# Η μετεμφυλιακή Ελλάδα και ο κυπριακός αγώνας

> Ανοικοδόμηση, μετανάστευση και καχεκτική δημοκρατία ως το 1967, και ο αγώνας της ΕΟΚΑ ως το 1960.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/postwar-greece-cyprus

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας από το 1950 ως τα μέσα της δεκαετίας του 1960, μαζί με την εσωτερική και την εξωτερική μετανάστευση.
- Να εξηγείς γιατί η μετεμφυλιακή δημοκρατία χαρακτηρίζεται «καχεκτική»: τι λειτουργούσε και τι την περιόριζε.
- Να αφηγείσαι τον κυπριακό αγώνα από το δημοψήφισμα του 1950 ως την ανεξαρτησία του 1960, με τις οπτικές όλων των πλευρών.
- Να διαβάζεις τις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου και να εξηγείς γιατί άφησαν ανοιχτά προβλήματα για το μέλλον.

## Μια χώρα σε ερείπια

Το 1950 η Ελλάδα είχε περάσει δέκα χρόνια πολέμου: τον πόλεμο του 1940, την
Κατοχή με την πείνα, και τον Εμφύλιο. Χωριά ήταν καμένα, γέφυρες και
σιδηρόδρομοι κατεστραμμένοι, και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι είχαν αφήσει τα
σπίτια τους. Η χώρα ήταν από τις φτωχότερες της Ευρώπης.

Τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια άλλαξαν πολύ την Ελλάδα. Είχαν όμως δύο όψεις: μια
οικονομία που μεγάλωνε γρήγορα, και μια δημοκρατία που έμενε περιορισμένη.

## Ανοικοδόμηση και ανάπτυξη

Με τη βοήθεια του **Σχεδίου Μάρσαλ** ξαναφτιάχτηκαν δρόμοι, λιμάνια και γέφυρες.
Το **1953** η κυβέρνηση **υποτίμησε τη δραχμή** στο μισό, για να γίνουν φτηνότερα
τα ελληνικά προϊόντα στο εξωτερικό, και το 1954 έκοψε τρία μηδενικά από το
νόμισμα. Η νέα δραχμή έμεινε σταθερή, στις 30 δραχμές για ένα δολάριο, για σχεδόν
είκοσι χρόνια.

*Καινούργια σπίτια στην Ελλάδα, χτισμένα με χρήματα του Σχεδίου Μάρσαλ, και εργάτες που ισιώνουν τον δρόμο μπροστά τους. Μετά από δέκα χρόνια πολέμου, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι είχαν χάσει το σπίτι τους ή το είχαν αφήσει.*

- Η **ΔΕΗ** (1950) ηλέκτρισε σταδιακά όλη τη χώρα, με τον λιγνίτη της Πτολεμαΐδας
  και με υδροηλεκτρικά φράγματα.
- Χτίστηκαν διυλιστήρια, εργοστάσια λιπασμάτων και αλουμινίου, και άρχισε να
  αναπτύσσεται ο **τουρισμός**.
- Η οικονομία μεγάλωνε, από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 ως τις αρχές της
  δεκαετίας του 1970, με από τους πιο γρήγορους ρυθμούς στην Ευρώπη.
- Το **1961** η Ελλάδα υπέγραψε **συμφωνία σύνδεσης με την ΕΟΚ**, την πρώτη
  τέτοια συμφωνία της Κοινότητας με χώρα που δεν ήταν μέλος.

Η ανάπτυξη όμως δεν έφτασε σε όλους. Στα χωριά η γη ήταν λίγη και οι δουλειές
λιγότερες. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μετακινήθηκαν προς την **Αθήνα** και
τη Θεσσαλονίκη, που μεγάλωσαν γρήγορα και συχνά άναρχα. Και πολλοί έφυγαν πιο
μακριά: από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970
μετανάστευσαν πάνω από ένα εκατομμύριο Έλληνες, προς την **Αυστραλία**, τον
**Καναδά**, τις **ΗΠΑ** και, μετά από μια συμφωνία του **1960**, ως
«φιλοξενούμενοι εργάτες» στα εργοστάσια της **Δυτικής Γερμανίας**. Τα χρήματα
που έστελναν στις οικογένειές τους, τα **εμβάσματα**, βοήθησαν την οικονομία· τα
χωριά τους όμως άδειασαν.

## Μια «καχεκτική» δημοκρατία

Η Ελλάδα της εποχής ήταν **κοινοβουλευτική βασιλευομένη δημοκρατία**, με
εκλογές, Βουλή και κόμματα. Το 1952 οι γυναίκες απέκτησαν το δικαίωμα ψήφου, και
ψήφισαν για πρώτη φορά σε γενικές βουλευτικές εκλογές το 1956. Οι ιστορικοί όμως
τη χαρακτηρίζουν συχνά «**καχεκτική**», δηλαδή αδύναμη, γιατί λειτουργούσε με
σοβαρούς περιορισμούς:

- Το **ΚΚΕ** ήταν εκτός νόμου, και μια σειρά από έκτακτα μέτρα του Εμφυλίου
  έμεναν σε ισχύ δίπλα στο Σύνταγμα. Οι αντίπαλοί τους τα ονόμασαν
  «**παρασύνταγμα**». Χιλιάδες αριστεροί έμεναν φυλακισμένοι ή εξόριστοι, και για
  πολλές δουλειές χρειαζόταν το πιστοποιητικό φρονημάτων. Το 1952 εκτελέστηκε ο
  κομμουνιστής **Νίκος Μπελογιάννης**, παρά τις διαμαρτυρίες στην Ελλάδα και στο
  εξωτερικό.
- Το **Παλάτι** και ομάδες αξιωματικών μέσα στον **στρατό** επηρέαζαν την πολιτική
  ζωή πέρα από όσα προέβλεπε το Σύνταγμα.
- Οι εκλογές γίνονταν με εκλογικά συστήματα που άλλαζαν σχεδόν κάθε φορά, συχνά
  για να ευνοηθεί η κυβέρνηση.

Η πολιτική ζωή είχε τρεις μεγάλους χώρους. Η **δεξιά**: ο στρατάρχης
**Αλέξανδρος Παπάγος** κέρδισε τις εκλογές του 1952 με τον **Ελληνικό Συναγερμό**
(49% των ψήφων, 247 από τις 300 έδρες, χάρη στο πλειοψηφικό σύστημα), και μετά
τον θάνατό του, το 1955, πρωθυπουργός έγινε ο **Κωνσταντίνος Καραμανλής**, που
ίδρυσε την **ΕΡΕ**. Το **κέντρο**, διασπασμένο σε πολλά κόμματα ως το 1961, όταν
ο **Γεώργιος Παπανδρέου** τα ένωσε στην **Ένωση Κέντρου**. Και η **αριστερά**,
που, με το ΚΚΕ παράνομο, εκφραζόταν από την **ΕΔΑ**.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε αριθμούς: οι εκλογές της 11ης Μαΐου 1958

1. **Τα αποτελέσματα.** Η ΕΡΕ του Καραμανλή πήρε 41,2% και 171 έδρες, η **ΕΔΑ**
   24,4% και 79 έδρες, το **Κόμμα Φιλελευθέρων** 20,7% και 36 έδρες. Δες τα και στο
   γράφημα από κάτω.
2. **Τι ήταν πρωτόγνωρο.** Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία η αριστερά έγινε
   **αξιωματική αντιπολίτευση**, μόνο εννέα χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου. Το
   κέντρο, που ως τότε ήταν η δεύτερη μεγάλη παράταξη, βγήκε τρίτο.
3. **Γιατί.** Ένας λόγος ήταν ότι οι κεντρώοι ψηφοφόροι ήταν μοιρασμένοι σε πολλά
   κόμματα. Άλλος, η δυσαρέσκεια για τη φτώχεια και τις διώξεις. Και άλλος το
   **Κυπριακό**: πολλοί θύμωσαν με τη στάση των Βρετανών και των Αμερικανών, συμμάχων
   της κυβέρνησης, και η ΕΔΑ ζητούσε έξοδο από το ΝΑΤΟ.
4. **Τι ακολούθησε.** Το αποτέλεσμα ανησύχησε την κυβέρνηση, το Παλάτι και τον
   στρατό, που φοβήθηκαν «επιστροφή» του κομμουνισμού. Στις επόμενες εκλογές, του
   **1961**, η ΕΡΕ πήρε 50,8%. Η αντιπολίτευση τις κατήγγειλε ως εκλογές «**βίας και
   νοθείας**», με πιέσεις του στρατού και της χωροφυλακής στα χωριά, και ο
   Παπανδρέου κήρυξε «**ανένδοτο αγώνα**». Οι αριθμοί δεν εξηγούν μόνοι τους τι
   έγινε· χρειάζονται και οι πηγές για το πώς έγιναν οι εκλογές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι βουλευτικές εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, % των ψήφων*

Τον Μάιο του 1963 ο βουλευτής της ΕΔΑ **Γρηγόρης Λαμπράκης** δολοφονήθηκε στη
Θεσσαλονίκη από ακροδεξιούς· η ανάκριση έδειξε ότι είχαν διασυνδέσεις με
αξιωματικούς της χωροφυλακής. Λίγο μετά ο Καραμανλής παραιτήθηκε, ύστερα από διαφωνία με το
Παλάτι, και έφυγε στο Παρίσι. Η **Ένωση Κέντρου** κέρδισε τις εκλογές του 1963
και, τον Φεβρουάριο του 1964, πήρε το 52,7%. Η κυβέρνηση Παπανδρέου απελευθέρωσε
πολιτικούς κρατουμένους και έκανε μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η σύγκρουσή
της με το Παλάτι το 1965 θα οδηγούσε στη δικτατορία, που θα δεις στην επόμενη
ενότητα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι λειτουργούσε και τι περιόριζε τη δημοκρατία;*

## Ο κυπριακός αγώνας (1955–1959)

Η **Κύπρος** ήταν οθωμανική ως το 1878, όταν την παραχώρησαν για διοίκηση στη
**Βρετανία**. Το 1925 έγινε επίσημα βρετανική αποικία. Τη δεκαετία του 1950
περίπου τέσσερις στους πέντε κατοίκους ήταν **Ελληνοκύπριοι** και σχεδόν ένας στους
πέντε **Τουρκοκύπριοι**.

Οι Ελληνοκύπριοι ζητούσαν **ένωση** με την Ελλάδα. Τον Ιανουάριο του **1950**, σε
δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εκκλησία της Κύπρου, το **95,7%** όσων ψήφισαν τάχθηκε
υπέρ της ένωσης. Η Βρετανία το αγνόησε: θεωρούσε το νησί απαραίτητη στρατιωτική
βάση για τη Μέση Ανατολή, ιδίως μετά την αποχώρησή της από την Αίγυπτο. Ο
αρχιεπίσκοπος **Μακάριος Γ΄** έγινε ο πολιτικός ηγέτης του αγώνα, και η Ελλάδα
έφερε το ζήτημα στον ΟΗΕ το 1954, χωρίς αποτέλεσμα.

Την **1η Απριλίου 1955** η **ΕΟΚΑ** (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών), με
αρχηγό τον Κύπριο απόστρατο αξιωματικό του ελληνικού στρατού **Γεώργιο Γρίβα**
(«Διγενή»), άρχισε ένοπλο αγώνα εναντίον των Βρετανών, με βομβιστικές επιθέσεις
και αντάρτικο στα βουνά.

| Πλευρά                        | Τι ήθελε                                                | Πώς έδρασε                                                                                                                                                                                                                                                                                                  |
| ----------------------------- | ------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ελληνοκύπριοι**             | Ένωση με την Ελλάδα                                     | Ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ, μαζική στήριξη της νεολαίας και της Εκκλησίας. Η ΕΟΚΑ σκότωσε και Ελληνοκύπριους που θεωρούσε «προδότες», ανάμεσά τους και αριστερούς.                                                                                                                                             |
| **Βρετανία**                  | Να κρατήσει τη βάση                                     | Κατάσταση έκτακτης ανάγκης, χιλιάδες στρατιώτες, συλλήψεις και στρατόπεδα κράτησης. Το 1956 εξόρισε τον Μακάριο στις **Σεϋχέλλες**. Το 1956–1957 απαγχόνισε εννέα μέλη της ΕΟΚΑ, ανάμεσά τους τον 19χρονο **Ευαγόρα Παλληκαρίδη**. Υπήρξαν καταγγελίες για βασανιστήρια.                                    |
| **Τουρκοκύπριοι και Τουρκία** | Αρχικά να μείνει βρετανική· μετά **διχοτόμηση** (ταξίμ) | Η Βρετανία κάλεσε την Τουρκία στις συνομιλίες του 1955, και η Τουρκία μπήκε δυναμικά στο ζήτημα. Τον Σεπτέμβριο του 1955 ένας όχλος επιτέθηκε στους Έλληνες της **Κωνσταντινούπολης**, στα **Σεπτεμβριανά**. Η τουρκοκυπριακή οργάνωση **ΤΜΤ** πήρε τα όπλα. Το 1958 οι δύο κοινότητες συγκρούστηκαν βίαια. |

Ο αγώνας και οι συγκρούσεις κόστισαν πάνω από 500 ζωές: Βρετανοί στρατιώτες και
αστυνομικοί, μαχητές της ΕΟΚΑ, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι άμαχοι. Ήρωες για
τη μία πλευρά ήταν συχνά «τρομοκράτες» για την άλλη. Ο ιστορικός καταγράφει τα
γεγονότα και τις λέξεις κάθε πλευράς, χωρίς να τις υιοθετεί.

## Ανεξαρτησία αντί για ένωση

Η Ελλάδα, μέλος του ΝΑΤΟ όπως η Βρετανία και η Τουρκία, βρέθηκε σε δύσκολη θέση:
δεν μπορούσε να εγκαταλείψει τους Κυπρίους, αλλά ούτε να συγκρουστεί με τους
συμμάχους της. Τον Φεβρουάριο του **1959** ο Καραμανλής και ο Τούρκος πρωθυπουργός
**Μεντερές** συμφώνησαν στη **Ζυρίχη**, και οι τρεις χώρες μαζί με τους ηγέτες
των δύο κοινοτήτων υπέγραψαν στο **Λονδίνο**: η Κύπρος θα γινόταν **ανεξάρτητο
κράτος**. Ούτε ένωση, ούτε διχοτόμηση.

Η **Κυπριακή Δημοκρατία** ιδρύθηκε στις **16 Αυγούστου 1960**, με πρόεδρο τον
Μακάριο και αντιπρόεδρο τον Τουρκοκύπριο **Φαζίλ Κουτσιούκ**:

- Ο αντιπρόεδρος είχε **βέτο** σε αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και
  ασφάλειας. Οι Τουρκοκύπριοι, περίπου 18% του πληθυσμού, είχαν το 30% των θέσεων
  στη Βουλή και στο Δημόσιο και το 40% στον στρατό.
- Η Βρετανία κράτησε δύο **κυρίαρχες στρατιωτικές βάσεις**, στο Ακρωτήρι και στη
  Δεκέλεια.
- Η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία έγιναν **εγγυήτριες δυνάμεις**, και η Ελλάδα
  και η Τουρκία είχαν το δικαίωμα να κρατούν μικρές στρατιωτικές δυνάμεις στο
  νησί.

Πολλοί Ελληνοκύπριοι είδαν τη λύση ως συμβιβασμό που τους στερούσε την ένωση και
έδινε στη μειοψηφία δυσανάλογη δύναμη. Πολλοί Τουρκοκύπριοι την είδαν ως την
ελάχιστη εγγύηση για την ασφάλειά τους. Το σύστημα αποδείχτηκε δύσκολο στη
λειτουργία του: το 1963 κατέρρευσε σε βίαιες συγκρούσεις, και το 1974 ήρθαν το
πραξικόπημα και η τουρκική εισβολή, που θα δεις στην επόμενη ενότητα.

*Ο Μακάριος, ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, στον Λευκό Οίκο με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Κένεντι, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Ήταν ταυτόχρονα αρχιεπίσκοπος και αρχηγός κράτους, γι' αυτό τον βλέπεις με τα ράσα σε επίσημη επίσκεψη.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Κύπρος από το δημοψήφισμα στην ανεξαρτησία*

> **Κλειδί**
>
> Η μετεμφυλιακή Ελλάδα είχε **δύο πρόσωπα**. Ανοικοδομήθηκε και αναπτύχθηκε
> γρήγορα, αλλά πολλοί έφυγαν στις πόλεις και στο εξωτερικό. Είχε εκλογές και
> Βουλή, αλλά και ένα κράτος που απέκλειε τους ηττημένους του Εμφυλίου, και ένα
> Παλάτι και έναν στρατό με ρόλο πέρα από το Σύνταγμα. Στην Κύπρο, ο αγώνας για
> **ένωση** κατέληξε σε **ανεξαρτησία** με συμβιβασμό, που δεν ικανοποίησε πλήρως
> καμία πλευρά και άφησε ανοιχτά προβλήματα.

> **Πρόσεχε**
>
> Η Κύπρος του 1960 **δεν** ενώθηκε με την Ελλάδα. Οι συμφωνίες απαγόρευαν ρητά
> και την **ένωση** με οποιοδήποτε κράτος και τη **διχοτόμηση**. Και το 1974
> **δεν** ήταν η αρχή του Κυπριακού: η διαίρεση των δύο κοινοτήτων είχε ξεκινήσει
> ήδη από τη δεκαετία του 1950.

> **Θυμήσου**
>
> - **1950–1965**: ανοικοδόμηση, **υποτίμηση** του 1953, γρήγορη ανάπτυξη,
>   **σύνδεση με την ΕΟΚ** (1961).
> - **Εσωτερική μετανάστευση** προς την Αθήνα και **μετανάστευση** πάνω από ενός
>   εκατομμυρίου ανθρώπων στο εξωτερικό (Γερμανία, Αυστραλία, ΗΠΑ, Καναδάς).
> - **Καχεκτική δημοκρατία**: εκλογές, αλλά ΚΚΕ εκτός νόμου, πιστοποιητικά
>   φρονημάτων, ρόλος Παλατιού και στρατού. Παπάγος, **Καραμανλής**, **Παπανδρέου**.
> - **Κύπρος**: δημοψήφισμα (1950), **ΕΟΚΑ** (1955–1959), Μακάριος, Γρίβας.
> - **Ζυρίχη – Λονδίνο** (1959): ανεξάρτητη **Κυπριακή Δημοκρατία** (1960), με
>   εγγυήτριες Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία.

## Ερωτήσεις

1. Τι έκανε η κυβέρνηση το 1953 για να γίνουν φτηνότερα τα ελληνικά προϊόντα στο εξωτερικό;
   - Υποτίμησε τη δραχμή στο μισό της αξίας της
   - Αντικατέστησε τη δραχμή με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα
   - Υπέγραψε συμφωνία σύνδεσης με την ΕΟΚ
   - Απαγόρευσε κάθε εισαγωγή από τις ΗΠΑ
2. Προς ποιες χώρες μετανάστευσαν κυρίως οι Έλληνες τις δεκαετίες του 1950 και του 1960;
   - Δυτική Γερμανία, Αυστραλία, ΗΠΑ και Καναδά
   - ΕΣΣΔ, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Πολωνία και Τσεχοσλοβακία
   - Αίγυπτο, Τουρκία, Ρουμανία και Ρωσία
   - Ιαπωνία, Κίνα, Ινδία και Βραζιλία
3. Γιατί οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν «καχεκτική» τη δημοκρατία του 1950–1965;
   - Είχε εκλογές, αλλά αποκλείονταν οι ηττημένοι του Εμφυλίου και παρενέβαιναν Παλάτι και στρατός
   - Δεν γίνονταν καθόλου εκλογές, και τη χώρα κυβερνούσε μια στρατιωτική κυβέρνηση με τον βασιλιά
   - Οι γυναίκες ψήφιζαν, αλλά οι άνδρες είχαν χάσει το δικαίωμα ψήφου
   - Η Βουλή είχε διαλυθεί, και τη θέση της είχε πάρει μια επιτροπή της Κοινωνίας των Εθνών
4. Πώς χαρακτήρισε η αντιπολίτευση τις εκλογές του 1961;
   - Εκλογές «βίας και νοθείας»
   - Εκλογές «εθνικής ενότητας»
   - Οι πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης
   - Οι εκλογές της «Εθνικής Άμυνας»
5. Τι ζήτησαν οι Ελληνοκύπριοι στο δημοψήφισμα του Ιανουαρίου 1950;
   - Την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα
   - Τη διχοτόμηση του νησιού σε δύο κράτη
   - Ένα ανεξάρτητο κυπριακό κράτος
   - Την παραμονή του νησιού στη Βρετανία
6. Γιατί η Βρετανία δεν ήθελε να αφήσει την Κύπρο τη δεκαετία του 1950;
   - Τη θεωρούσε απαραίτητη στρατιωτική βάση για τη Μέση Ανατολή
   - Είχε στην Κύπρο τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου της αυτοκρατορίας
   - Το ζητούσε η πλειοψηφία των κατοίκων στο δημοψήφισμα
   - Της την είχε δώσει η Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1919
7. Τι ζητούσαν η Τουρκία και η ΤΜΤ από το 1957 περίπου;
   - Τη διχοτόμηση του νησιού (ταξίμ)
   - Την ένωση του νησιού με την Ελλάδα
   - Την επιστροφή του Μακαρίου από την εξορία
   - Την ένταξη της Κύπρου στην ΕΟΚ
8. Ποιο από τα παρακάτω προέβλεπαν οι συμφωνίες του 1959–1960 για την Κύπρο;
   - Βέτο του Τουρκοκύπριου αντιπροέδρου και δύο βρετανικές βάσεις
   - Ένωση με την Ελλάδα ύστερα από δέκα χρόνια πλήρους αυτοδιοίκησης
   - Διαίρεση του νησιού σε δύο κράτη, βόρειο και νότιο
   - Πρόεδρο εκλεγμένο από τη Βουλή της Ελλάδας

## Ασκήσεις

1. Ποια μέρα ιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία, και ποιος έγινε ο πρώτος πρόεδρός της;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η χρονιά που άρχισε ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ στην Κύπρο. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου του Κυπριακού από το 1950 ως το 1959· η χρονιά της αρχής του αγώνα της ΕΟΚΑ λείπει.*
3. Εξήγησε γιατί η οικονομική ανάπτυξη του 1950–1965 συνέβη μαζί με μεγάλη μετανάστευση στο εξωτερικό.
4. «Σε περίπτωση παραβίασης των διατάξεων της παρούσας Συνθήκης, η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναλαμβάνουν να συνεννοηθούν […]. Αν δεν είναι δυνατή η κοινή ή συντονισμένη δράση, καθεμιά από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις διατηρεί το δικαίωμα να αναλάβει δράση με μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της κατάστασης που δημιούργησε η παρούσα Συνθήκη.» — Συνθήκη Εγγυήσεως, άρθρο IV, 16 Αυγούστου 1960 (δική μας απόδοση). Τι δικαίωμα δίνει το άρθρο, και γιατί μπορούσε να γίνει πηγή κινδύνου;
5. Οι συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου ήταν ρεαλιστικός συμβιβασμός ή λύση που έφερε νέα προβλήματα; Δώσε επιχειρήματα και για τις δύο απόψεις.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/postwar-greece-cyprus
