# Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος και η Ελλάδα

> Το 1940, η Κατοχή, η πείνα, η Αντίσταση και το Ολοκαύτωμα.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/wwii-greece

## Τι θα μάθεις

- Να αφηγείσαι με σωστή σειρά τα γεγονότα από τις 28 Οκτωβρίου 1940 ως την Απελευθέρωση του 1944.
- Να εξηγείς τις πολλές αιτίες της πείνας του 1941–1942 και τι σήμαιναν τα αντίποινα για τους αμάχους.
- Να αναγνωρίζεις τις μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις (ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ, ΠΕΑΝ) και τι έκανε η καθεμιά.
- Να περιγράφεις με ακρίβεια το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων, με κέντρο τη Θεσσαλονίκη του 1943.

## Η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο

Όταν άρχισε ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, τον Σεπτέμβριο του 1939, η Ελλάδα του
Μεταξά κράτησε ουδετερότητα. Η Ιταλία όμως είχε ήδη καταλάβει την Αλβανία
(Απρίλιος 1939) και πίεζε. Στις **15 Αυγούστου 1940** ένα υποβρύχιο, χωρίς
σημαία, τορπίλισε το καταδρομικό **Έλλη** στο λιμάνι της Τήνου· όλοι ήξεραν ότι
ήταν ιταλικό, αλλά η κυβέρνηση απέφυγε να το πει δημόσια.

Στις **3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940** ο Ιταλός πρεσβευτής **Εμανουέλε
Γκράτσι** επέδωσε στον Μεταξά ένα τελεσίγραφο: η Ιταλία ζητούσε να περάσουν τα
στρατεύματά της και να καταλάβουν «στρατηγικά σημεία» της Ελλάδας, χωρίς να
λέει ποια. Ο Μεταξάς αρνήθηκε, και πριν ξημερώσει ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε
από την Αλβανία.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε μια πηγή: τι απάντησε ο Μεταξάς στις 28 Οκτωβρίου;

1. **Η πηγή.** Ο Γκράτσι έγραψε αργότερα τις αναμνήσεις του. Σύμφωνα με αυτές, ο
   Μεταξάς διάβασε το τελεσίγραφο και του απάντησε στα γαλλικά, τη γλώσσα της
   διπλωματίας: «Alors, c'est la guerre» — «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο».
2. **Ποιος μιλάει.** Ο συντάκτης είναι ο ίδιος ο Ιταλός πρεσβευτής, αυτόπτης
   μάρτυρας, που, όπως γράφει, διαφωνούσε με τον πόλεμο. Και οι ελληνικές
   μαρτυρίες συμφωνούν στο ουσιώδες: η άρνηση ήταν άμεση.
3. **Και το «ΟΧΙ»;** Η λέξη «ΟΧΙ» δεν ειπώθηκε έτσι, ως μία λέξη, μέσα στο
   δωμάτιο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο λαός **συμπύκνωσε** την απάντηση, με τα
   πλήθη που βγήκαν στους δρόμους το ίδιο πρωί, και έγινε το όνομα της επετείου.
4. **Το συμπέρασμα.** Η πηγή και η μνήμη **δεν συγκρούονται** στο ουσιαστικό: η
   Ελλάδα αρνήθηκε. Διαφέρουν στα λόγια. Ο ιστορικός κρατά και τα δύο: τι
   ειπώθηκε, και πώς το θυμήθηκε μια ολόκληρη κοινωνία.

## Από το αλβανικό μέτωπο στην κατάρρευση

Ο ελληνικός στρατός, με αρχιστράτηγο τον **Αλέξανδρο Παπάγο**, σταμάτησε την
ιταλική επίθεση και πέρασε στην αντεπίθεση. Μπήκε στην **Κορυτσά** (22
Νοεμβρίου 1940), στο **Αργυρόκαστρο** και στη **Χειμάρρα** τον Δεκέμβριο. Ο
χειμώνας στα βουνά ήταν σκληρός: πολλοί στρατιώτες έπαθαν κρυοπαγήματα. Ήταν
από τις πρώτες νίκες απέναντι στον Άξονα, και ο κόσμος το πρόσεξε. Μια μεγάλη ιταλική επίθεση τον Μάρτιο του 1941 απέτυχε.

Στις **6 Απριλίου 1941** επιτέθηκε η **Γερμανία**, από τη Βουλγαρία. Τα
**οχυρά της γραμμής Μεταξά**, όπως το Ρούπελ, αντιστάθηκαν για λίγες μέρες,
αλλά οι Γερμανοί τα παρέκαμψαν και μπήκαν στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου. Ο
στρατός της Ηπείρου, αποκομμένος, συνθηκολόγησε. Στις **27 Απριλίου** οι
Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα. Ο βασιλιάς και η κυβέρνηση έφυγαν στην Κρήτη και
από εκεί στην Αίγυπτο. Τον **Μάιο του 1941** Γερμανοί αλεξιπτωτιστές επιτέθηκαν
στην **Κρήτη**· Έλληνες, Βρετανοί, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί και πολλοί
άοπλοι κάτοικοι πολέμησαν για περίπου δέκα μέρες, ώσπου το νησί έπεσε.

## Η τριπλή Κατοχή

Η χώρα μοιράστηκε σε τρεις ζώνες:

| Κατακτητής    | Περιοχές (σε γενικές γραμμές)                                                                                                          |
| ------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Γερμανία**  | Αθήνα και Πειραιάς, Θεσσαλονίκη και Κεντρική Μακεδονία, το μεγαλύτερο μέρος της Κρήτης, μερικά νησιά του Αιγαίου, μια λωρίδα στον Έβρο |
| **Ιταλία**    | το μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής χώρας, τα Επτάνησα, οι Κυκλάδες                                                                    |
| **Βουλγαρία** | Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, που στην πράξη την προσάρτησε                                                                           |

Στην Αθήνα οι κατακτητές διόρισαν **κυβερνήσεις συνεργατών** (Τσολάκογλου,
Λογοθετόπουλος, Ράλλης). Η κυβέρνηση στην εξορία, με πρωθυπουργό τον Εμμανουήλ
Τσουδερό, έμεινε στο πλευρό των Συμμάχων, και ελληνικές μονάδες πολέμησαν στη
Βόρεια Αφρική, όπως στο **Ελ Αλαμέιν** (1942). Στη βουλγαρική ζώνη η
εξέγερση της **Δράμας** (Σεπτέμβριος 1941) πνίγηκε στο αίμα, με χιλιάδες
εκτελεσμένους σε πόλεις και χωριά της περιοχής.

## Η πείνα και τα αντίποινα

Τον **χειμώνα του 1941–1942** η Αθήνα και ο Πειραιάς έζησαν έναν από τους
χειρότερους λιμούς της σύγχρονης Ευρώπης. Κάρα μάζευαν κάθε πρωί νεκρούς από
τους δρόμους. Ακριβείς αριθμοί δεν υπάρχουν, γιατί τα ληξιαρχεία δεν
λειτουργούσαν κανονικά, και οι εκτιμήσεις διαφέρουν πολύ: μιλούν για περίπου
40.000–45.000 νεκρούς μόνο στην περιοχή Αθήνας–Πειραιά εκείνο τον χειμώνα, και
για πάνω από 100.000, με εκτιμήσεις που φτάνουν τις 300.000, σε όλη τη χώρα
και όλη την Κατοχή.

### Παράδειγμα 2: Αιτίες και συνέπεια: γιατί πείνασε η Αθήνα;

1. **Πριν από τον πόλεμο.** Η Ελλάδα δεν παρήγαγε αρκετό σιτάρι· εισήγαγε ένα
   μεγάλο μέρος του ψωμιού της. Η Αθήνα ζούσε από ό,τι έφτανε με τα πλοία.
2. **Τι έφερε η Κατοχή.** Οι κατακτητές **επίταξαν** τρόφιμα και ζώα για τους
   στρατούς τους. Η Βουλγαρία κράτησε τα σιτάρια της Μακεδονίας και της Θράκης.
   Οι μεταφορές κατέρρευσαν: δρόμοι, τρένα και καΐκια δεν έφταναν ή είχαν
   καταστραφεί. Η Ελλάδα αναγκάστηκε να πληρώνει τα έξοδα των στρατών Κατοχής,
   και ο πληθωρισμός έκανε το χρήμα άχρηστο.
3. **Τι έφερε ο πόλεμος στη θάλασσα.** Ο βρετανικός **ναυτικός αποκλεισμός**
   εμπόδιζε αρχικά κάθε φορτίο προς την κατεχόμενη Ευρώπη. Μέσα στην πόλη η
   μαύρη αγορά και η αισχροκέρδεια έκαναν τα λίγα τρόφιμα απλησίαστα για τους
   φτωχούς.
4. **Το συμπέρασμα.** Κανένα από αυτά μόνο του δεν θα έφτανε· μαζί έφεραν τον
   λιμό. Και η λύση ήρθε επίσης από πολλές πλευρές: από το 1942, με τη μεσολάβηση
   του Ερυθρού Σταυρού, σουηδικά πλοία έφερναν σιτάρι, και οργανώσεις
   αλληλεγγύης μοίραζαν συσσίτια.

Όσο δυνάμωνε η αντίσταση, τόσο σκληρότερα γίνονταν τα **αντίποινα**. Οι
κατακτητές ανακοίνωναν ότι για κάθε δικό τους στρατιώτη που σκοτωνόταν θα
εκτελούσαν δεκάδες ομήρους, και έκαιγαν ολόκληρα χωριά. Η **Κάνδανος** στην
Κρήτη (1941), το **Κομμένο** (1943), τα **Καλάβρυτα** (Δεκέμβριος 1943), όπου
εκτελέστηκαν σχεδόν όλοι οι άνδρες και τα αγόρια της πόλης, το **Δίστομο**
(Ιούνιος 1944), όπου σκοτώθηκαν πάνω από 200 κάτοικοι, ανάμεσά τους γυναίκες,
ηλικιωμένοι και βρέφη, και ο **Χορτιάτης** (Σεπτέμβριος 1944) είναι μερικά
μόνο από τα ονόματα.

## Η Αντίσταση

Από νωρίς φάνηκε ότι πολλοί δεν δέχονταν την Κατοχή. Τη νύχτα της 30ής προς
31η Μαΐου 1941 δύο φοιτητές, ο **Μανώλης Γλέζος** και ο **Απόστολος Σάντας**,
κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη. Σύντομα η αντίσταση οργανώθηκε:

| Οργάνωση                                                             | Πότε και ποιοι                                                                                                                          | Τι έκανε                                                                                                                                                           |
| -------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **ΕΑΜ** (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και ο στρατός του, ο **ΕΛΑΣ** | Σεπτέμβριος 1941, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και μικρότερων κομμάτων· στον ΕΛΑΣ ξεχώρισαν ο **Άρης Βελουχιώτης** και ο **Στέφανος Σαράφης** | η μεγαλύτερη οργάνωση, σε όλη τη χώρα· αντάρτικο στα βουνά, απεργίες και συσσίτια στις πόλεις, νεολαία (ΕΠΟΝ)· το 1944 ίδρυσε την ΠΕΕΑ, την «Κυβέρνηση του Βουνού» |
| **ΕΔΕΣ** (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος)                  | Σεπτέμβριος 1941, με τον **Ναπολέοντα Ζέρβα** ως στρατιωτικό αρχηγό                                                                     | αντάρτικο κυρίως στην **Ήπειρο**                                                                                                                                   |
| **ΕΚΚΑ** (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση)                         | 1942, με τον συνταγματάρχη **Δημήτριο Ψαρρό**                                                                                           | το **5/42 Σύνταγμα Ευζώνων** στη Στερεά Ελλάδα                                                                                                                     |
| **ΠΕΑΝ** (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων)                      | 1942, με τον αξιωματικό **Κώστα Περρίκο**                                                                                               | σαμποτάζ στην Αθήνα, όπως η ανατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ, οργάνωσης που συνεργαζόταν με τους κατακτητές                                                         |

*Η πλάκα στην Ακρόπολη για τον Γλέζο και τον Σάντα. Δύο νέοι, χωρίς όπλα, έκαναν μία από τις πρώτες πράξεις αντίστασης στην κατεχόμενη Ευρώπη..*

Στις **25 Νοεμβρίου 1942** ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ, μαζί με Βρετανούς σαμποτέρ,
ανατίναξαν τη **γέφυρα του Γοργοπόταμου**, κόβοντας για εβδομάδες τον
σιδηρόδρομο που τροφοδοτούσε τους Γερμανούς. Την άνοιξη του 1943 μαζικές
διαδηλώσεις στην Αθήνα ματαίωσαν την **πολιτική επιστράτευση**, δηλαδή την
αποστολή Ελλήνων εργατών στη Γερμανία.

Η Αντίσταση όμως δεν ήταν ενιαία. Από το φθινόπωρο του 1943 ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ
συγκρούστηκαν μεταξύ τους, και την άνοιξη του 1944 ο ΕΛΑΣ διέλυσε το 5/42, με
τον Ψαρρό να σκοτώνεται. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση Ράλλη οργάνωσε τα
**Τάγματα Ασφαλείας**, οπλισμένα από τους Γερμανούς, που πολέμησαν κυρίως
εναντίον του ΕΛΑΣ. Οι διχασμοί αυτοί θα βάραιναν πολύ μετά την Απελευθέρωση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια οργάνωση;*

> **Πρόσεχε**
>
> Δύο απλουστεύσεις που δεν στέκουν. Πρώτη: ότι η Αντίσταση ήταν **μία**
> οργάνωση ή ότι οι οργανώσεις ήταν πάντα ενωμένες· υπήρξαν πολλές, με
> διαφορετικές πολιτικές ιδέες, και συγκρούστηκαν και μεταξύ τους. Δεύτερη: ότι
> όλοι οι Έλληνες αντιστάθηκαν. Οι περισσότεροι πάλευαν απλώς να επιβιώσουν,
> πολλοί βοήθησαν την Αντίσταση, και υπήρξαν και όσοι **συνεργάστηκαν** με τους
> κατακτητές, από κυβερνήσεις και Τάγματα Ασφαλείας ως καταδότες και
> μαυραγορίτες.

## Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων

Στην Ελλάδα ζούσαν πριν από τον πόλεμο περίπου 75.000–80.000 Εβραίοι, Έλληνες
πολίτες. Η μεγαλύτερη κοινότητα ήταν της **Θεσσαλονίκης**, με περίπου 50.000
μέλη: οι περισσότεροι ήταν απόγονοι Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν έρθει από
την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα και μιλούσαν ισπανοεβραϊκά. Για αιώνες η
Θεσσαλονίκη ήταν μία από τις μεγαλύτερες εβραϊκές πόλεις του κόσμου.

- **11 Ιουλίου 1942:** οι Γερμανοί συγκεντρώνουν στην **Πλατεία Ελευθερίας** της
  Θεσσαλονίκης χιλιάδες Εβραίους άνδρες, τους εξευτελίζουν δημόσια και τους
  στέλνουν σε καταναγκαστική εργασία.
- **Δεκέμβριος 1942:** καταστρέφεται το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης.
- **Φεβρουάριος 1943:** οι Εβραίοι υποχρεώνονται να φορούν το κίτρινο αστέρι
  και να ζουν σε γκέτο.
- **Από τις 15 Μαρτίου ως τον Αύγουστο του 1943:** τρένα μεταφέρουν περίπου
  45.000 ανθρώπους στο στρατόπεδο εξόντωσης **Άουσβιτς-Μπιρκενάου**. Οι
  περισσότεροι θανατώθηκαν στους θαλάμους αερίων την ημέρα της άφιξης.
- **1944:** μετά την ιταλική συνθηκολόγηση, οι Γερμανοί εκτοπίζουν και τους
  Εβραίους της πρώην ιταλικής ζώνης και των νησιών: Αθήνα, Ιωάννινα, Κέρκυρα,
  Ρόδος και Κως.

Συνολικά δολοφονήθηκαν περίπου **60.000** Έλληνες Εβραίοι, πάνω από τα τρία
τέταρτα. Από την κοινότητα της Θεσσαλονίκης επέστρεψαν ελάχιστοι.

*Η αίθουσα για το Ολοκαύτωμα στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Το κίτρινο αστέρι θυμίζει το σήμα που οι Εβραίοι της πόλης υποχρεώθηκαν να φορούν από τον Φεβρουάριο του 1943. Δεξιά, η ριγέ στολή των κρατουμένων των στρατοπέδων.*

Υπήρξαν και όσοι βοήθησαν. Ο **Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός**, μαζί με
διανοούμενους και φορείς της Αθήνας, διαμαρτυρήθηκε γραπτά τον Μάρτιο του 1943
για τους εκτοπισμούς. Ο αρχηγός της αστυνομίας Αθηνών **Άγγελος Έβερτ** έδωσε
πλαστές ταυτότητες. Στη **Ζάκυνθο** ο δήμαρχος Λουκάς Καρρέρ και ο μητροπολίτης
Χρυσόστομος προστάτευσαν την κοινότητα, και σώθηκαν όλοι οι Εβραίοι του
νησιού. Πολλοί κρύφτηκαν σε σπίτια χριστιανών ή βρήκαν καταφύγιο στα βουνά,
με τη βοήθεια του ΕΑΜ. Υπήρξαν όμως και όσοι έμειναν αδιάφοροι, όσοι κατέδωσαν,
και όσοι πήραν τα σπίτια και τις περιουσίες των εκτοπισμένων.

> **Κλειδί**
>
> Η Κατοχή δεν ήταν μόνο στρατιωτική ήττα. Ήταν **πείνα**, **αντίποινα** και,
> για τους Έλληνες Εβραίους, **γενοκτονία**: ένα σχέδιο εξόντωσης ενός ολόκληρου
> λαού, μόνο επειδή ήταν Εβραίοι. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες γεννήθηκε μια
> μαζική **Αντίσταση**, αλλά και οι διχασμοί που θα οδηγούσαν σε νέα αιματοχυσία.

## Η Απελευθέρωση

Το 1944 ο πόλεμος γύρισε: ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε στα Βαλκάνια και οι
Γερμανοί άρχισαν να αποσύρονται. Στις **12 Οκτωβρίου 1944** έφυγαν από την
Αθήνα, και στις 18 Οκτωβρίου έφτασε η **κυβέρνηση εθνικής ενότητας** του
**Γεωργίου Παπανδρέου**, με βρετανικά στρατεύματα. Σε μερικά σημεία, όπως στην
Κρήτη και σε νησιά του Αιγαίου, γερμανικές φρουρές έμειναν ως το 1945.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από το 1940 στην Απελευθέρωση*

> **Θυμήσου**
>
> - **28 Οκτωβρίου 1940:** η Ελλάδα απορρίπτει το ιταλικό τελεσίγραφο· νίκες
>   στην Αλβανία.
> - **Απρίλιος–Μάιος 1941:** γερμανική εισβολή, πτώση της Αθήνας και της Κρήτης·
>   **τριπλή Κατοχή** (Γερμανία, Ιταλία, Βουλγαρία).
> - **Χειμώνας 1941–1942:** ο λιμός, με πολλές αιτίες μαζί· **αντίποινα** σε
>   Κάνδανο, Κομμένο, Καλάβρυτα, Δίστομο, Χορτιάτη.
> - **Αντίσταση:** ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ, ΠΕΑΝ· κοινή επιχείρηση στον
>   **Γοργοπόταμο** (1942), αλλά και συγκρούσεις μεταξύ τους.
> - **Ολοκαύτωμα:** από τον Μάρτιο του **1943** οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης
>   στο Άουσβιτς· περίπου 60.000 Έλληνες Εβραίοι δολοφονήθηκαν.
> - **12 Οκτωβρίου 1944:** η Αθήνα ελεύθερη.

## Ερωτήσεις

1. Τι ζητούσε το ιταλικό τελεσίγραφο που επέδωσε ο Γκράτσι στον Μεταξά τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940;
   - Να περάσουν ιταλικά στρατεύματα και να καταλάβουν «στρατηγικά σημεία» της Ελλάδας
   - Να παραδοθεί η Κρήτη στη Γερμανία, για να γίνει βάση των γερμανικών αεροπλάνων
   - Να παραιτηθεί ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ και να σχηματιστεί κυβέρνηση φίλη προς την Ιταλία
   - Να κηρύξει η Ελλάδα πόλεμο στη Βρετανία και να κλείσει τα λιμάνια της στα βρετανικά πλοία
2. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις του Γκράτσι, ο Μεταξάς απάντησε στα γαλλικά «Alors, c'est la guerre» («Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»). Τι συμπεραίνουμε για το «ΟΧΙ» της επετείου;
   - Η άρνηση είναι ιστορική· το «ΟΧΙ» είναι ο τρόπος που η λαϊκή μνήμη συμπύκνωσε την απάντηση
   - Ο Μεταξάς στην πραγματικότητα δέχτηκε το τελεσίγραφο, και το «ΟΧΙ» επινοήθηκε μετά τον πόλεμο
   - Η πηγή είναι άχρηστη, γιατί ο Γκράτσι ήταν Ιταλός και άρα εχθρός, που δεν μπορεί να πει την αλήθεια
   - Ο Μεταξάς φώναξε τη λέξη «ΟΧΙ» στα ελληνικά, και ο Γκράτσι την απέδωσε λάθος στα γαλλικά
3. Ποια περιοχή της Ελλάδας πήρε η Βουλγαρία στην τριπλή Κατοχή;
   - Την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη
   - Την Αθήνα και τον Πειραιά
   - Τα Επτάνησα και τις Κυκλάδες
   - Την Κρήτη
4. Ποια εξήγηση για τον λιμό της Αθήνας τον χειμώνα 1941–1942 είναι η πιο ολοκληρωμένη;
   - Επιτάξεις των κατακτητών, κατάρρευση των μεταφορών, αποκλεισμός, μαύρη αγορά, και μια χώρα που ήδη εισήγαγε σιτάρι
   - Μόνο η κακή σοδειά εκείνης της χρονιάς, που άφησε τα χωριά και τις πόλεις χωρίς αρκετό σιτάρι για τον χειμώνα
   - Μόνο ο βρετανικός αποκλεισμός, που εμπόδιζε τα πλοία με σιτάρι να φτάσουν στα λιμάνια της κατεχόμενης Ελλάδας
   - Οι Αθηναίοι δεν ήθελαν να αγοράσουν τρόφιμα από τα χωριά και προτιμούσαν να περιμένουν τα πλοία του Ερυθρού Σταυρού
5. Ποιοι ανατίναξαν τη γέφυρα του Γοργοπόταμου στις 25 Νοεμβρίου 1942;
   - Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ, μαζί με Βρετανούς σαμποτέρ
   - Μόνο ο ΕΛΑΣ, χωρίς τη βοήθεια άλλων οργανώσεων
   - Η ΠΕΑΝ του Κώστα Περρίκου
   - Ο ελληνικός στρατός του αλβανικού μετώπου
6. Ποια από αυτές τις προτάσεις είναι αναχρονισμός;
   - Τον Δεκέμβριο του 1940 αντάρτες του ΕΛΑΣ πολεμούν στην Κορυτσά
   - Τον Νοέμβριο του 1940 ο ελληνικός στρατός μπαίνει στην Κορυτσά
   - Τον Μάιο του 1941 αλεξιπτωτιστές επιτίθενται στην Κρήτη
   - Τον Μάιο του 1941 ο Γλέζος και ο Σάντας κατεβάζουν τη σημαία από την Ακρόπολη
7. Από τον Μάρτιο ως τον Αύγουστο του 1943 τρένα έφυγαν από τη Θεσσαλονίκη με περίπου 45.000 Εβραίους. Πού πήγαιναν;
   - Στο στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου
   - Στην Παλαιστίνη, ως μετανάστες
   - Στα εργοστάσια της Αθήνας, για καταναγκαστική εργασία
   - Στην ιταλική ζώνη, για προστασία
8. Σε ποιο μέρος της Ελλάδας σώθηκαν όλοι οι Εβραίοι, με τη βοήθεια του δημάρχου Λουκά Καρρέρ και του μητροπολίτη Χρυσοστόμου;
   - Στη Ζάκυνθο
   - Στη Θεσσαλονίκη
   - Στη Ρόδο
   - Στα Ιωάννινα
9. Μια ανακοίνωση των αρχών Κατοχής λέει ότι για κάθε Γερμανό στρατιώτη που σκοτώνεται θα εκτελούνται δεκάδες όμηροι. Ποιος ήταν ο σκοπός τέτοιων αντιποίνων;
   - Να τρομοκρατηθεί ο πληθυσμός, ώστε να σταματήσει να στηρίζει τους αντάρτες
   - Να τιμωρηθούν μόνο όσοι είχαν πάρει μέρος στη μάχη
   - Να προστατευτούν οι άμαχοι από τις μάχες ανάμεσα σε στρατό και αντάρτες
   - Να ανταλλαγούν αιχμάλωτοι με τους Συμμάχους
10. Τρία από αυτά ήταν αντιστασιακές οργανώσεις. Ποιο λέει κάτι διαφορετικό;
   - Τα Τάγματα Ασφαλείας, που ιδρύθηκαν το 1943
   - Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)
   - Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ)
   - Η Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση (ΕΚΚΑ)

## Ασκήσεις

1. Ποιοι δύο φοιτητές κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη, και ποιον μήνα;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η μάχη του Μαΐου 1941, όταν Γερμανοί αλεξιπτωτιστές επιτέθηκαν σε ένα νησί. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου της Ελλάδας στον πόλεμο και στην Κατοχή, 1940–1944· το όνομα της μάχης του Μαΐου 1941 λείπει.*
3. Ο ελληνικός στρατός είχε νικήσει την Ιταλία στην Αλβανία. Εξήγησε γιατί η χώρα κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες όταν επιτέθηκε η Γερμανία τον Απρίλιο του 1941.
4. «Έλληνες, ήρθε η στιγμή να αγωνιστούμε για την ανεξαρτησία της Ελλάδας, την ακεραιότητα και την τιμή της. Αν και κρατήσαμε την πιο αυστηρή ουδετερότητα, ίση προς όλους, η Ιταλία, που δεν μας αναγνωρίζει το δικαίωμα να ζούμε ως ελεύθεροι Έλληνες, μου ζήτησε σήμερα στις 3 το πρωί την παράδοση τμημάτων του εθνικού εδάφους. […] Απάντησα στον Ιταλό πρεσβευτή ότι το θεωρώ κήρυξη πολέμου.» — Ιωάννης Μεταξάς, διάγγελμα προς τον λαό, 28 Οκτωβρίου 1940. Τι θέλει να πετύχει ο Μεταξάς με αυτό το κείμενο, και τι μας λέει ως πηγή;
5. «Στην Κατοχή όλοι οι Έλληνες αντιστάθηκαν.» Πόσο αληθινή είναι αυτή η φράση; Δώσε ένα επιχείρημα υπέρ και ένα κατά.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/wwii-greece
