμενο                   | Ρώτησα **πόσο κοστίζει το εισιτήριο**.             |
| Υποκείμενο (σε απρόσωπο)      | Δεν είναι σαφές **ποιος έστειλε το μήνυμα**.       |
| Επεξήγηση                     | Μία απορία έχω, **γιατί άλλαξε η ημερομηνία**.     |
| Προσδιορισμός (σε ουσιαστικό) | Η ερώτηση **αν θα γίνει η εκδρομή** μένει ανοιχτή. |

## Οι λέξεις που μοιάζουν

Πολλές λέξεις των πλάγιων ερωτήσεων έχουν «δίδυμα» που εισάγουν άλλο είδος
πρότασης. Εδώ γίνονται τα περισσότερα λάθη:

| Πλάγια ερώτηση                                  | Δίδυμο                                             | Το δίδυμο εισάγει |
| ----------------------------------------------- | -------------------------------------------------- | ----------------- |
| Ρώτα τον **αν** θέλει να έρθει. (= ναι ή όχι;)  | **Αν** θέλει, ας έρθει. (= με την προϋπόθεση)      | υποθετική         |
| Δεν ξέρω **πού** μένει.                         | Το σπίτι **που** μένει. / Πήγαινε **όπου** θέλεις. | αναφορική         |
| Μου εξήγησε **πώς** λύνεται. (= με ποιον τρόπο) | Μου είπε **πως** λύνεται. (= ότι)                  | ειδική            |
| Δεν ξέρω **τι** θέλει. (= ποιο πράγμα;)         | Θα πάρει **ό,τι** θέλει. (= οτιδήποτε)             | αναφορική         |
| Ρώτησε **ποιος** θα έρθει.                      | **Όποιος** θέλει, θα έρθει.                        | αναφορική         |

Ο έλεγχος για το **αν**: αν μπορείς να προσθέσεις στο τέλος **«ή όχι»**, είναι
πλάγια ερώτηση. «Ρώτα τον αν θέλει να έρθει ή όχι» στέκει. «Αν θέλει ή όχι, ας
έρθει» δεν λέει το ίδιο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια πρόταση ρωτάει;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πλάγια ερώτηση ή κάτι άλλο;*

## Από την ευθεία στην πλάγια ερώτηση

Όταν μεταφέρεις την ερώτηση κάποιου άλλου, γίνονται τέσσερις αλλαγές. Τις ξέρεις
από τη ΣΤ΄· στη Γ΄ τις κάνεις όλες μαζί και προσέχεις ποιος μιλάει, πότε και πού.

1. **Η στίξη**: φεύγουν τα εισαγωγικά και το ερωτηματικό.
2. **Η εισαγωγική λέξη**: «αν» για ερώτηση ναι/όχι, η ίδια ερωτηματική λέξη για τις
   άλλες.
3. **Τα πρόσωπα**: προσαρμόζονται σε αυτόν που μεταφέρει. «Θα **έρθεις**;» μου είπε
   → Με ρώτησε αν θα **έρθω**.
4. **Χρόνος και τόπος**: «αύριο», «εδώ», «τώρα» αλλάζουν αν άλλαξε η μέρα ή ο τόπος.

Ο χρόνος του ρήματος στα ελληνικά συνήθως **δεν** χρειάζεται να αλλάξει: «Είσαι
κουρασμένος;» με ρώτησε → Με ρώτησε αν **είμαι** κουρασμένος.

Και κάτι που δεν το δίνει η γραμματική αλλά η κρίση σου: το **εισαγωγικό ρήμα**
μπορεί να πει **πώς** ρωτήθηκε κάτι. «Ρώτησε», «απόρησε», «αναρωτήθηκε», «ζήτησε να
μάθει», «επέμεινε να μάθει» δεν είναι ίδια. Η επιλογή τους είναι το θέμα της
ενότητας [Περίληψη με ρήματα λεκτικών πράξεων](/el/gym-c/language/summary-reporting-verbs).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την πλάγια ερώτηση*

> **Πρόσεχε**
>
> Μην αφήνεις το ερωτηματικό στο τέλος μιας πλάγιας ερώτησης: «Τον ρώτησα πού μένει;»
> είναι λάθος, γιατί η περίοδος δηλώνει κάτι, δεν ρωτάει. Ερωτηματικό μπαίνει μόνο
> όταν ρωτάει η κύρια: «**Ξέρεις** πού μένει;»

> **Θυμήσου**
>
> - Πλάγια ερώτηση = ονοματική πρόταση με απορία, μετά από ρήματα ερώτησης, απορίας,
>   γνώσης ή αντίληψης. Χωρίς ερωτηματικό.
> - **Ολικής άγνοιας**: αν, μήπως. **Μερικής άγνοιας**: ποιος, τι, πόσος, πού, πότε,
>   πώς, γιατί.
> - Οριστική για το πραγματικό· **να** + υποτακτική για απορία «τι να κάνω».
> - Άρνηση **δεν**· με «να», **μη(ν)**.
> - «Αν»: προσθέτεις «ή όχι»; Αν ναι, πλάγια ερώτηση. Πού/πώς/τι με τόνο ρωτούν·
>   που/πως/ό,τι όχι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ανάλυσε τη δευτερεύουσα: «Κανείς δεν ξέρει ακόμα πόσο θα κοστίσει η νέα γέφυρα.»

1. Η δευτερεύουσα αρχίζει με την ερωτηματική λέξη **πόσο** και εξαρτάται από το
   «δεν ξέρει», που δηλώνει άγνοια. Είναι **πλάγια ερώτηση**.
2. Δεν απαντιέται με ναι ή όχι αλλά με ένα ποσό, άρα είναι **μερικής άγνοιας**.
3. Το ρήμα «θα κοστίσει» είναι σε **οριστική** (μέλλοντα): αφορά κάτι που θα ισχύσει.
4. Τι δεν ξέρει κανείς; «Πόσο θα κοστίσει η γέφυρα.» Το «ξέρει» έχει υποκείμενο
   (κανείς), άρα η πρόταση είναι **αντικείμενο**.

### Παράδειγμα 2: Χθες ο Στέλιος σε ρώτησε: «Θα έρθεις αύριο στην πρόβα;» Πες το σήμερα σε έναν φίλο σου με πλάγιο λόγο.

1. Η ερώτηση απαντιέται με ναι ή όχι: θα εισαχθεί με **αν**. Φεύγουν τα εισαγωγικά
   και το ερωτηματικό.
2. Ο Στέλιος μιλούσε σε **εσένα**: το «θα έρθεις» γίνεται «θα έρθω», στο δικό σου
   πρόσωπο.
3. Το «αύριο» του Στέλιου ήταν η επόμενη μέρα από χθες, δηλαδή **σήμερα**. Και αφού
   τώρα μιλάς από άλλο σημείο, το «έρθω» στην πρόβα μπορεί να γίνει «πάω».
4. «Χθες ο Στέλιος με ρώτησε **αν θα πάω σήμερα στην πρόβα**.»

### Παράδειγμα 3: Ποια από τις δύο περιόδους έχει πλάγια ερώτηση; «Ρώτησε τον προπονητή αν μπορεί να παίξει.» «Αν μπορεί να παίξει, θα τον βάλει ο προπονητής.»

1. Δοκιμάζουμε το «ή όχι». «Ρώτησε τον προπονητή αν μπορεί να παίξει ή όχι»: στέκει,
   και η πρόταση εξαρτάται από το «ρώτησε». **Πλάγια ερώτηση**, αντικείμενο.
2. Στη δεύτερη το «αν» δίνει τον όρο κάτω από τον οποίο θα γίνει το «θα τον βάλει».
   Δεν υπάρχει ρήμα απορίας. **Υποθετική** πρόταση.

## Ερωτήσεις

1. «Δεν θυμάμαι αν έκλεισα τον φούρνο.» Τι είδους πλάγια ερώτηση είναι;
   - Ολικής άγνοιας, γιατί απαντιέται με ναι ή όχι
   - Μερικής άγνοιας, γιατί ρωτά ένα μέρος μόνο
   - Υποθετική, γιατί εισάγεται με τον σύνδεσμο «αν»
   - Ευθεία ερώτηση, γιατί περιέχει μια απορία
2. Ποια περίοδος έχει σωστή στίξη;
   - Τον ρώτησα πού βρίσκεται η στάση.
   - Τον ρώτησα πού βρίσκεται η στάση;
   - Τον ρώτησα, πού βρίσκεται η στάση.
   - Τον ρώτησα που βρίσκεται η στάση.
3. Τι εκφράζει η υποτακτική στο «Δεν ξέρω τι να του γράψω»;
   - Απορία για το τι πρέπει ή αξίζει να κάνω
   - Βεβαιότητα για κάτι που έχει ήδη γίνει
   - Σκοπό για τον οποίο θα του γράψω κάτι
   - Φόβο μήπως του γράψω κάτι που δεν πρέπει
4. Σε ποια περίοδο υπάρχει πλάγια ερώτηση;
   - Μας έδειξε πώς φτιάχνεται το ψωμί.
   - Μας είπε πως φτιάχνει ψωμί κάθε μέρα.
   - Θα φτιάξουμε ψωμί όπως μας έδειξε.
   - Όποιος φτιάχνει ψωμί ξυπνάει νωρίς.
5. «Δεν έχει ανακοινωθεί ποιος θα πάρει το βραβείο.» Τι θέση έχει η πλάγια ερώτηση;
   - Υποκείμενο του «δεν έχει ανακοινωθεί»
   - Αντικείμενο του «δεν έχει ανακοινωθεί»
   - Επεξήγηση στη λέξη «βραβείο»
   - Προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια
6. Η Ζωή σε ρώτησε: «Θέλεις να μοιραστούμε την πίτσα;» Πώς το μεταφέρεις;
   - Η Ζωή με ρώτησε αν θέλω να μοιραστούμε την πίτσα.
   - Η Ζωή με ρώτησε αν θέλεις να μοιραστούμε την πίτσα.
   - Η Ζωή με ρώτησε ότι θέλω να μοιραστούμε την πίτσα.
   - Η Ζωή με ρώτησε: αν θέλω να μοιραστούμε την πίτσα;
7. Ποια περίοδος έχει αναφορική και όχι πλάγια ερώτηση;
   - Μπορείς να διαλέξεις ό,τι σου αρέσει.
   - Πες μου τι σου αρέσει περισσότερο.
   - Αναρωτιέμαι ποιο σου αρέσει πιο πολύ.
   - Δεν ξέρω αν σου αρέσει η σοκολάτα.
8. Από ποιο ρήμα μπορεί να εξαρτηθεί πλάγια ερώτηση;
   - αναρωτιέμαι
   - φοβάμαι
   - χαίρομαι
   - πρέπει

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η πλάγια ερώτηση στην περίοδο: «Ο οδηγός μάς εξήγησε πώς θα αλλάξει η διαδρομή.»
2. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Έχει ελεύθερες θέσεις το λεωφορείο;» ρώτησε η κυρία.
3. «Η ερώτηση αν θα ανοίξει το κολυμβητήριο τον χειμώνα δεν έχει απαντηθεί.»
   α) Τι είδους πλάγια ερώτηση είναι (ολικής ή μερικής άγνοιας);
   β) Τι θέση έχει στην περίοδο;
4. Την Παρασκευή η καθηγήτρια ρώτησε την τάξη: «Πόσοι από εσάς θα έρθετε αύριο στο σχολείο για την εθελοντική δράση;» Μετάφερέ το τη Δευτέρα σε έναν φίλο που λείπει.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/language/indirect-questions
