Νεοελληνική Γλώσσα · Γ΄ Γυμνασίου
Μόρια και λεξιλόγιο
Διάρκεια 45΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α: Κατανόηση κειμένου30 μονάδες
Διάβασε προσεκτικά το κείμενο και απάντησε στις ερωτήσεις.
Το λιμάνι ξυπνά
Στις πέντε το πρωί το λιμάνι κοιμάται ακόμα. Μόνο ο φάρος ανοιγοκλείνει το μάτι του στο σκοτάδι, σαν να μετράει τα κύματα. Ύστερα, σιγά σιγά, η πόλη αρχίζει να ανασαίνει.
Πρώτοι έρχονται οι ψαράδες. Δένουν τα καΐκια, κατεβάζουν τα κασόνια και φωνάζουν τις τιμές: «Να τα φρέσκα! Ας έρθει όποιος θέλει να δοκιμάσει!» Γύρω τους μαζεύονται νοικοκυρές, μάγειρες από τις ταβέρνες κι ένας γάτος που περιμένει το μερίδιό του. Οι φωνές τους είναι μια βροχή από αριθμούς και ονόματα: λαβράκια, τσιπούρες, μαρίδες.
Στο καφενείο της προκυμαίας ο κυρ Γιάννης έχει ήδη ανοίξει. Ακούει μια μηχανή στο σκοτάδι και λέει χωρίς να γυρίσει: «Θα είναι ο Στάθης με το καΐκι του.» Οι πρώτοι πελάτες πίνουν δυο φλιτζάνια βιαστικά και φεύγουν για τη δουλειά. Πάνω από τα κεφάλια τους οι γλάροι γράφουν κύκλους.
Ως τις οχτώ το λιμάνι έχει γεμίσει. Το πλοίο της γραμμής σφυρίζει, οι ταξιδιώτες τρέχουν με τις βαλίτσες, και όλο το νησί μοιάζει να έχει κατέβει στην παραλία. Μέσα σε τρεις ώρες, μια σιωπηλή εικόνα έγινε θορυβώδης ζωγραφιά.
Μα την αλήθεια, πιο όμορφο ξύπνημα δεν έχω δει πουθενά.
- 1.
- 2.
Να χαρακτηρίσεις κάθε πρόταση ως Σωστή ή Λανθασμένη, με βάση το κείμενο.(10 μονάδες)
- 3.
Με ποια μέσα δείχνει ο συγγραφέας ότι το λιμάνι «ξυπνά» σαν ζωντανός οργανισμός; Να αναφέρεις δύο και να τα εξηγήσεις (50–70 λέξεις).(15 μονάδες)
Θέμα Β: Γλωσσικές ασκήσεις30 μονάδες
Οι ερωτήσεις αφορούν το κείμενο του Θέματος Α, εκτός αν λένε κάτι άλλο.
- 1.
Να βρεις το μόριο σε κάθε φράση, να γράψεις τι είδους μόριο είναι και τι απόχρωση δίνει.
- α)
«Να τα φρέσκα!»(2 μονάδες)
- β)
«Ας έρθει όποιος θέλει να δοκιμάσει!»(2 μονάδες)
- γ)
«Θα είναι ο Στάθης με το καΐκι του.»(2 μονάδες)
- δ)
«Μα την αλήθεια, πιο όμορφο ξύπνημα δεν έχω δει πουθενά.»(2 μονάδες)
- α)
- 2.
Να απαντήσεις για την πολυσημία.
- α)
Τι σημαίνει η λέξη «γραμμή» στη φράση «Το πλοίο της γραμμής»;(2 μονάδες)
- β)
Να γράψεις δύο δικές σου προτάσεις όπου η λέξη «γραμμή» έχει δύο άλλες σημασίες.(2 μονάδες)
- γ)
Ο «τόνος» (το ψάρι) και ο «τόνος» (το σημάδι στη λέξη) είναι παράδειγμα πολυσημίας ή ομωνυμίας; Γιατί;(2 μονάδες)
- α)
- 3.
Να απαντήσεις για τη μεταφορά, την παρομοίωση και τη μετωνυμία.
- α)
«ο φάρος ανοιγοκλείνει το μάτι του»: τι σχήμα είναι και σε ποια ομοιότητα στηρίζεται;(3 μονάδες)
- β)
Η φράση «σαν να μετράει τα κύματα» είναι μεταφορά ή παρομοίωση; Πώς το καταλαβαίνεις;(2 μονάδες)
- γ)
«Οι πρώτοι πελάτες πίνουν δυο φλιτζάνια»: τι σχήμα είναι και ποια σχέση το στηρίζει;(3 μονάδες)
- δ)
«όλο το νησί μοιάζει να έχει κατέβει στην παραλία»: τι σχήμα είναι;(2 μονάδες)
- α)
- 4.
Να απαντήσεις για τα υπώνυμα και τα παρώνυμα.
- α)
Οι λέξεις «λαβράκια, τσιπούρες, μαρίδες» είναι υπώνυμα. Ποιο είναι το υπερώνυμό τους;(2 μονάδες)
- β)
Να συμπληρώσεις με το σωστό παρώνυμο: «Στην ________ του ποταμού έχει σχηματιστεί δέλτα.» (εισβολή / εκβολή)(2 μονάδες)
- γ)
Να συμπληρώσεις με το σωστό παρώνυμο: «Η ________ για τα εισιτήρια του πλοίου ισχύει ως την Κυριακή.» (προσφορά / προφορά)(2 μονάδες)
- α)
Θέμα Γ: Παραγωγή λόγου40 μονάδες
Να γράψεις μια περιγραφή 180–220 λέξεων για έναν τόπο που αλλάζει μέσα σε λίγες ώρες: το σχολείο από το πρωί ως το σχόλασμα, μια λαϊκή αγορά, έναν σταθμό, μια πλατεία από το απόγευμα ως τη νύχτα. Να χρησιμοποιήσεις τουλάχιστον δύο μεταφορές, μία παρομοίωση και μία μετωνυμία, και να αποφύγεις τις επαναλήψεις με υπερώνυμα και υπώνυμα.(40 μονάδες)
Καλή επιτυχία!