# Λίστες

> Πολλές τιμές σε μία μεταβλητή: δείκτες, append και len.

Πληροφορική, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/informatics/python-lists

## Τι θα μάθεις

- Να δημιουργείς λίστες και να διαβάζεις ή να αλλάζεις στοιχεία τους με δείκτη που ξεκινά από το 0.
- Να χρησιμοποιείς τα len και append και τον αρνητικό δείκτη -1.
- Να διατρέχεις μια λίστα με for, είτε στοιχείο στοιχείο είτε με range(len(...)).
- Να βρίσκεις με βρόχο άθροισμα, μέσο όρο και μέγιστο μιας λίστας.

## Γιατί χρειαζόμαστε λίστες

Θέλεις να κρατήσεις τους βαθμούς των $25$ μαθητών ενός τμήματος. Με όσα ξέρεις ως τώρα, θα χρειαζόσουν $25$ μεταβλητές: `v1`, `v2`, …, `v25`. Και για να βρεις τον μέσο όρο, μια πρόσθεση με $25$ όρους, που θα έπρεπε να την ξαναγράψεις για το τμήμα με τους $27$.

Η λύση είναι η **λίστα** (list): **μία** μεταβλητή που κρατά **πολλές τιμές στη σειρά**. Στον ψευδοκώδικα της Β΄ αυτή η ιδέα λεγόταν **πίνακας**.

```python
vathmoi = [17, 12, 19, 15, 18]
poleis = ["Αθήνα", "Πάτρα", "Βόλος"]
kenh = []
```

Οι τιμές μπαίνουν μέσα σε **αγκύλες** `[ ]`, χωρισμένες με κόμμα. Κάθε τιμή λέγεται **στοιχείο** της λίστας. Η `kenh` είναι μια **κενή** λίστα, χωρίς κανένα στοιχείο ακόμη.

## Δείκτες: η θέση κάθε στοιχείου

Σε κάθε στοιχείο φτάνεις με τη **θέση** του, τον **δείκτη** (index), μέσα σε αγκύλες.

| Δείκτης      | `0`  | `1`  | `2`  | `3`  | `4`  |
| ------------ | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- |
| Τιμή         | `17` | `12` | `19` | `15` | `18` |
| Από το τέλος | `-5` | `-4` | `-3` | `-2` | `-1` |

```python
print(vathmoi[0], vathmoi[2], vathmoi[-1], len(vathmoi))
```

```text
17 19 18 5
```

> **Κλειδί**
>
> **Η αρίθμηση ξεκινά από το 0.** Το πρώτο στοιχείο είναι το `vathmoi[0]` και το τελευταίο το `vathmoi[len(vathmoi) - 1]`.
>
> Μια λίστα με $5$ στοιχεία έχει δείκτες από $0$ ως $4$. Είναι η ίδια λογική με τη `range(5)`, και δεν είναι σύμπτωση: η `range(len(vathmoi))` δίνει ακριβώς όλους τους έγκυρους δείκτες της λίστας.

Ο **αρνητικός δείκτης** μετρά από το τέλος: το `-1` είναι το τελευταίο στοιχείο, το `-2` το προτελευταίο. Είναι πολύ βολικό όταν δεν θέλεις να υπολογίσεις το μήκος.

Η συνάρτηση **`len`** (length, μήκος) επιστρέφει πόσα στοιχεία έχει η λίστα.

> **Πρόσεχε**
>
> **Δείκτης εκτός ορίων.** Σε λίστα με $3$ στοιχεία, το `v[3]` **δεν υπάρχει**: οι δείκτες είναι `0`, `1`, `2`. Η Python σταματά με σφάλμα:
>
> ```text
> IndexError: list index out of range
> ```
>
> Είναι το πιο συνηθισμένο λάθος με λίστες, και σχεδόν πάντα οφείλεται στο ότι ξεχάσαμε πως η μέτρηση αρχίζει από το μηδέν.

## Αλλάζω και προσθέτω στοιχεία

Ένα στοιχείο αλλάζει με εκχώρηση στη θέση του:

```python
vathmoi[1] = 14
print(vathmoi)
```

```text
[17, 14, 19, 15, 18]
```

Η μέθοδος **`append`** προσθέτει ένα στοιχείο **στο τέλος** της λίστας, που έτσι μεγαλώνει κατά ένα:

```python
vathmoi.append(20)
print(vathmoi, len(vathmoi))
```

```text
[17, 14, 19, 15, 18, 20] 6
```

Πρόσεξε τη σύνταξη: `vathmoi.append(20)`, με **τελεία** ανάμεσα στο όνομα της λίστας και στο `append`. Η `append` είναι «μέθοδος» της λίστας: μια εντολή που ανήκει στη λίστα και την αλλάζει.

Με `append` μέσα σε βρόχο χτίζεις μια λίστα από το μηδέν:

```python
tetragona = []
for i in range(1, 6):
    tetragona.append(i * i)
print(tetragona)
```

```text
[1, 4, 9, 16, 25]
```

## Διατρέχω μια λίστα

Υπάρχουν δύο τρόποι να επισκεφθείς όλα τα στοιχεία.

**Στοιχείο στοιχείο.** Η μεταβλητή του `for` παίρνει με τη σειρά κάθε **τιμή** της λίστας:

```python
for poli in poleis:
    print(poli)
```

**Με δείκτη.** Όταν χρειάζεσαι και τη **θέση**, διατρέχεις τους δείκτες με `range(len(...))`:

```python
for i in range(len(poleis)):
    print(i, poleis[i])
```

```text
0 Αθήνα
1 Πάτρα
2 Βόλος
```

Ο πρώτος τρόπος είναι πιο απλός. Ο δεύτερος χρειάζεται όταν θέλεις να αλλάξεις στοιχεία ή να συγκρίνεις ένα στοιχείο με τον γείτονά του, όπως θα κάνεις στην ταξινόμηση.

## Έτοιμα εργαλεία

Η Python έχει έτοιμες συναρτήσεις για τα πιο συνηθισμένα:

| Γράφεις         | Επιστρέφει        | Για `[17, 14, 19, 15, 18, 20]` |
| --------------- | ----------------- | ------------------------------ |
| `sum(vathmoi)`  | το άθροισμα       | `103`                          |
| `max(vathmoi)`  | το μεγαλύτερο     | `20`                           |
| `min(vathmoi)`  | το μικρότερο      | `14`                           |
| `19 in vathmoi` | αν υπάρχει η τιμή | `True`                         |

Είναι χρήσιμο να ξέρεις να τα γράφεις και μόνος σου με βρόχο. Δεν είναι άσκηση επίδειξης: είναι ο τρόπος να καταλάβεις τι κάνουν, και η βάση των αλγορίθμων αναζήτησης και ταξινόμησης στις επόμενες ενότητες.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δίνονται οι βαθμοί \[17, 12, 19, 15, 18]. Βρες τον μέσο όρο και πόσοι μαθητές είναι πάνω από αυτόν.

1. **Πρώτα ο μέσος όρος.** Ένας αθροιστής περνά από όλα τα στοιχεία, και διαιρούμε με το πλήθος, `len(vathmoi)`, αντί να γράψουμε $5$. Έτσι ο κώδικας δουλεύει για λίστα οποιουδήποτε μήκους.
2. **Μετά η μέτρηση.** Χρειάζεται δεύτερο πέρασμα: δεν μπορείς να ξέρεις ποιοι είναι πάνω από τον μέσο όρο πριν τον υπολογίσεις.
   ```python
   vathmoi = [17, 12, 19, 15, 18]
   synolo = 0
   for v in vathmoi:
       synolo = synolo + v
   mesos = synolo / len(vathmoi)
   print("Μέσος όρος:", mesos)

   pano = 0
   for v in vathmoi:
       if v > mesos:
           pano = pano + 1
   print("Πάνω από τον μέσο όρο:", pano)
   ```
3. **Έξοδος:**
   ```text
   Μέσος όρος: 16.2
   Πάνω από τον μέσο όρο: 3
   ```
   Το άθροισμα είναι $81$, και $81 / 5 = 16{,}2$. Πάνω από αυτό είναι το $17$, το $19$ και το $18$.

### Παράδειγμα 2: Βρες τη μέγιστη θερμοκρασία της λίστας \[14, 17, 21, 19, 23, 18] χωρίς τη max.

1. **Η ιδέα:** κρατάς σε μια μεταβλητή «το μεγαλύτερο που έχω δει ως τώρα». Ξεκινάς με το **πρώτο στοιχείο** και το αλλάζεις κάθε φορά που βρίσκεις κάτι μεγαλύτερο.

   *Διαδραστικό στη σελίδα: Το μέγιστο της λίστας*
2. **Πίνακας τιμών:**
   | `t`  | Σύγκριση      | `megisti` μετά |
   | ---- | ------------- | -------------- |
   | `14` | `14 > 14` όχι | `14`           |
   | `17` | `17 > 14` ναι | `17`           |
   | `21` | `21 > 17` ναι | `21`           |
   | `19` | `19 > 21` όχι | `21`           |
   | `23` | `23 > 21` ναι | `23`           |
   | `18` | `18 > 23` όχι | `23`           |
   Τυπώνεται `Μέγιστη: 23`.
3. **Γιατί αρχική τιμή `therm[0]` και όχι `0`;** Αν όλες οι θερμοκρασίες ήταν αρνητικές, π.χ. ένα χειμωνιάτικο πρωινό στη Φλώρινα, το `0` θα έμενε «μέγιστο» χωρίς να είναι καν στη λίστα. Το πρώτο στοιχείο είναι πάντα μια τίμια αρχή.

> **Θυμήσου**
>
> - `lista = [a, b, c]`· η κενή λίστα είναι `[]`.
> - Ο πρώτος δείκτης είναι `0`, ο τελευταίος `len(lista) - 1` ή απλώς `-1`.
> - `lista.append(x)` προσθέτει στο τέλος· `len(lista)` δίνει το πλήθος.
> - `for x in lista:` για τις τιμές, `for i in range(len(lista)):` για τις θέσεις.

## Ερωτήσεις

1. Με a = [5, 8, 2], τι τυπώνει η print(a[1]);
   - 8
   - 5
   - 2
   - [5]
2. Ποια έκφραση δίνει το πρώτο στοιχείο της λίστας poleis;
   - poleis[0]
   - poleis[1]
   - poleis(0)
   - poleis[-1]
3. Με a = [5, 8, 2], τι συμβαίνει με την εντολή print(a[3]);
   - σφάλμα IndexError
   - τυπώνει 2
   - τυπώνει 0
   - τυπώνει 5, γιατί ξαναρχίζει από την αρχή
4. Με t = [4, 7, 1, 9], ποια είναι η τιμή του t[-1];
   - 9
   - 4
   - 1
   - σφάλμα, γιατί δεν υπάρχουν αρνητικές θέσεις
5. Με b = [3, 6, 9], εκτελείται b.append(12). Πόσο κάνει το len(b);
   - 4
   - 3
   - 12
   - 30
6. Με c = [1, 2, 3], εκτελείται c[0] = c[2]. Πώς είναι τώρα η λίστα;
   - [3, 2, 3]
   - [3, 2, 1]
   - [1, 2, 1]
   - [1, 2, 3]
7. Στον βρόχο for x in [10, 20, 30]:, ποιες τιμές παίρνει το x;
   - 10, 20, 30
   - 0, 1, 2
   - 1, 2, 3
   - μόνο το 30
8. Για λίστα με 4 στοιχεία, ποιες τιμές δίνει η range(len(lista));
   - 0, 1, 2, 3
   - 1, 2, 3, 4
   - 0, 1, 2, 3, 4
   - τα ίδια τα στοιχεία της λίστας
9. Όταν βρίσκεις το μέγιστο μιας λίστας με βρόχο, γιατί είναι καλύτερη αρχική τιμή το lista[0] από το 0;
   - γιατί αν όλες οι τιμές είναι αρνητικές, το 0 θα έβγαινε λάθος μέγιστο
   - γιατί το 0 δεν επιτρέπεται ως αρχική τιμή μιας μεταβλητής πριν από βρόχο
   - γιατί ο βρόχος τρέχει πιο γρήγορα
   - δεν έχει διαφορά, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο
10. Με poleis = ["Αθήνα", "Πάτρα", "Βόλος"], ποια είναι η τιμή του "Χανιά" in poleis;
   - False
   - True
   - -1
   - σφάλμα IndexError

## Ασκήσεις

1. Με m = [2, 4, 6, 8], τι τυπώνει η print(m[2] + m[-1]);
2. Γράψε μία γραμμή κώδικα που προσθέτει τον βαθμό 16 στο τέλος της λίστας vathmoi.
3. Με a = [3, 8, 5], εκτελείται ο βρόχος for i in range(len(a)): a[i] = a[i] * 2.
   α) Πώς είναι η λίστα μετά τον βρόχο;
   β) Τι επιστρέφει μετά το sum(a);
4. Θέλεις το ελάχιστο της λίστας t = [14, -3, 7, -8, 2] χωρίς τη min. Ξεκινάς με elaxisti = t[0] και διατρέχεις τη λίστα με for x in t.
   α) Ποια γραμμή if γράφεις μέσα στον βρόχο;
   β) Πόσες φορές αλλάζει τιμή η elaxisti;
   γ) Ποια τιμή έχει στο τέλος;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/informatics/python-lists
