# Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος και ο Διχασμός

> Βενιζέλος ή Κωνσταντίνος: μια χώρα χωρισμένη στα δύο.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/wwi-schism

## Τι θα μάθεις

- Να παρουσιάζεις με τους δικούς τους όρους τα επιχειρήματα του Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου για τη στάση της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.
- Να εξηγείς πώς μια διαφωνία εξωτερικής πολιτικής έγινε συνταγματική σύγκρουση για το ποιος αποφασίζει: η εκλεγμένη κυβέρνηση ή ο βασιλιάς.
- Να τοποθετείς στον χρόνο τα βασικά γεγονότα από το 1914 ως το 1918, από την πρώτη παραίτηση του Βενιζέλου ως τη Σκρα.
- Να περιγράφεις τις συνέπειες του Διχασμού στην κοινωνία, στον στρατό και στην Εκκλησία, χωρίς να παίρνεις το μέρος μιας πλευράς.

## Μια χώρα που μόλις είχε διπλασιαστεί

Τον Ιούλιο του 1914 ξέσπασε ο **Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος**. Απέναντι βρέθηκαν
δύο συνασπισμοί:

| Συνασπισμός             | Κύριες δυνάμεις                                                                                                     |
| ----------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Αντάντ** (Συνεννόηση) | Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία· αργότερα Ιταλία (1915) και ΗΠΑ (1917)                                                      |
| **Κεντρικές Δυνάμεις**  | Γερμανία, Αυστροουγγαρία· από το φθινόπωρο του 1914 η Οθωμανική Αυτοκρατορία, από το φθινόπωρο του 1915 η Βουλγαρία |

Η Ελλάδα είχε μόλις βγει από τους Βαλκανικούς πολέμους με σχεδόν διπλάσια
έκταση. Στην κορυφή της βρίσκονταν δύο άνδρες που ο λαός θεωρούσε
πρωταγωνιστές εκείνης της επιτυχίας: ο πρωθυπουργός **Ελευθέριος Βενιζέλος**,
με ισχυρή πλειοψηφία στη Βουλή, και ο βασιλιάς **Κωνσταντίνος Α΄**, ο
αρχιστράτηγος των νικών του 1912–1913. Και οι δύο ήθελαν μια ισχυρή Ελλάδα.
Διαφωνούσαν στο **πώς**.

*Ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1917, σε φωτογραφία ενός γαλλικού πρακτορείου. Πολιτικός με νομική μόρφωση, στηριζόταν στην πειθώ και στην πλειοψηφία της Βουλής.*

*Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ με στρατιωτική στολή. Σύγκρινέ τον με τον Βενιζέλο: ο ένας μιλά με την εξουσία της Βουλής, ο άλλος με την εξουσία του αρχηγού του στρατού.*

## Δύο θέσεις, με τα δικά τους επιχειρήματα

Η διαφωνία δεν ήταν ανάμεσα σε «φιλόπατρι» και «προδότη». Ήταν ανάμεσα σε
δύο διαφορετικές εκτιμήσεις του κινδύνου, και ο καθένας είχε σοβαρούς λόγους.

|                                         | **Βενιζέλος**: έξοδος στον πόλεμο με την Αντάντ                                                                    | **Κωνσταντίνος**: ουδετερότητα                                                                                                             |
| --------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| Ποιος θα νικήσει;                       | Η Αντάντ, γιατί κυριαρχεί στη θάλασσα και έχει περισσότερους πόρους.                                               | Η έκβαση είναι αβέβαιη· ο γερμανικός στρατός φαίνεται ο ισχυρότερος της Ευρώπης.                                                           |
| Η γεωγραφία                             | Μια χώρα με τόσες ακτές και νησιά δεν μπορεί να βρεθεί απέναντι στον βρετανικό στόλο.                              | Ο στρατός είναι κουρασμένος από δύο πολέμους· η Βουλγαρία περιμένει ευκαιρία στα βόρεια σύνορα.                                            |
| Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας | Από το 1914 διώκονται στη Θράκη και στη Μικρά Ασία· μόνο μια νίκη μαζί με τους νικητές μπορεί να τους προστατέψει. | Μια ελληνική εκστρατεία στη Μικρά Ασία δεν μπορεί να κρατηθεί στρατιωτικά και θα τους εκθέσει σε ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο.                 |
| Η συμμαχία με τη Σερβία (1913)          | Είναι τιμή και υποχρέωση να βοηθήσουμε τη Σερβία.                                                                  | Η συνθήκη αφορούσε βαλκανικό πόλεμο με τη Βουλγαρία, όχι έναν ευρωπαϊκό πόλεμο, και η Σερβία δεν μπορεί να δώσει τον στρατό που προέβλεπε. |
| Ποιος αποφασίζει;                       | Η κυβέρνηση που έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής και του λαού.                                                      | Το Σύνταγμα του 1911 δίνει στον βασιλιά, αρχηγό του στρατού, το δικαίωμα να κηρύσσει πόλεμο.                                               |

Έπαιζαν ρόλο και οι προσωπικές σχέσεις: ο Κωνσταντίνος είχε εκπαιδευτεί
στρατιωτικά στη Γερμανία και η σύζυγός του, η βασίλισσα Σοφία, ήταν αδελφή του
Γερμανού αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄. Οι αντίπαλοί του το έβλεπαν ως απόδειξη
φιλογερμανισμού. Οι υποστηρικτές του απαντούσαν ότι ο βασιλιάς δεν ζητούσε να
πολεμήσει στο πλευρό της Γερμανίας, αλλά να μείνει η χώρα **έξω** από τον
πόλεμο.

> **Κλειδί**
>
> Ο Διχασμός ξεκίνησε ως διαφωνία **εξωτερικής πολιτικής** και έγινε σύγκρουση
> για το **πολίτευμα**: ποιος έχει τον τελευταίο λόγο, ο εκλεγμένος πρωθυπουργός
> με την πλειοψηφία της Βουλής ή ο βασιλιάς με τις εξουσίες που του έδινε το
> Σύνταγμα; Όταν δύο νόμιμες εξουσίες διεκδικούν την ίδια απόφαση, η διαφωνία
> δεν μένει στα γραφεία· περνά στον στρατό, στην Εκκλησία, στις γειτονιές.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε δύο υπομνήματα του Ιανουαρίου 1915: Βενιζέλος και Μεταξάς

1. **Το πλαίσιο.** Τον Ιανουάριο του 1915 η Βρετανία πρότεινε στην Ελλάδα, αν
   βοηθούσε τη Σερβία, «σημαντικές εδαφικές παραχωρήσεις» στα παράλια της Μικράς
   Ασίας. Ο Βενιζέλος και ο υπαρχηγός του Επιτελείου, **Ιωάννης Μεταξάς**,
   έγραψαν ο καθένας υπόμνημα προς τον βασιλιά.
2. **Ο Βενιζέλος, σε ελεύθερη απόδοση.** Η ευκαιρία είναι μοναδική: αν η Ελλάδα
   σταθεί με την Αντάντ, μπορεί να ενώσει μαζί της τους Έλληνες της Μικράς Ασίας
   και να γίνει μια μεγάλη Ελλάδα. Για να κερδίσει τη Βουλγαρία, ήταν έτοιμος να
   προτείνει ακόμη και την παραχώρηση της **Καβάλας**. Αν η χώρα μείνει έξω, οι
   νικητές δεν θα της χρωστούν τίποτα.
3. **Ο Μεταξάς, σε ελεύθερη απόδοση.** Μια εκστρατεία στη Μικρά Ασία θα
   χρειαζόταν πολύ μεγάλο στρατό. Ακόμα κι αν ο στρατός κέρδιζε τα παράλια, το
   εσωτερικό της χώρας θα έμενε τουρκικό και εχθρικό, και η ελληνική κατοχή δεν
   θα μπορούσε να κρατηθεί. Και όσο ο στρατός θα ήταν μακριά, η Μακεδονία θα
   έμενε εκτεθειμένη στη Βουλγαρία.
4. **Τι βλέπουμε.** Ο Βενιζέλος σκέφτεται κυρίως **διπλωματικά**: ποιος θα είναι
   στο τραπέζι των νικητών. Ο Μεταξάς σκέφτεται κυρίως **στρατιωτικά**: τι
   μπορεί να κρατήσει ο στρατός. Και τα δύο είναι λογικά κριτήρια, και τα δύο
   αποδείχτηκαν αργότερα εν μέρει σωστά: η Ελλάδα κέρδισε πράγματι από τη νίκη
   της Αντάντ, αλλά η εκστρατεία στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας κατέληξε το 1922
   σε καταστροφή. Ένας ιστορικός κρίνει τις αποφάσεις με όσα ήξεραν τότε οι
   πρωταγωνιστές, όχι με όσα ξέρουμε εμείς.

## Από τη διαφωνία στη ρήξη

- **Μάρτιος 1915.** Ο Βενιζέλος θέλει να στείλει δύναμη στην εκστρατεία της
  Αντάντ στα **Δαρδανέλια**. Ο βασιλιάς και το Επιτελείο αρνούνται· ο
  Βενιζέλος παραιτείται.
- **Ιούνιος 1915.** Στις εκλογές οι **Φιλελεύθεροι** του Βενιζέλου κερδίζουν
  ξανά την πλειοψηφία, και τον Αύγουστο γίνεται πάλι πρωθυπουργός.
- **Σεπτέμβριος–Οκτώβριος 1915.** Η Βουλγαρία επιστρατεύει. Ο Βενιζέλος δέχεται να
  αποβιβαστούν στρατεύματα της Αντάντ στη **Θεσσαλονίκη** για να βοηθήσουν τη
  Σερβία. Ο βασιλιάς τον απομακρύνει για δεύτερη φορά, αν και έχει την
  εμπιστοσύνη της Βουλής. Οι Φιλελεύθεροι απέχουν από τις επόμενες εκλογές.
- **1916.** Η κυβέρνηση της Αθήνας παραδίδει το οχυρό **Ρούπελ** στους
  Γερμανούς και στους Βουλγάρους, που στη συνέχεια καταλαμβάνουν την ανατολική
  Μακεδονία και την Καβάλα. Ένα ολόκληρο σώμα στρατού, το Δ΄, μεταφέρεται
  αιχμάλωτο στη Γερμανία. Για τους βενιζελικούς ήταν εθνική ταπείνωση. Για
  τους φιλοβασιλικούς, το αναπόφευκτο τίμημα μιας ουδετερότητας που οι ξένοι
  στρατοί στη Θεσσαλονίκη είχαν ήδη κάνει αδύνατη.

## Δύο κράτη

Τον Αύγουστο του 1916 αξιωματικοί στη Θεσσαλονίκη κήρυξαν το κίνημα της
**Εθνικής Άμυνας**. Τον Οκτώβριο ο Βενιζέλος, μαζί με τον ναύαρχο
**Παύλο Κουντουριώτη** και τον στρατηγό **Παναγιώτη Δαγκλή**, σχημάτισε εκεί
**Προσωρινή Κυβέρνηση**, που κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία και στη Βουλγαρία.

Η Ελλάδα είχε πια **δύο κυβερνήσεις**: του βασιλιά στην Αθήνα, με την
«παλαιά Ελλάδα», και του Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη, με τη Μακεδονία, την
Κρήτη και τα περισσότερα νησιά. Ανάμεσά τους οι σύμμαχοι όρισαν ουδέτερη
ζώνη.

Τον Δεκέμβριο του 1916 γάλλοι και βρετανοί στρατιώτες αποβιβάστηκαν στον
Πειραιά για να πάρουν πολεμικό υλικό από τον βασιλικό στρατό, και
συγκρούστηκαν μαζί του. Στις ημέρες που ακολούθησαν, τα **Νοεμβριανά**,
οπλισμένοι φιλοβασιλικοί «επίστρατοι» επιτέθηκαν σε βενιζελικούς της Αθήνας:
υπήρξαν νεκροί, συλλήψεις και λεηλασίες σπιτιών. Λίγο μετά, σε τελετή στην
Αθήνα, ο Βενιζέλος αναθεματίστηκε. Οι σύμμαχοι απάντησαν με **ναυτικό
αποκλεισμό** της βασιλικής Ελλάδας, που έφερε πείνα στον άμαχο πληθυσμό.

Τον Ιούνιο του 1917, με τελεσίγραφο των συμμάχων, ο Κωνσταντίνος έφυγε από τη
χώρα χωρίς να παραιτηθεί τυπικά, και βασιλιάς έγινε ο γιος του **Αλέξανδρος**.
Ο Βενιζέλος επέστρεψε στην Αθήνα, ξανάφερε τη Βουλή που είχε εκλεγεί το 1915,
και στα τέλη Ιουνίου η Ελλάδα μπήκε επίσημα στον πόλεμο. Τον Μάιο του 1918 ο
ελληνικός στρατός πήρε μέρος στη νίκη του **Σκρα**, και τον Σεπτέμβριο στη
διάσπαση του μακεδονικού μετώπου, που έβγαλε τη Βουλγαρία από τον πόλεμο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την ουδετερότητα στη Σκρα*

> **Πρόσεχε**
>
> Τα **Νοεμβριανά** έγιναν τον **Δεκέμβριο** του 1916. Δεν είναι λάθος: ως το
> 1923 η Ελλάδα χρησιμοποιούσε το **Ιουλιανό** (παλιό) ημερολόγιο, που τον 20ό
> αιώνα έμενε 13 ημέρες πίσω από το Γρηγοριανό της υπόλοιπης Ευρώπης. Η 18η
> Νοεμβρίου των Αθηναίων ήταν η 1η Δεκεμβρίου των Γάλλων. Όταν δύο βιβλία δίνουν
> διαφορετική ημερομηνία για το ίδιο γεγονός αυτής της εποχής, έλεγξε πρώτα ποιο
> ημερολόγιο χρησιμοποιεί το καθένα.

## Ο Διχασμός μέσα στην κοινωνία

Ο πόλεμος τελείωσε το 1918· ο Διχασμός όχι. Άγγιξε σχεδόν κάθε πλευρά της
ζωής:

- **Ο στρατός.** Κάθε πλευρά που έπαιρνε την εξουσία απέλυε τους αξιωματικούς
  της άλλης. Μετά το 1917 πολλοί φιλοβασιλικοί αξιωματικοί και πολιτικοί
  απομακρύνθηκαν ή εξορίστηκαν, κάποιοι στην Κορσική. Ο στρατός έμαθε να
  παίρνει μέρος στην πολιτική, και αυτό κράτησε δεκαετίες.
- **Η Εκκλησία.** Ο αναθεματισμός του Βενιζέλου είχε γίνει με τη συμμετοχή
  της εκκλησιαστικής ηγεσίας της Αθήνας. Μετά το 1917 ο Αρχιεπίσκοπος και
  μητροπολίτες που είχαν πάρει μέρος καθαιρέθηκαν.
- **Ο χάρτης.** Σε γενικές γραμμές, η «παλαιά Ελλάδα», ιδίως η Πελοπόννησος,
  έγειρε προς τον βασιλιά, ενώ οι «Νέες Χώρες», η Κρήτη και τα νησιά προς τον
  Βενιζέλο. Υπήρχαν όμως παντού εξαιρέσεις.
- **Οι άνθρωποι.** Οικογένειες, χωριά και φίλοι χωρίστηκαν. Υπήρχαν
  βενιζελικά και βασιλικά καφενεία, εφημερίδες, ακόμα και γειτονιές.
- **Η βία.** Τον Αύγουστο του 1920 δύο φιλοβασιλικοί πρώην αξιωματικοί
  τραυμάτισαν τον Βενιζέλο σε απόπειρα στο Παρίσι. Την επόμενη μέρα, στην
  Αθήνα, βενιζελικοί ένοπλοι σκότωσαν τον πολιτικό και συγγραφέα **Ίωνα
  Δραγούμη**, αντίπαλο του Βενιζέλου.

Ο Διχασμός δεν έκλεισε με τον πόλεμο: στις εκλογές του Νοεμβρίου 1920 ο
Βενιζέλος ηττήθηκε και ο Κωνσταντίνος επέστρεψε, ενώ ο ελληνικός στρατός
πολεμούσε ήδη στη Μικρά Ασία. Η διαίρεση **βενιζελικοί – αντιβενιζελικοί**
θα κυριαρχήσει στην ελληνική πολιτική σε όλο τον Μεσοπόλεμο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος θα το υποστήριζε;*

> **Θυμήσου**
>
> - 1914–1917: η Ελλάδα διχάζεται ανάμεσα στην **έξοδο στον πόλεμο με την
>   Αντάντ** (Βενιζέλος) και στην **ουδετερότητα** (Κωνσταντίνος).
> - Η διαφωνία γίνεται **συνταγματική**: εκλεγμένη κυβέρνηση ή βασιλιάς;
> - 1916: **Εθνική Άμυνα** και δύο κυβερνήσεις, Αθήνα και Θεσσαλονίκη·
>   **Νοεμβριανά** και αποκλεισμός.
> - 1917: φεύγει ο Κωνσταντίνος, η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο· 1918: **Σκρα**.
> - Συνέπειες: διχασμένοι **στρατός**, **Εκκλησία**, **κοινωνία**, και πολιτική
>   βία από τις δύο πλευρές που κράτησε όλο τον Μεσοπόλεμο.

## Ερωτήσεις

1. Σε τι διαφωνούσαν αρχικά ο Βενιζέλος και ο Κωνσταντίνος το 1914–1915;
   - Αν η Ελλάδα έπρεπε να μπει στον πόλεμο με την Αντάντ ή να μείνει ουδέτερη
   - Αν η Ελλάδα έπρεπε να πολεμήσει στο πλευρό της Γερμανίας
   - Αν η Ελλάδα έπρεπε να καταργήσει τη βασιλεία και να γίνει δημοκρατία
   - Αν η Ελλάδα έπρεπε να επιτεθεί στη Σερβία για να πάρει τα νότια εδάφη της
2. Γιατί ο Διχασμός χαρακτηρίζεται και συνταγματική σύγκρουση, όχι μόνο διαφωνία για τον πόλεμο;
   - Γιατί ο βασιλιάς απομάκρυνε δύο φορές έναν πρωθυπουργό που είχε την πλειοψηφία της Βουλής
   - Γιατί η Ελλάδα δεν είχε ακόμα Σύνταγμα και ο βασιλιάς κυβερνούσε απόλυτα
   - Γιατί ο Βενιζέλος έγραψε νέο Σύνταγμα το 1915 χωρίς να ρωτήσει τη Βουλή
   - Γιατί οι σύμμαχοι ζήτησαν να αλλάξει το Σύνταγμα πριν μπει η Ελλάδα στον πόλεμο
3. Ένα υπόμνημα του 1915 λέει, σε ελεύθερη απόδοση: «Ακόμα κι αν κερδίσουμε τα παράλια, το εσωτερικό θα μείνει εχθρικό και ο στρατός δεν θα μπορεί να κρατηθεί». Ποιος το έγραψε πιθανότατα;
   - Ο Ιωάννης Μεταξάς, υπαρχηγός του Επιτελείου
   - Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, πρωθυπουργός
   - Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Έντουαρντ Γκρέι
   - Ο Παύλος Κουντουριώτης, ναύαρχος του στόλου
4. Ποιο από τα παρακάτω ήταν επιχείρημα του Βενιζέλου υπέρ της εξόδου στον πόλεμο;
   - Μια χώρα με τόσες ακτές δεν μπορεί να βρεθεί απέναντι στον βρετανικό στόλο
   - Ο γερμανικός στρατός είναι ο ισχυρότερος της Ευρώπης και θα νικήσει
   - Ο στρατός είναι κουρασμένος από τους Βαλκανικούς πολέμους και θέλει χρόνο
   - Ο βασιλιάς είναι αρχηγός του στρατού και αυτός αποφασίζει για τον πόλεμο
5. Τι ήταν η Προσωρινή Κυβέρνηση του 1916;
   - Η κυβέρνηση του Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη, με Κουντουριώτη και Δαγκλή
   - Η κυβέρνηση του βασιλιά στην Αθήνα, που κράτησε την ουδετερότητα
   - Μια κυβέρνηση που όρισαν οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι στην Καβάλα
   - Η κυβέρνηση που υπέγραψε την ειρήνη μετά το τέλος του πολέμου, το 1918
6. Τα «Νοεμβριανά» έγιναν σύμφωνα με τα σημερινά ημερολόγια στις αρχές Δεκεμβρίου 1916. Πώς εξηγείται το όνομα;
   - Η Ελλάδα χρησιμοποιούσε ακόμα το Ιουλιανό ημερολόγιο, 13 ημέρες πίσω
   - Τα γεγονότα κράτησαν όλο τον Νοέμβριο, ως τις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου
   - Οι σύμμαχοι είχαν στείλει τελεσίγραφο τον Νοέμβριο
   - Είναι λάθος των μεταγενέστερων ιστορικών που δεν διορθώθηκε ποτέ
7. Ποια φράση για το 1916 περιέχει αναχρονισμό;
   - Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής στήριξαν την Εθνική Άμυνα
   - Η Κρήτη και τα περισσότερα νησιά πήγαν με την κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης
   - Οι σύμμαχοι επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στη βασιλική Ελλάδα
   - Το οχυρό Ρούπελ παραδόθηκε σε Γερμανούς και Βουλγάρους
8. Ποια ήταν μια συνέπεια του Διχασμού που κράτησε πολύ μετά το 1918;
   - Ο στρατός συνήθισε να επεμβαίνει στην πολιτική, με απολύσεις και από τις δύο πλευρές
   - Η Ελλάδα έμεινε ουδέτερη ως το τέλος του πολέμου, όπως ήθελε ο βασιλιάς
   - Ο Βενιζέλος κυβέρνησε χωρίς διακοπή ως τον θάνατό του, χωρίς αντιπολίτευση
   - Η Εκκλησία έμεινε εντελώς έξω από τη διαμάχη και δεν πήρε θέση
9. Τρεις από τις προτάσεις περιγράφουν επιχειρήματα που χρησιμοποιήθηκαν πραγματικά. Ποια λέει κάτι διαφορετικό, μια κρίση που δεν στηρίζεται στις πηγές;
   - Η μία πλευρά αγαπούσε την πατρίδα και η άλλη την πρόδιδε
   - Η συνθήκη με τη Σερβία αφορούσε μόνο βαλκανικό πόλεμο
   - Όποιος δεν πολεμήσει δεν θα πάρει τίποτα στη διάσκεψη ειρήνης
   - Οι ξένοι στρατοί στη Θεσσαλονίκη παραβιάζουν την ουδετερότητα
10. Πότε και πού πολέμησε ο ελληνικός στρατός στη μάχη του Σκρα;
   - Τον Μάιο του 1918, στο μακεδονικό μέτωπο
   - Το 1915, στα Δαρδανέλια, μαζί με τους Βρετανούς
   - Το 1913, στον Β΄ Βαλκανικό πόλεμο, κατά των Βουλγάρων
   - Το 1921, στη Μικρά Ασία, κοντά στον Σαγγάριο

## Ασκήσεις

1. Ποιο οχυρό παρέδωσε το 1916 η κυβέρνηση της Αθήνας σε Γερμανούς και Βουλγάρους, και ποια πόλη της ανατολικής Μακεδονίας καταλήφθηκε στη συνέχεια;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει το κίνημα αξιωματικών του Αυγούστου 1916 στη Θεσσαλονίκη. Πώς λεγόταν;
   *Γραμμή χρόνου του Διχασμού από το 1914 ως το 1918· το όνομα του γεγονότος του Αυγούστου 1916 λείπει.*
3. Εξήγησε πώς μια διαφωνία για τον πόλεμο κατέληξε το 1916 σε δύο κυβερνήσεις, μία στην Αθήνα και μία στη Θεσσαλονίκη.
4. «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Έθνος και ασκούνται με τον τρόπο που ορίζει το Σύνταγμα. […] Ο Βασιλιάς διορίζει και παύει τους υπουργούς του. […] Ο Βασιλιάς είναι ο αρχηγός του Κράτους, αρχηγεύει στις δυνάμεις ξηράς και θάλασσας, κηρύσσει πόλεμο, συνάπτει συνθήκες ειρήνης, συμμαχίας και εμπορίου.» — Σύνταγμα της Ελλάδας (1864, όπως αναθεωρήθηκε το 1911). Βρες στο κείμενο το επιχείρημα που μπορούσε να στηρίξει ο καθένας, ο Βενιζέλος και ο Κωνσταντίνος.
5. Το 1916 ο Βενιζέλος σχημάτισε στη Θεσσαλονίκη κυβέρνηση χωρίς τον βασιλιά. Ήταν υπεράσπιση της λαϊκής θέλησης ή ρήξη με τη νομιμότητα; Δώσε ένα επιχείρημα για κάθε άποψη.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/wwi-schism
