# Η Ελληνική Επανάσταση του 1821

> Φιλική Εταιρεία, πρώτα χρόνια, εμφύλιες συγκρούσεις, Ναβαρίνο.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/greek-revolution

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τις αιτίες της Επανάστασης του 1821 και το ευρωπαϊκό πλαίσιο της Ιερής Συμμαχίας μέσα στο οποίο ξέσπασε.
- Να περιγράφεις τα πρώτα χρόνια του Αγώνα, τη βία και από τις δύο πλευρές, και την οργάνωση του κράτους με τις Εθνοσυνελεύσεις.
- Να αναλύεις τις αιτίες των εμφύλιων συγκρούσεων του 1823–1825, από περισσότερες από μία οπτικές.
- Να εξηγείς γιατί οι Μεγάλες Δυνάμεις πέρασαν από την εχθρότητα στην επέμβαση, ως τη ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827).

## Μια επανάσταση σε λάθος εποχή;

Το 1821 η Ευρώπη ήταν ο χειρότερος δυνατός τόπος για μια επανάσταση. Μετά την
ήττα του Ναπολέοντα, οι μονάρχες της **Ρωσίας**, της **Αυστρίας** και της
**Πρωσίας** είχαν ενωθεί στην **Ιερή Συμμαχία** (1815), με έναν στόχο: καμία
εξέγερση εναντίον «νόμιμου» ηγεμόνα. Τα χρόνια 1820–1821 επαναστάσεις στην
Ισπανία, στη Νάπολη και στο Πιεμόντε ζήτησαν συντάγματα· όλες καταπνίγηκαν με
ξένα στρατεύματα. Ο αρχιτέκτονας αυτής της πολιτικής ήταν ο Αυστριακός
καγκελάριος **Μέτερνιχ**.

Κι όμως, η ελληνική επανάσταση επέζησε, και εννέα χρόνια αργότερα ήταν το
πρώτο νέο ανεξάρτητο εθνικό κράτος της Ευρώπης μετά το 1815. Η ενότητα αυτή
ρωτά **πώς**.

## Οι αιτίες

Οι Έλληνες είχαν ζήσει αιώνες ως υπόδουλοι χριστιανοί υπήκοοι του σουλτάνου.
Γιατί όμως ξεσηκώθηκαν **τότε**; Οι ιστορικοί συνδυάζουν πολλές αιτίες:

| Αιτία                       | Τι σήμαινε                                                                                                                                                                                                          |
| --------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Οικονομική άνοδος**       | Η ελληνική εμπορική ναυτιλία (Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά, Γαλαξίδι) και οι έμποροι της διασποράς πλούτισαν, ιδίως στους ναπολεόντειους πολέμους. Μετά το 1815 οι ναύλοι έπεσαν, και πολλοί ναυτικοί έμειναν χωρίς δουλειά. |
| **Ιδέες**                   | Ο Διαφωτισμός, η Γαλλική Επανάσταση, ο Ρήγας και ο Κοραής έδωσαν τη γλώσσα του **έθνους** και της **ελευθερίας**.                                                                                                   |
| **Κρίση της Αυτοκρατορίας** | Τοπικοί άρχοντες είχαν γίνει σχεδόν ανεξάρτητοι. Το 1820 ο σουλτάνος στράφηκε εναντίον του **Αλή πασά** των Ιωαννίνων, και μεγάλο μέρος του οθωμανικού στρατού δέθηκε στην πολιορκία του.                           |
| **Οργάνωση**                | Η **Φιλική Εταιρεία** (Οδησσός, 1814) μετέτρεψε τη δυσαρέσκεια σε σχέδιο.                                                                                                                                           |

*Το αρχοντικό του Λάζαρου Κουντουριώτη στην Ύδρα, σήμερα μουσείο. Ένα τέτοιο σπίτι σε ένα άγονο νησί δείχνει από πού ερχόταν ο πλούτος: από τα καράβια και το εμπόριο. Με αυτά τα πλοία και αυτά τα χρήματα οι νησιώτες έστησαν τον στόλο της Επανάστασης.*

Η Φιλική Εταιρεία άφηνε τα μέλη της να πιστεύουν ότι πίσω της βρισκόταν η
Ρωσία. Όταν ο **Ιωάννης Καποδίστριας**, τότε υπουργός Εξωτερικών του τσάρου,
αρνήθηκε την ηγεσία της, την ανέλαβε το 1820 ο **Αλέξανδρος Υψηλάντης**,
αξιωματικός του ρωσικού στρατού.

## 1821: η αρχή, σε δύο μέτωπα

Ο Υψηλάντης πέρασε τον ποταμό **Προύθο** στη **Μολδαβία** τον Φεβρουάριο του
1821, ελπίζοντας ότι θα ξεσηκώνονταν οι λαοί των Βαλκανίων και ότι θα
ακολουθούσε η Ρωσία. Δεν έγινε τίποτα από τα δύο: ο τσάρος, που βρισκόταν
τότε σε συνέδριο της Ιερής Συμμαχίας, καταδίκασε το κίνημα. Τον Ιούνιο ο
**Ιερός Λόχος** νέων εθελοντών διαλύθηκε στο **Δραγατσάνι**.

Τον Μάρτιο ξεσηκώθηκε η **Πελοπόννησος**: στις **23 Μαρτίου** οι επαναστάτες
μπήκαν στην **Καλαμάτα**. Ακολούθησαν η Στερεά, τα νησιά του Αργοσαρωνικού και
του Αιγαίου, η Κρήτη και άλλες περιοχές. Τον **Σεπτέμβριο του 1821** οι
επαναστάτες κατέλαβαν την **Τριπολιτσά**, το διοικητικό κέντρο του Μοριά. Τον
Ιούλιο του **1822** ο Κολοκοτρώνης διέλυσε στα **Δερβενάκια** τον στρατό του
Δράμαλη, και ο ελληνικός στόλος κράτησε μακριά τον οθωμανικό με τα
**πυρπολικά**.

## Η βία του πολέμου, από τις δύο πλευρές

Ο πόλεμος του 1821 δεν ήταν πόλεμος στρατών μόνο. Ήταν σύγκρουση κοινοτήτων
που ζούσαν ανάμεσα η μία στην άλλη, και οι άμαχοι πλήρωσαν βαρύ τίμημα:

- Στην **Πελοπόννησο**, μέσα στους πρώτους μήνες, ο **μουσουλμανικός
  πληθυσμός**, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, σκοτώθηκε ή εγκατέλειψε τον τόπο
  του. Στην άλωση της **Τριπολιτσάς** σφαγιάστηκαν χιλιάδες μουσουλμάνοι και
  Εβραίοι κάτοικοι· οι εκτιμήσεις για τον αριθμό διαφέρουν πολύ.
- Στην **Κωνσταντινούπολη**, τον Απρίλιο του 1821, ο Πατριάρχης **Γρηγόριος
  Ε΄** απαγχονίστηκε την Κυριακή του Πάσχα, παρότι είχε αφορίσει τους
  επαναστάτες. Ακολούθησαν σφαγές Ελλήνων στην Πόλη, στη Σμύρνη, στις
  **Κυδωνίες** και στην **Κύπρο**.
- Στη **Χίο**, την άνοιξη του 1822, ύστερα από μια απόβαση Σαμίων
  επαναστατών, οθωμανικά στρατεύματα σκότωσαν ή πούλησαν στα σκλαβοπάζαρα
  δεκάδες χιλιάδες κατοίκους. Το 1824 καταστράφηκαν τα **Ψαρά** και η **Κάσος**.

Ο ιστορικός καταγράφει αυτά τα γεγονότα όλα μαζί, με την ίδια ακρίβεια. Δεν
τα καταγράφει για να «ισοφαρίσει» τη μία πλευρά με την άλλη, ούτε για να
δικαιολογήσει καμία. Τα καταγράφει γιατί χωρίς αυτά δεν καταλαβαίνουμε ούτε
τον πόλεμο ούτε την Ευρώπη που τον παρακολουθούσε. Για την Υψηλή Πύλη, ο
Αγώνας ήταν ανταρσία υπηκόων σε καιρό που η Αυτοκρατορία φοβόταν για την
ύπαρξή της· για τους Έλληνες, πόλεμος ελευθερίας· για τους αμάχους και των
δύο πλευρών, συχνά απλώς καταστροφή.

## Ένα κράτος μέσα στον πόλεμο

Από νωρίς οι επαναστάτες προσπάθησαν να δείξουν ότι δεν ήταν απλώς
εξεγερμένοι, αλλά **έθνος με κυβέρνηση**. Η **Α΄ Εθνοσυνέλευση** της
**Επιδαύρου** ψήφισε τον Ιανουάριο του 1822 το **Προσωρινό Πολίτευμα**, με
χωριστή εκτελεστική και νομοθετική εξουσία, και κήρυξε την ανεξαρτησία. Η
**Β΄**, στο **Άστρος** (1823), το αναθεώρησε. Η **Γ΄**, στην **Τροιζήνα**
(1827), εξέλεξε κυβερνήτη τον **Καποδίστρια** για επτά χρόνια.

## Οι εμφύλιοι (1823–1825)

Στα χρόνια 1823–1825 οι Έλληνες πολέμησαν **μεταξύ τους** σε δύο φάσεις
εμφυλίου. Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι **στρατιωτικοί** του Μοριά, με
πρώτο τον **Κολοκοτρώνη**, και, στη δεύτερη φάση, πολλοί **προεστοί** της
Πελοποννήσου. Από την άλλη, η κυβέρνηση με επικεφαλής τους **Υδραίους
πλοιοκτήτες** (Κουντουριώτης) και πολιτικούς όπως ο **Κωλέττης**, με στρατό
από τη Ρούμελη. Οι αιτίες ήταν πολλές:

- **Ποιος θα κυβερνά**: οι οπλαρχηγοί που είχαν κερδίσει τις μάχες, οι
  προεστοί που είχαν την τοπική εξουσία πριν από το 1821, ή οι νησιώτες
  πλοιοκτήτες που χρηματοδοτούσαν τον στόλο;
- **Τα χρήματα**: τα **δάνεια του Λονδίνου** (1824 και 1825) έδωσαν στην
  κυβέρνηση πόρους για να πληρώνει στρατό. Ήταν και το έπαθλο της
  σύγκρουσης.
- **Τοπικές αντιπαλότητες**: Μοραΐτες, Ρουμελιώτες και νησιώτες είχαν
  διαφορετικά συμφέροντα.
- **Δύο ιδέες για το κράτος**: ένα κεντρικό κράτος με ευρωπαϊκούς θεσμούς, ή
  ένα κράτος όπου θα μετρούσαν οι τοπικοί ηγέτες και οι παραδοσιακές
  ιεραρχίες.

Ο εμφύλιος κόστισε ακριβά. Ο γιος του Κολοκοτρώνη, ο **Πάνος**, σκοτώθηκε, και ο
ίδιος ο Κολοκοτρώνης φυλακίστηκε στην Ύδρα. Αποφυλακίστηκε όταν η κυβέρνηση τον
χρειάστηκε απέναντι σε έναν πολύ πιο επικίνδυνο αντίπαλο.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε μια πηγή: ο Μακρυγιάννης για το «εμείς»

1. **Η πηγή.** Ο στρατηγός **Μακρυγιάννης** έγραψε στα Απομνημονεύματά του, με
   την αφορμή ότι κανείς μόνος του δεν έκανε την Επανάσταση, τη φράση: «Είμαστε
   εις το “εμείς” κι όχι εις το “εγώ”». Αλλού στο ίδιο κείμενο κατηγορεί με
   πικρία πολιτικούς και οπλαρχηγούς για τις διχόνοιες.
2. **Ποιος γράφει και πότε.** Ο Μακρυγιάννης έμαθε γράμματα μεγάλος και έγραψε τα
   Απομνημονεύματα από το 1829 και για πολλά χρόνια μετά, δηλαδή **μετά** τα
   γεγονότα. Είχε πάρει κι ο ίδιος μέρος στις διαμάχες της εποχής, και γράφει με
   τις δικές του συμπάθειες και αντιπάθειες.
3. **Τι μας λέει.** Η φράση δεν περιγράφει πώς ήταν τα πράγματα· περιγράφει πώς
   **έπρεπε** να είναι, κατά τη γνώμη του. Είναι απάντηση ενός αγωνιστή στους
   εμφυλίους που είχε ζήσει. Ως μαρτυρία για τις διχόνοιες είναι πολύτιμη· ως
   κρίση για το ποιος έφταιγε, θέλει σύγκριση με άλλες πηγές.
4. **Το συμπέρασμα.** Τα απομνημονεύματα αγωνιστών είναι ταυτόχρονα **μαρτυρία**
   και **επιχείρημα**. Ο ιστορικός τα διαβάζει και για τα γεγονότα που
   περιγράφουν, και για το τι ήθελε ο συγγραφέας να θυμούνται οι επόμενοι.

## Ιμπραήμ, φιλέλληνες, διπλωματία

Ο σουλτάνος ζήτησε βοήθεια από τον **Μοχάμεντ Άλι** της Αιγύπτου. Το **1825** ο
γιος του, ο **Ιμπραήμ**, αποβιβάστηκε στη Μεθώνη με στρατό οργανωμένο με
ευρωπαϊκό τρόπο, ανακατέλαβε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου και έκαψε χωριά
και σοδειές. Το **Μεσολόγγι** έπεσε με την Έξοδο του 1826, και η Ακρόπολη
της Αθήνας παραδόθηκε το 1827. Ο Αγώνας έμοιαζε χαμένος.

Στην Ευρώπη όμως η κοινή γνώμη είχε αλλάξει. Ο **φιλελληνισμός** μάζευε
χρήματα και εθελοντές· ο ποιητής **Βύρων** πέθανε στο Μεσολόγγι το 1824, και ο
ζωγράφος **Ντελακρουά** παρουσίασε το ίδιο έτος τη «Σφαγή της Χίου». Οι
κυβερνήσεις άλλαξαν στάση βήμα βήμα:

1. Το **1823** η Βρετανία, με υπουργό Εξωτερικών τον **Κάνινγκ**, αναγνώρισε
   τους Έλληνες ως **εμπόλεμους**, όχι απλώς ως αντάρτες.
2. Το **1826** Βρετανία και Ρωσία συμφώνησαν στο **Πρωτόκολλο της
   Πετρούπολης** για μια αυτόνομη Ελλάδα που θα πλήρωνε φόρο στον σουλτάνο.
3. Τον Ιούλιο του **1827** Βρετανία, Ρωσία και Γαλλία υπέγραψαν τη **Συνθήκη
   του Λονδίνου**: θα επέβαλλαν ανακωχή, αν χρειαζόταν και με τους στόλους
   τους. Οι Έλληνες τη δέχτηκαν· η Πύλη την αρνήθηκε.

Στις **20 Οκτωβρίου 1827** ο ενωμένος στόλος των τριών δυνάμεων μπήκε στον
όρμο του **Ναβαρίνου**, όπου ήταν αγκυροβολημένος ο οθωμανοαιγυπτιακός στόλος.
Μετά από ανταλλαγή πυρών η σύγκρουση γενικεύτηκε, και μέσα σε λίγες ώρες ο
οθωμανοαιγυπτιακός στόλος είχε σχεδόν καταστραφεί. Ακολούθησαν ο ρωσοτουρκικός
πόλεμος (1828–1829) και η αποχώρηση του Ιμπραήμ από τον Μοριά το 1828, με την
πίεση ενός γαλλικού εκστρατευτικού σώματος. Η ανεξαρτησία, και το κράτος που
παρέλαβε ο Καποδίστριας, είναι το θέμα της επόμενης ενότητας.

*Ο όρμος του Ναβαρίνου σήμερα, από την Πύλο. Το μακρόστενο νησί απέναντι είναι η Σφακτηρία: κλείνει τον κόλπο από το πέλαγος, και γι' αυτό ήταν ασφαλές αγκυροβόλιο για έναν ολόκληρο στόλο. Τον Οκτώβριο του 1827 έγινε και παγίδα, όταν μπήκαν μέσα τα πλοία των τριών Δυνάμεων.*

### Παράδειγμα 2: Γιατί οι Δυνάμεις που καταδίκασαν την Επανάσταση το 1821 πολέμησαν στο πλευρό της το 1827;

1. **Το σημείο εκκίνησης.** Το 1821 η αρχή της Ιερής Συμμαχίας ήταν σαφής: οι
   υπήκοοι δεν εξεγείρονται. Ο τσάρος καταδίκασε τον Υψηλάντη, και ο Μέτερνιχ
   ήλπιζε ότι η εξέγερση θα έσβηνε γρήγορα.
2. **Τι άλλαξε στην Ελλάδα.** Η Επανάσταση **δεν έσβησε**. Επέζησε έξι χρόνια,
   έφτιαξε συντάγματα και κυβέρνηση, και έγινε ένα γεγονός με το οποίο η
   διπλωματία έπρεπε να λογαριαστεί.
3. **Τι άλλαξε στην Ευρώπη.** Οι σφαγές της Χίου, το Μεσολόγγι και η καταστροφή
   του Μοριά από τον Ιμπραήμ ξεσήκωσαν την κοινή γνώμη. Ο νέος τσάρος
   **Νικόλαος Α΄** (1825) ήταν πρόθυμος να δράσει. Η **Βρετανία** φοβόταν ότι,
   αν η Ρωσία ενεργούσε μόνη της, θα κέρδιζε επιρροή στη Μεσόγειο· προτίμησε να
   συμμετέχει για να την ελέγχει. Και ο πόλεμος στο Αιγαίο, με την πειρατεία που
   τον συνόδευε, έβλαπτε το εμπόριο όλων.
4. **Το συμπέρασμα.** Η επέμβαση είχε **πολλές αιτίες**: την αντοχή των Ελλήνων,
   τη συγκίνηση της κοινής γνώμης και τα **συμφέροντα** κάθε δύναμης. Και η ίδια
   η μάχη δεν ήταν προσχεδιασμένη: η Συνθήκη ζητούσε ανακωχή, όχι ναυμαχία. Στη
   Βρετανία, ο λόγος του στέμματος τον Ιανουάριο του 1828 την ονόμασε «ατυχές
   συμβάν». Μια απόφαση μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από την
   πρόθεση όσων την πήραν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια δύναμη, ποια στάση;*

> **Κλειδί**
>
> Η Επανάσταση του 1821 κερδήθηκε με **τρία πράγματα μαζί**, και κανένα δεν
> έφτανε μόνο του. Οι Έλληνες **άντεξαν** επί έξι χρόνια, παρά την ήττα στις
> Παραδουνάβιες ηγεμονίες, τους εμφυλίους και τον Ιμπραήμ. **Οργάνωσαν
> κράτος**, με συνελεύσεις και συντάγματα, ώστε να μπορούν να μιλήσουν ως
> έθνος. Και οι **Μεγάλες Δυνάμεις**, από φόβο η μία για την άλλη, από
> συμφέρον και υπό την πίεση της κοινής γνώμης, επενέβησαν τη στιγμή που ο
> Αγώνας κινδύνευε περισσότερο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την Οδησσό στο Ναβαρίνο*

> **Πρόσεχε**
>
> Η εικόνα του **Παλαιών Πατρών Γερμανού** να υψώνει τη σημαία στην **Αγία
> Λαύρα** στις **25 Μαρτίου** είναι **παράδοση**, όχι γεγονός που επιβεβαιώνουν
> οι πηγές της εποχής· τα απομνημονεύματα του ίδιου του Γερμανού δεν την
> αναφέρουν. Οι πρώτες ένοπλες συγκρούσεις είχαν αρχίσει λίγες μέρες νωρίτερα,
> και στις 23 Μαρτίου οι επαναστάτες είχαν ήδη μπει στην Καλαμάτα. Η 25η
> Μαρτίου, γιορτή του Ευαγγελισμού, ορίστηκε **εθνική εορτή το 1838**, ως
> συμβολική ημερομηνία. Και κάτι ακόμα: οι ημερομηνίες του 1821 δίνονται
> συνήθως με το **παλαιό (ιουλιανό) ημερολόγιο**, που τότε «καθυστερούσε» 12
> μέρες. Γι' αυτό το Ναβαρίνο βρίσκεται σε ελληνικά βιβλία και ως 8 και ως
> 20 Οκτωβρίου.

> **Θυμήσου**
>
> - **Αιτίες**: οικονομική άνοδος και κρίση μετά το 1815, ιδέες του
>   Διαφωτισμού, κρίση της Αυτοκρατορίας (Αλή πασάς), οργάνωση από τη **Φιλική
>   Εταιρεία (1814)**.
> - **Πλαίσιο**: η **Ιερή Συμμαχία** και ο Μέτερνιχ ήταν αντίθετοι σε κάθε
>   επανάσταση· ο τσάρος καταδίκασε τον Υψηλάντη.
> - **Πρώτα χρόνια**: Μολδοβλαχία και Δραγατσάνι, Καλαμάτα, Τριπολιτσά (1821),
>   Δερβενάκια (1822)· **σφαγές αμάχων και από τις δύο πλευρές**.
> - **Κράτος και διχασμός**: Εθνοσυνελεύσεις (Επίδαυρος 1822)· **εμφύλιοι
>   1823–1825** για εξουσία, δάνεια, περιοχές και μορφή του κράτους.
> - **Διπλωματία**: 1823 αναγνώριση ως εμπόλεμων, 1826 Πρωτόκολλο της
>   Πετρούπολης, 1827 Συνθήκη του Λονδίνου και **Ναβαρίνο**.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί ο τσάρος Αλέξανδρος, ορθόδοξος ηγεμόνας, καταδίκασε το κίνημα του Υψηλάντη το 1821;
   - Ως μέλος της Ιερής Συμμαχίας ήταν αντίθετος σε κάθε εξέγερση εναντίον νόμιμου ηγεμόνα
   - Ως σύμμαχος του σουλτάνου εναντίον της Αυστρίας ήθελε ήσυχα τα Βαλκάνια
   - Δεν ήξερε ποιος ήταν ο Υψηλάντης και τον πέρασε για ξένο τυχοδιώκτη χωρίς στρατό
   - Είχε ήδη αναγνωρίσει ανεξάρτητη Ελλάδα και δεν χρειαζόταν πόλεμο
2. Στους ναπολεόντειους πολέμους τα ελληνικά πλοία κέρδισαν πολλά· μετά το 1815 οι ναύλοι έπεσαν. Πώς συνδέεται αυτό με την Επανάσταση;
   - Άφησε πολλούς ναυτικούς χωρίς δουλειά και δυσαρεστημένους, ενώ τα νησιά είχαν ήδη πλοία και εμπειρία
   - Δεν συνδέεται· η Επανάσταση είχε μόνο ιδεολογικές αιτίες, από τον Διαφωτισμό και τον Ρήγα
   - Οι πλοιοκτήτες πλούτισαν τόσο που δεν ήθελαν πια καμία αλλαγή και κράτησαν τα πλοία έξω από τον Αγώνα
   - Η Βρετανία πλήρωσε τα ελληνικά πλοία για να ξεσηκωθούν, ώστε να αδυνατίσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία
3. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις περιέχει αναχρονισμό;
   - Η Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου εξέλεξε κυβερνήτη τον Καποδίστρια
   - Ο Βύρων πέθανε στο Μεσολόγγι πριν αποβιβαστεί ο Ιμπραήμ
   - Ο Ντελακρουά ζωγράφισε τη σφαγή της Χίου δύο χρόνια μετά τα γεγονότα
   - Ο Κολοκοτρώνης ήταν φυλακισμένος στην Ύδρα όταν αποβιβάστηκε ο Ιμπραήμ
4. Ποια πρόταση περιγράφει σωστά τη βία κατά των αμάχων στα πρώτα χρόνια του Αγώνα;
   - Έγιναν σφαγές αμάχων και από τις δύο πλευρές, όπως στην Τριπολιτσά (1821) και στη Χίο (1822)
   - Σφαγές έκαναν μόνο τα οθωμανικά στρατεύματα, όπως στη Χίο (1822) και στα Ψαρά (1824)
   - Σφαγές έκαναν μόνο οι επαναστάτες, όπως στην Τριπολιτσά (1821) και σε άλλες πόλεις του Μοριά
   - Οι σφαγές είναι επινόηση των φιλελλήνων και ζωγράφων όπως ο Ντελακρουά, για να συγκινηθεί η Ευρώπη
5. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ αφόρισε τους επαναστάτες τον Μάρτιο του 1821, αλλά τον Απρίλιο απαγχονίστηκε με διαταγή της Πύλης. Τι δείχνει αυτό για τον τρόπο που έβλεπε η Πύλη τους ορθόδοξους;
   - Ότι θεωρούσε την ηγεσία των ορθοδόξων υπεύθυνη για τη νομιμοφροσύνη όλων τους
   - Ότι ο αφορισμός δεν έγινε ποτέ και τον επινόησαν αργότερα οι αντίπαλοι του Πατριάρχη
   - Ότι ο Πατριάρχης ήταν κρυφά ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας στην Κωνσταντινούπολη
   - Ότι η Πύλη ήθελε να ευχαριστήσει τη Ρωσία, που είχε μόλις καταδικάσει τον Υψηλάντη
6. Ποια εξήγηση για τους εμφυλίους του 1823–1825 είναι η πιο πλήρης;
   - Σύγκρουση για την εξουσία και τα δάνεια, με τοπικές αντιπαλότητες και διαφορετικές ιδέες για το κράτος
   - Ο Κολοκοτρώνης ήθελε να γίνει βασιλιάς, και όλοι οι άλλοι ενώθηκαν για να τον σταματήσουν
   - Οι Έλληνες έχουν από τη φύση τους την τάση να διχάζονται, όπως έδειξαν και στην αρχαιότητα
   - Τις προκάλεσε ο Ιμπραήμ, που μοίραζε χρήματα σε οπλαρχηγούς για να στραφούν κατά της κυβέρνησης
7. Γιατί οι επαναστάτες ψήφισαν σύνταγμα στην Επίδαυρο ήδη από τον Ιανουάριο του 1822, ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν;
   - Για να εμφανιστούν στην Ευρώπη ως έθνος με νόμιμη κυβέρνηση και όχι ως αντάρτες
   - Επειδή ο πόλεμος είχε ήδη τελειώσει με την άλωση της Τριπολιτσάς
   - Επειδή το ζήτησε ο σουλτάνος ως όρο για να αρχίσουν διαπραγματεύσεις
   - Για να εκλέξουν βασιλιά από μια ευρωπαϊκή δυναστεία και να τον στέψουν στην Επίδαυρο
8. Τρεις από τις παρακάτω προτάσεις εξηγούν γιατί η Βρετανία επενέβη στο ελληνικό ζήτημα ως το 1827. Ποια λέει κάτι διαφορετικό;
   - Ήθελε να προσαρτήσει την Πελοπόννησο στη Βρετανική Αυτοκρατορία
   - Φοβόταν ότι η Ρωσία θα έλυνε το ζήτημα μόνη της και θα κέρδιζε επιρροή
   - Ο πόλεμος και η πειρατεία στο Αιγαίο έβλαπταν το εμπόριο
   - Η κοινή γνώμη πίεζε, με τον φιλελληνισμό και τις ειδήσεις από τη Χίο και το Μεσολόγγι
9. Ένα βιβλίο γράφει ότι η ναυμαχία του Ναβαρίνου έγινε στις 8 Οκτωβρίου 1827, ένα άλλο στις 20 Οκτωβρίου 1827. Ποια είναι η εξήγηση;
   - Το πρώτο χρησιμοποιεί το παλαιό (ιουλιανό) ημερολόγιο, το δεύτερο το νέο
   - Η ναυμαχία κράτησε 12 μέρες, από την πρώτη ανταλλαγή πυρών ως το τέλος
   - Το ένα από τα δύο βιβλία κάνει απλώς λάθος, και πρέπει να βρούμε ποιο
   - Έγιναν δύο ναυμαχίες στον ίδιο όρμο, η μία λίγες μέρες μετά την άλλη
10. Τι προέβλεπε για την Ελλάδα η Συνθήκη του Λονδίνου (Ιούλιος 1827);
   - Ανακωχή, αν χρειαζόταν επιβεβλημένη, και αυτόνομη Ελλάδα που θα πλήρωνε φόρο στον σουλτάνο
   - Πλήρη ανεξαρτησία με βασιλιά τον Όθωνα και σύνορα στη γραμμή Άρτας–Βόλου
   - Προσάρτηση της Ελλάδας στη Ρωσία, ως αυτόνομης ηγεμονίας με Έλληνα ηγεμόνα
   - Επιστροφή της Πελοποννήσου στον σουλτάνο χωρίς όρους και διάλυση της ελληνικής κυβέρνησης

## Ασκήσεις

1. Σε ποια πόλη και ποια χρονιά ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία, και ποιοι ήταν οι τρεις ιδρυτές της;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει τι έγινε τον Σεπτέμβριο του 1821 στο διοικητικό κέντρο του Μοριά. Τι ήταν;
   *Γραμμή χρόνου της Επανάστασης από το 1821 ως το 1827· το όνομα του τρίτου γεγονότος, του Σεπτεμβρίου 1821, λείπει.*
3. Οι Έλληνες είχαν ζήσει αιώνες ως υπήκοοι του σουλτάνου. Εξήγησε γιατί η Επανάσταση ξέσπασε το 1821 και όχι νωρίτερα.
4. «Η δική μας Επανάσταση δεν μοιάζει με καμία από όσες γίνονται σήμερα στην Ευρώπη. Οι επαναστάσεις των Ευρωπαίων εναντίον των κυβερνήσεών τους είναι εμφύλιοι πόλεμοι. Ο δικός μας πόλεμος ήταν ο πιο δίκαιος: ήταν έθνος με άλλο έθνος. […] Ούτε ο σουλτάνος θέλησε ποτέ να δει τους Έλληνες ως λαό, αλλά ως σκλάβους.» — Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, λόγος στους μαθητές του Γυμνασίου στην Πνύκα, 1838. Γιατί επιμένει ο Κολοκοτρώνης ότι ο Αγώνας δεν ήταν σαν τις ευρωπαϊκές επαναστάσεις, και από ποια ματιά μιλά;
5. Τι μέτρησε περισσότερο για την ανεξαρτησία: η αντοχή των Ελλήνων ή η επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων; Δώσε ένα επιχείρημα για κάθε άποψη.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/greek-revolution
