# Αποφάσεις στην Python

> if, elif, else και λογικές συνθήκες.

Πληροφορική, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/informatics/python-conditions

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις δομές επιλογής με if, elif και else, με σωστή εσοχή και άνω-κάτω τελεία.
- Να χρησιμοποιείς τους τελεστές σύγκρισης και να ξεχωρίζεις το == από το =.
- Να γράφεις σύνθετες συνθήκες με and, or και not.
- Να εξηγείς γιατί η σειρά των elif αλλάζει το αποτέλεσμα.

## Ένα πρόγραμμα που αποφασίζει

Τα προγράμματα της προηγούμενης ενότητας έκαναν πάντα τα ίδια βήματα, με την ίδια σειρά. Στη ζωή όμως οι οδηγίες έχουν «αν»: **αν** βρέχει, πάρε ομπρέλα· **αλλιώς**, γυαλιά ηλίου.

Στον ψευδοκώδικα της Β΄ αυτό λεγόταν **δομή επιλογής** και γραφόταν `ΑΝ … ΤΟΤΕ … ΑΛΛΙΩΣ … ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`. Στην Python γράφεται με τις λέξεις `if`, `elif` και `else`.

```python
n = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if n % 2 == 0:
    print(n, "είναι άρτιος")
else:
    print(n, "είναι περιττός")
```

Με είσοδο `7`:

```text
Δώσε ακέραιο: 7
7 είναι περιττός
```

Το `n % 2` είναι το υπόλοιπο της διαίρεσης με το $2$. Οι άρτιοι αφήνουν υπόλοιπο $0$, οι περιττοί $1$.

## Άνω-κάτω τελεία και εσοχή

Δύο λεπτομέρειες που η Python δεν συγχωρεί:

1. Η γραμμή του `if` (και του `elif`, και του `else`) τελειώνει με **άνω-κάτω τελεία** `:`.
2. Οι εντολές που ανήκουν στον κλάδο γράφονται με **εσοχή** (indentation): τέσσερα κενά πιο μέσα.

Στον ψευδοκώδικα το `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ` έδειχνε πού κλείνει η επιλογή. Στην Python δεν υπάρχει τέτοια λέξη: **η εσοχή είναι αυτή που το δείχνει**. Μόλις μια γραμμή γυρίσει στο αριστερό περιθώριο, η επιλογή τελείωσε και η γραμμή εκτελείται πάντα.

```python
vathmos = 8
if vathmos >= 10:
    print("Πέρασες")
    print("Συγχαρητήρια")
print("Τέλος προγράμματος")
```

Εδώ τυπώνεται μόνο το `Τέλος προγράμματος`. Αν η δεύτερη `print` δεν είχε εσοχή, το «Συγχαρητήρια» θα τυπωνόταν και σε όποιον κόπηκε.

Αν ξεχάσεις την εσοχή κάτω από ένα `if`, η Python δεν εκτελεί τίποτα και σταματά με `IndentationError`.

## Τελεστές σύγκρισης

| Τελεστής   | Σημαίνει                          | Παράδειγμα με `x = 7`  |
| ---------- | --------------------------------- | ---------------------- |
| `==`       | ίσο                               | `x == 7` είναι `True`  |
| `!=`       | διάφορο                           | `x != 7` είναι `False` |
| `<`, `>`   | μικρότερο, μεγαλύτερο             | `x > 5` είναι `True`   |
| `<=`, `>=` | μικρότερο ή ίσο, μεγαλύτερο ή ίσο | `x <= 6` είναι `False` |

Κάθε σύγκριση έχει αποτέλεσμα **`True`** (αληθής) ή **`False`** (ψευδής). Αυτές οι δύο τιμές έχουν δικό τους τύπο, τον `bool`.

> **Πρόσεχε**
>
> **Το `=` εκχωρεί, το `==` συγκρίνει.**
>
> Το `if x = 5:` είναι λάθος σύνταξης: η Python σταματά με `SyntaxError` και μάλιστα σε ρωτάει αν εννοούσες `==`. Κάθε φορά που γράφεις συνθήκη, διάβασε το `==` ως «είναι ίσο με;» και το `=` ως «γίνεται».

## Πολλές περιπτώσεις: elif

Όταν οι περιπτώσεις είναι περισσότερες από δύο, προσθέτεις κλάδους `elif` («else if», αλλιώς αν). Ένα μουσείο χρεώνει ανάλογα με την ηλικία:

```python
ilikia = int(input("Ηλικία: "))
if ilikia < 6:
    print("Δωρεάν είσοδος")
elif ilikia < 18:
    print("Μαθητικό: 4 ευρώ")
elif ilikia >= 65:
    print("Μειωμένο: 5 ευρώ")
else:
    print("Κανονικό: 8 ευρώ")
```

Για ηλικία $14$ τυπώνεται `Μαθητικό: 4 ευρώ`, για $40$ τυπώνεται `Κανονικό: 8 ευρώ`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ηλικία 70 περνά από την αλυσίδα*

> **Κλειδί**
>
> **Σε μια αλυσίδα `if` … `elif` … `else` εκτελείται ακριβώς ένας κλάδος: ο πρώτος με αληθή συνθήκη.**
>
> Γι' αυτό ο δεύτερος κλάδος γράφει μόνο `ilikia < 18` και όχι «από $6$ ως $17$»: αν η ηλικία ήταν κάτω από $6$, η εκτέλεση δεν θα είχε φτάσει ως εκεί.
>
> Και γι' αυτό **η σειρά μετράει**. Αν ο έλεγχος `ilikia < 18` ερχόταν πρώτος, ένα τρίχρονο θα πλήρωνε μαθητικό εισιτήριο: το `3 < 18` είναι αληθές, και ο κλάδος για τα κάτω των έξι δεν θα εξεταζόταν ποτέ.

Το `else` στο τέλος είναι προαιρετικό. Χωρίς αυτό, αν καμία συνθήκη δεν αληθεύει, απλώς δεν εκτελείται κανένας κλάδος.

## Σύνθετες συνθήκες: and, or, not

| Τελεστής | Αληθής όταν                       | Παράδειγμα με `x = 7`           |
| -------- | --------------------------------- | ------------------------------- |
| `and`    | **και οι δύο** συνθήκες αληθεύουν | `x > 5 and x < 6` είναι `False` |
| `or`     | **τουλάχιστον μία** αληθεύει      | `x > 5 or x < 6` είναι `True`   |
| `not`    | η συνθήκη είναι ψευδής            | `not x > 5` είναι `False`       |

Αντίθετα με τον ψευδοκώδικα, η Python δέχεται και τη διπλή σύγκριση των μαθηματικών: το `0 <= x <= 10` σημαίνει ακριβώς `0 <= x and x <= 10`.

> **Θυμήσου**
>
> Το «ή» της καθημερινής γλώσσας συχνά ξεγελά. «Έκπτωση για παιδιά ή συνταξιούχους» γράφεται `ilikia < 18 or ilikia >= 65`. Με `and` δεν θα έπαιρνε κανείς έκπτωση, γιατί κανείς δεν είναι ταυτόχρονα κάτω από $18$ και $65$ ή πάνω.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα έτος είναι δίσεκτο αν διαιρείται με το 4 αλλά όχι με το 100, ή αν διαιρείται με το 400. Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει έτος και λέει αν είναι δίσεκτο.

1. **«Διαιρείται με το 4»** σημαίνει υπόλοιπο μηδέν: `etos % 4 == 0`. **«Όχι με το 100»:** `etos % 100 != 0`.
2. Οι δύο πρώτες πρέπει να ισχύουν **μαζί**, άρα `and`. Η τρίτη είναι εναλλακτική διαδρομή, άρα `or`. Οι παρενθέσεις δείχνουν τι πάει με τι.
3. *Διαδραστικό στη σελίδα: Δίσεκτο ή όχι;*
4. **Έλεγχος με τέσσερα έτη:** το `2024` βγαίνει δίσεκτο, το `1900` όχι (διαιρείται με το $100$ αλλά όχι με το $400$), το `2000` δίσεκτο (διαιρείται με το $400$), το `2026` όχι.

   Διαλέξαμε επίτηδες ένα έτος για κάθε διαδρομή της συνθήκης. Έτσι δοκιμάζεις ένα πρόγραμμα: όχι με ένα τυχαίο παράδειγμα, αλλά με ένα για κάθε περίπτωση.

### Παράδειγμα 2: Με vathmos = 16, τι τυπώνουν τρία ξεχωριστά if (για 10, 15 και 18) και τι τυπώνει η αλυσίδα if-elif με τους ίδιους ελέγχους από το 18 προς τα κάτω;

1. **Τα ξεχωριστά `if`:**
   ```python
   if vathmos >= 10:
       print("Πέρασες")
   if vathmos >= 15:
       print("Πολύ καλά")
   if vathmos >= 18:
       print("Άριστα")
   ```
   Κάθε `if` ελέγχεται ανεξάρτητα. Τα `16 >= 10` και `16 >= 15` είναι αληθή, οπότε τυπώνονται δύο γραμμές: `Πέρασες` και `Πολύ καλά`.
2. **Η αλυσίδα:**
   ```python
   if vathmos >= 18:
       print("Άριστα")
   elif vathmos >= 15:
       print("Πολύ καλά")
   elif vathmos >= 10:
       print("Πέρασες")
   ```
   Το `16 >= 18` είναι ψευδές, το `16 >= 15` αληθές: τυπώνεται μόνο `Πολύ καλά` και η αλυσίδα σταματά.
3. **Κανένα από τα δύο δεν είναι «λάθος».** Είναι διαφορετικά προγράμματα. Όταν θέλεις **έναν** χαρακτηρισμό, χρειάζεσαι αλυσίδα. Όταν οι έλεγχοι είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους, ξεχωριστά `if`.

> **Θυμήσου**
>
> - `if συνθήκη:` και από κάτω, με εσοχή, ό,τι εκτελείται όταν αληθεύει.
> - `elif` για επιπλέον περιπτώσεις, `else` για «όλα τα άλλα».
> - Εκτελείται μόνο ο πρώτος κλάδος με αληθή συνθήκη· η σειρά των συνθηκών μετράει.
> - `==` σύγκριση, `=` εκχώρηση.
> - `and`: και τα δύο. `or`: τουλάχιστον ένα. `not`: το αντίθετο.

## Ερωτήσεις

1. Μια αλυσίδα έχει τρεις κλάδους: if x > 10 τυπώνει «Α», elif x > 5 τυπώνει «Β», else τυπώνει «Γ». Τι τυπώνεται για x = 12;
   - μόνο Α
   - Α και Β
   - μόνο Β
   - μόνο Γ
2. Ποια γραμμή ελέγχει σωστά αν η μεταβλητή n είναι ίση με μηδέν;
   - if n == 0:
   - if n = 0:
   - if n == 0
   - if n equals 0:
3. Ποια συνθήκη αληθεύει ακριβώς όταν ο θετικός ακέραιος n είναι περιττός;
   - n % 2 == 1
   - n % 2 == 0
   - n // 2 == 1
   - n / 2 == 1
4. Ποια είναι η τιμή του not (5 > 3);
   - False
   - True
   - 5 < 3
   - -2
5. Με x = 4, ποια είναι η τιμή του x > 2 and x > 6;
   - False
   - True
   - True και False
   - μήνυμα σφάλματος
6. Στην Python, πώς καταλαβαίνει ο διερμηνευτής πού τελειώνει ο κλάδος ενός if;
   - από το σημείο όπου οι γραμμές επιστρέφουν στην προηγούμενη εσοχή
   - από τη λέξη ΤΕΛΟΣ_ΑΝ, που γράφεται κάτω από την τελευταία εντολή του κλάδου
   - από την πρώτη κενή γραμμή που ακολουθεί τις εντολές του κλάδου
   - από το ερωτηματικό ; που γράφεται στο τέλος της τελευταίας εντολής
7. Ένα πρόγραμμα ελέγχει πρώτα if ilikia < 18 («Μαθητικό») και μετά elif ilikia < 6 («Δωρεάν»). Τι παίρνει ένα παιδί 5 ετών;
   - Μαθητικό
   - Δωρεάν
   - και τα δύο
   - τίποτα, γιατί οι συνθήκες επικαλύπτονται
8. Δωρεάν εισιτήριο στο λεωφορείο παίρνουν «τα παιδιά κάτω των 6 ή οι άνω των 70». Ποια συνθήκη το γράφει σωστά;
   - ilikia < 6 or ilikia > 70
   - ilikia < 6 and ilikia > 70
   - 6 <= ilikia <= 70
   - ilikia < 6 or > 70
9. Η συνθήκη 0 <= x <= 10 στην Python:
   - είναι έγκυρη και σημαίνει 0 <= x and x <= 10
   - είναι άκυρη και βγάζει πάντα σφάλμα σύνταξης
   - είναι έγκυρη και σημαίνει 0 <= x or x <= 10
   - είναι έγκυρη, αλλά ελέγχει μόνο το 0 <= x
10. Τρία ξεχωριστά if ελέγχουν vathmos >= 10, vathmos >= 15 και vathmos >= 18, και το καθένα τυπώνει μία γραμμή. Πόσες γραμμές τυπώνονται για vathmos = 19;
   - 3
   - 1
   - 2
   - 0

## Ασκήσεις

1. Ποια τιμή τυπώνει η εντολή print(10 % 3 == 1);
2. Γράψε τη γραμμή if που ελέγχει αν ο ακέραιος n διαιρείται ακριβώς με το 5.
3. Μια αλυσίδα ελέγχει τη θερμοκρασία t με τη σειρά: if t >= 35 τυπώνει «Καύσωνας», elif t >= 25 τυπώνει «Ζέστη», elif t >= 15 τυπώνει «Ήπιος καιρός», και else τυπώνει «Κρύο».
   α) Τι τυπώνεται για t = 30;
   β) Τι τυπώνεται για t = 15;
4. Γράψε μία συνθήκη Python που αληθεύει όταν ο αριθμός x δεν ανήκει στο διάστημα από 1 έως 5, με τα άκρα να ανήκουν στο διάστημα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/informatics/python-conditions
