# Ο Ψυχρός πόλεμος

> Δύο συνασπισμοί, ένα Τείχος, και ο κόσμος στο χείλος του πυρηνικού πολέμου.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/cold-war

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί οι σύμμαχοι του 1945 έγιναν αντίπαλοι, από τη δυτική και από τη σοβιετική οπτική.
- Να περιγράφεις πώς χωρίστηκαν η Ευρώπη και η Γερμανία: Δόγμα Τρούμαν, Σχέδιο Μάρσαλ, ΝΑΤΟ, Σύμφωνο της Βαρσοβίας, Τείχος του Βερολίνου.
- Να εξηγείς γιατί ο πόλεμος έμεινε «ψυχρός» ανάμεσα στις υπερδυνάμεις αλλά ήταν θερμός σε τρίτες χώρες, με παράδειγμα την κρίση της Κούβας.
- Να διαβάζεις μια πηγή του 1946 ρωτώντας ποιος μιλάει, πού, πότε και σε ποιον.

## Οι σύμμαχοι γίνονται αντίπαλοι

Στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο οι **ΗΠΑ**, η **Βρετανία** και η **Σοβιετική Ένωση
(ΕΣΣΔ)** πολέμησαν μαζί εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας. Ήταν όμως μια
συμμαχία ανάγκης. Μόλις χάθηκε ο κοινός εχθρός, φάνηκε πόσο διαφορετικά
έβλεπαν τον κόσμο οι δύο μεγαλύτεροι νικητές, που τώρα λέγονταν
**υπερδυνάμεις**.

|            | ΗΠΑ                                                          | ΕΣΣΔ                                              |
| ---------- | ------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------- |
| Πολίτευμα  | κοινοβουλευτική δημοκρατία, πολλά κόμματα, ελεύθερες εκλογές | μονοκομματικό κράτος του Κομμουνιστικού Κόμματος  |
| Οικονομία  | ελεύθερη αγορά, ιδιωτική ιδιοκτησία                          | σχεδιασμένη από το κράτος, κρατική ιδιοκτησία     |
| Τι φοβόταν | την εξάπλωση του κομμουνισμού                                | μια νέα εισβολή από τη Δύση και την «περικύκλωση» |

Η αντιπαράθεση που ακολούθησε, περίπου από το **1947 ως το 1991**, ονομάστηκε
**Ψυχρός πόλεμος**. Ψυχρός, γιατί οι δύο υπερδυνάμεις **δεν πολέμησαν ποτέ
απευθείας** η μία την άλλη. Ανταγωνίστηκαν με συμμαχίες, όπλα, προπαγάνδα,
οικονομία, αθλητισμό και διάστημα — και με πολέμους σε άλλες χώρες.

### Ποιος φταίει; Δύο οπτικές

- **Η δυτική οπτική.** Στη Διάσκεψη της **Γιάλτας** (Φεβρουάριος 1945) ο
  Στάλιν είχε δεχτεί ελεύθερες εκλογές στις χώρες που απελευθέρωνε ο Κόκκινος
  Στρατός. Μέσα σε λίγα χρόνια όμως η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η
  Βουλγαρία και, το 1948, η Τσεχοσλοβακία απέκτησαν κομμουνιστικές κυβερνήσεις
  που ελέγχονταν από τη Μόσχα.
- **Η σοβιετική οπτική.** Η ΕΣΣΔ είχε χάσει στον πόλεμο πάνω από **20
  εκατομμύρια** ανθρώπους (οι εκτιμήσεις φτάνουν τα 27 εκατομμύρια). Δύο φορές
  μέσα σε τριάντα χρόνια είχε δεχτεί γερμανική εισβολή από τα δυτικά. Ήθελε
  λοιπόν «φιλικές» κυβερνήσεις γύρω της, σαν ζώνη ασφαλείας.

Οι ιστορικοί συζητούν ακόμα πόσο βάρος έχει η καθεμιά. Οι περισσότεροι σήμερα
βλέπουν ένα **σπιράλ καχυποψίας**: κάθε κίνηση της μιας πλευράς έμοιαζε στην
άλλη απόδειξη επιθετικών σχεδίων, και απαντούσε με μια δική της.

*Ο Τσόρτσιλ, ο Ρούζβελτ και ο Στάλιν στη Γιάλτα, τον Φεβρουάριο του 1945. Οι «Τρεις Μεγάλοι» συναντήθηκαν ακόμα ως σύμμαχοι, για να αποφασίσουν τι θα γίνει στην Ευρώπη μετά τη νίκη. Μέσα σε λίγα χρόνια, οι υποσχέσεις που δόθηκαν εδώ για ελεύθερες εκλογές έγιναν αφορμή για αμοιβαίες κατηγορίες.*

## Η Ευρώπη χωρίζεται στα δύο

Τον Μάρτιο του 1947 ο πρόεδρος των ΗΠΑ **Χάρι Τρούμαν** ζήτησε από το
Κογκρέσο βοήθεια για την **Ελλάδα** και την **Τουρκία**, ώστε να μην περάσουν
στη σοβιετική επιρροή. Το **Δόγμα Τρούμαν** έγινε η γενική γραμμή των ΗΠΑ:
**ανάσχεση** του κομμουνισμού όπου κι αν απειλούσε να επεκταθεί.

Λίγους μήνες μετά ανακοινώθηκε το **Σχέδιο Μάρσαλ**: αμερικανική οικονομική
βοήθεια για την ανασυγκρότηση της Ευρώπης (1948–1952). Τη δέχτηκαν η Ελλάδα
και οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Η ΕΣΣΔ την απέρριψε, το ίδιο και οι χώρες
που επηρέαζε, και απάντησε το 1949 με τη δική της οικονομική ένωση, την
**COMECON**.

Η **Γερμανία** είχε μοιραστεί σε τέσσερις ζώνες κατοχής, και το Βερολίνο, που
βρισκόταν μέσα στη σοβιετική ζώνη, επίσης σε τέσσερις τομείς. Το 1948 η ΕΣΣΔ
έκλεισε τους δρόμους προς το Δυτικό Βερολίνο. Για σχεδόν έναν χρόνο οι Δυτικοί
το ανεφοδίαζαν **με αεροπλάνα** (η «αερογέφυρα»), ώσπου ο αποκλεισμός λύθηκε
τον Μάιο του 1949. Την ίδια χρονιά δημιουργήθηκαν δύο γερμανικά κράτη: η
**Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας** (ΟΔΓ, Δυτική) και η **Λαϊκή
Δημοκρατία της Γερμανίας** (ΛΔΓ, Ανατολική).

*Αμερικανικό μεταγωγικό αεροπλάνο προσγειώνεται στο αεροδρόμιο Τέμπελχοφ του Δυτικού Βερολίνου, την εποχή της αερογέφυρας. Μπροστά, ένας εργάτης φτιάχνει δεύτερο διάδρομο: τα αεροπλάνα ήταν τόσα, που ένας δεν έφτανε. Ακόμα και τα μηχανήματα του έργου ήρθαν με αεροπλάνο, κομμένα σε κομμάτια.*

| Δύση                                                    | Ανατολή                                  |
| ------------------------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| **ΝΑΤΟ** (1949) — η Ελλάδα και η Τουρκία μπήκαν το 1952 | **Σύμφωνο της Βαρσοβίας** (1955)         |
| Σχέδιο Μάρσαλ (1948)                                    | COMECON (1949)                           |
| ΟΔΓ, με πρωτεύουσα τη Βόννη                             | ΛΔΓ, με πρωτεύουσα το Ανατολικό Βερολίνο |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια πλευρά;*

### Παράδειγμα 1: Διάβασε μια πηγή: το «σιδηρούν παραπέτασμα» (1946)

1. **Η πηγή.** Στις 5 Μαρτίου 1946, στο Φούλτον των ΗΠΑ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ
   είπε: «Από το Στετίνο στη Βαλτική ως την Τεργέστη στην Αδριατική, ένα
   σιδηρούν παραπέτασμα έχει πέσει πάνω στην ήπειρο».
2. **Ποιος μιλάει, πού και σε ποιον.** Ο Τσόρτσιλ δεν ήταν πια πρωθυπουργός: είχε
   χάσει τις εκλογές του 1945. Μιλούσε σε αμερικανικό κοινό, με τον πρόεδρο
   Τρούμαν στο ακροατήριο. Ο σκοπός του ήταν να πείσει τις ΗΠΑ να μην αποσυρθούν
   από την Ευρώπη, όπως είχαν κάνει μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.
3. **Τι λέει η εικόνα.** Ένα «παραπέτασμα» είναι μια κουρτίνα που κόβει τη θέα:
   ό,τι είναι πίσω του δεν φαίνεται και δεν το ελέγχεις. Η γραμμή από τη Βαλτική
   ως την Αδριατική χωρίζει την Ευρώπη σε δύο κόσμους.
4. **Η άλλη πλευρά.** Λίγες μέρες μετά ο Στάλιν απάντησε σε συνέντευξη στην
   εφημερίδα *Πράβδα*. Σε ελεύθερη απόδοση: ο Τσόρτσιλ καλούσε σε πόλεμο, και
   ήταν φυσικό η ΕΣΣΔ, μετά από όσα έπαθε, να θέλει φιλικές κυβερνήσεις στις
   χώρες από όπου πέρασε η γερμανική εισβολή.
5. **Το συμπέρασμα.** Η ίδια διαίρεση ονομάζεται **απειλή** από τη μία πλευρά και
   **άμυνα** από την άλλη. Η πηγή δεν είναι ουδέτερη περιγραφή· είναι επιχείρημα
   που θέλει να πείσει ένα συγκεκριμένο ακροατήριο.

## Η ισορροπία του τρόμου

Οι ΗΠΑ είχαν ατομική βόμβα από το 1945. Η ΕΣΣΔ απέκτησε τη δική της το
**1949**. Από εκεί και πέρα άρχισε η **κούρσα των εξοπλισμών**: βόμβες
υδρογόνου, πύραυλοι που διέσχιζαν ηπείρους, χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές.

Ο ανταγωνισμός πέρασε και στο **διάστημα**. Το 1957 η ΕΣΣΔ έστειλε σε τροχιά τον
πρώτο τεχνητό δορυφόρο, τον **Σπούτνικ**, και το 1961 τον πρώτο άνθρωπο, τον
**Γιούρι Γκαγκάριν**. Το 1969 οι Αμερικανοί του **Απόλλων 11** πάτησαν στη
Σελήνη.

> **Κλειδί**
>
> Τα πυρηνικά όπλα έκαναν τον ευθύ πόλεμο **αυτοκτονία και για τους δύο**:
> όποιος χτυπούσε πρώτος θα δεχόταν ένα αντίποινο που θα τον κατέστρεφε. Αυτή η
> **αποτροπή** κράτησε τον πόλεμο «ψυχρό» ανάμεσα στις υπερδυνάμεις. Ο
> ανταγωνισμός όμως δεν σταμάτησε· μετακόμισε σε τρίτες χώρες, όπου πολέμησαν
> σύμμαχοι της μιας ή της άλλης, με όπλα και συχνά με στρατό των υπερδυνάμεων.

## Θερμές κρίσεις σε έναν «ψυχρό» πόλεμο

| Κρίση                | Πότε       | Τι έγινε                                                                                                                                                                        |
| -------------------- | ---------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Πόλεμος της Κορέας   | 1950–1953  | Η κομμουνιστική Βόρεια Κορέα εισέβαλε στη Νότια. Πολέμησαν ΗΠΑ και σύμμαχοι με εντολή του ΟΗΕ (και ελληνικές δυνάμεις), και Κίνα στο πλευρό του Βορρά. Η χώρα έμεινε χωρισμένη. |
| Ουγγαρία             | 1956       | Εξέγερση για περισσότερη ελευθερία και έξοδο από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας· την κατέστειλαν σοβιετικά τανκς.                                                                     |
| Τείχος του Βερολίνου | 1961       | Η ΛΔΓ έχτισε τείχος για να σταματήσει τη φυγή των πολιτών της προς τη Δύση.                                                                                                     |
| Κρίση της Κούβας     | 1962       | Σοβιετικοί πύραυλοι στην Κούβα· ο κόσμος στο χείλος πυρηνικού πολέμου.                                                                                                          |
| Πόλεμος του Βιετνάμ  | ως το 1975 | Οι ΗΠΑ πολέμησαν μαζικά από το 1965 ως το 1973 στο πλευρό του Νότιου Βιετνάμ. Το 1975 ο κομμουνιστικός Βορράς ένωσε τη χώρα.                                                    |
| «Άνοιξη της Πράγας»  | 1968       | Μεταρρυθμίσεις στην Τσεχοσλοβακία· τις σταμάτησε εισβολή στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας.                                                                               |
| Αφγανιστάν           | 1979–1989  | Σοβιετική επέμβαση· οι ΗΠΑ εξόπλισαν τους αντάρτες που πολεμούσαν τον σοβιετικό στρατό.                                                                                         |

### Παράδειγμα 2: Η κρίση της Κούβας (1962): από την αιτία στη συνέπεια

1. **Οι αιτίες.** Το 1959 η Κούβα, 150 χιλιόμετρα από τις ακτές της Φλόριδας,
   απέκτησε επαναστατική κυβέρνηση με τον Φιντέλ Κάστρο, που στράφηκε προς τη
   Μόσχα. Το 1961 εξόριστοι Κουβανοί, οργανωμένοι από τις ΗΠΑ, απέτυχαν να τον
   ανατρέψουν στον Κόλπο των Χοίρων. Και οι ΗΠΑ είχαν ήδη πυραύλους στην Τουρκία
   και στην Ιταλία, κοντά στην ΕΣΣΔ.
2. **Το γεγονός.** Τον Οκτώβριο του 1962 αμερικανικά αεροπλάνα φωτογράφισαν
   βάσεις σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα. Ο πρόεδρος **Κένεντι** απάντησε με
   ναυτικό αποκλεισμό του νησιού. Για περίπου δεκατρείς μέρες οι δύο πλευρές
   βρέθηκαν όσο κοντά σε πυρηνικό πόλεμο δεν βρέθηκαν ποτέ ξανά.
3. **Η λύση.** Ο σοβιετικός ηγέτης **Χρουστσόφ** απέσυρε τους πυραύλους. Οι ΗΠΑ
   δεσμεύτηκαν να μην εισβάλουν στην Κούβα και, με μυστική συμφωνία, απέσυραν
   λίγους μήνες μετά τους πυραύλους τους από την Τουρκία.
4. **Οι συνέπειες.** Και οι δύο πλευρές τρόμαξαν. Το 1963 έβαλαν μια απευθείας
   τηλεπικοινωνιακή γραμμή ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα, την «κόκκινη
   γραμμή», και υπέγραψαν συνθήκη που απαγόρευε τις πυρηνικές δοκιμές στην
   ατμόσφαιρα, στο διάστημα και κάτω από το νερό. Η κρίση δεν είχε μία αιτία, και η μεγαλύτερη συνέπειά της ήταν να
   μάθουν οι αντίπαλοι να **μιλάνε** μεταξύ τους.

## Η Ελλάδα στο σύνορο των δύο κόσμων

Η Ελλάδα βγήκε από τον Εμφύλιο (1946–1949) στο δυτικό στρατόπεδο: πήρε βοήθεια
από το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ, μπήκε στο **ΝΑΤΟ το 1952** και
φιλοξένησε αμερικανικές βάσεις. Έστειλε στρατό και αεροπλάνα στην Κορέα. Στα
βόρεια σύνορά της είχε δύο κομμουνιστικές χώρες, την Αλβανία και τη
Βουλγαρία, και την αδέσμευτη Γιουγκοσλαβία. Ο Ψυχρός πόλεμος επηρέασε και την
εσωτερική πολιτική ζωή της χώρας για δεκαετίες.

## Ύφεση και τέλος

Μετά την Κούβα ήρθε η **ύφεση**. Το 1972 οι υπερδυνάμεις υπέγραψαν την πρώτη
συμφωνία περιορισμού των πυρηνικών όπλων (SALT I). Το 1975, στην **Τελική
Πράξη του Ελσίνκι**, σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς
αναγνώρισαν τα σύνορα της Ευρώπης και δεσμεύτηκαν να σέβονται τα ανθρώπινα
δικαιώματα. Η ένταση ξαναφούντωσε μετά την εισβολή στο Αφγανιστάν: οι ΗΠΑ
μποϊκοτάρισαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας (1980), η ΕΣΣΔ εκείνους του
Λος Άντζελες (1984).

Το 1985 ανέλαβε ηγέτης της ΕΣΣΔ ο **Μιχαήλ Γκορμπατσόφ**. Η οικονομία της χώρας
δεν άντεχε πια την κούρσα των εξοπλισμών. Ξεκίνησε την **περεστρόικα**
(αναδιάρθρωση) και τη **γκλάσνοστ** (διαφάνεια), και, κυρίως, έδειξε ότι η
Μόσχα δεν θα έστελνε πια τανκς για να κρατήσει τις κομμουνιστικές κυβερνήσεις
της Ανατολικής Ευρώπης.

Το **1989** αυτές οι κυβερνήσεις έπεσαν η μία μετά την άλλη, σχεδόν παντού
ειρηνικά (στη Ρουμανία με αιματοχυσία). Στις **9 Νοεμβρίου 1989** άνοιξε το
Τείχος του Βερολίνου. Η Γερμανία ενώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1990, και τον
**Δεκέμβριο του 1991** η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε σε δεκαπέντε κράτη.

*Η Πύλη του Βρανδεμβούργου την 1η Δεκεμβρίου 1989, λίγες εβδομάδες αφού άνοιξε το Τείχος. Το τείχος στέκεται ακόμα, αλλά από τις δύο πλευρές του έχει μαζευτεί κόσμος. Πρόσεξε το πανό με τη ρωσική λέξη ΓΛΑΣΝΟΣΤ: η «διαφάνεια» του Γκορμπατσόφ είχε γίνει σύνθημα και στη Γερμανία.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από το Δόγμα Τρούμαν ως το τέλος της ΕΣΣΔ*

> **Πρόσεχε**
>
> «Ψυχρός» **δεν** σημαίνει αναίμακτος. Ψυχρός ήταν μόνο ανάμεσα στις δύο
> υπερδυνάμεις. Στην Κορέα, στο Βιετνάμ, στο Αφγανιστάν και σε πολλές χώρες
> της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής σκοτώθηκαν **εκατομμύρια** άνθρωποι, οι
> περισσότεροι άμαχοι, σε πολέμους που τροφοδοτούσε ο ανταγωνισμός των δύο
> στρατοπέδων.

> **Θυμήσου**
>
> - **Ψυχρός πόλεμος** (περίπου 1947–1991): ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, δημοκρατία και ελεύθερη
>   αγορά απέναντι σε μονοκομματικό κράτος και σχεδιασμένη οικονομία.
> - Δύση: **Δόγμα Τρούμαν** και **Σχέδιο Μάρσαλ** (1947), **ΝΑΤΟ** (1949,
>   η Ελλάδα από το 1952). Ανατολή: **COMECON** (1949), **Σύμφωνο της
>   Βαρσοβίας** (1955).
> - Η **αποτροπή** των πυρηνικών όπλων εμπόδισε τον ευθύ πόλεμο· οι κρίσεις
>   έγιναν στην Κορέα, στην Κούβα, στο Βιετνάμ και αλλού.
> - Τείχος του Βερολίνου: **1961–1989**. Διάλυση της ΕΣΣΔ: **1991**.

## Ερωτήσεις

1. Το 1946 ο Τσόρτσιλ είπε ότι «από το Στετίνο στη Βαλτική ως την Τεργέστη στην Αδριατική» έπεσε ένα «σιδηρούν παραπέτασμα». Τι εννοούσε;
   - Ότι η Ευρώπη χωριζόταν σε δύο κόσμους, και η Ανατολή περνούσε σε σοβιετικό έλεγχο
   - Ότι χτίστηκε ένα σιδερένιο τείχος από τη Βαλτική ως την Αδριατική, με φρουρούς και συρματοπλέγματα
   - Ότι η Βρετανία έκλεινε τα σύνορά της με την Ευρώπη για να προστατευτεί από τη Μόσχα
   - Ότι είχε αρχίσει πυρηνικός πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην ΕΣΣΔ
2. Ποιος ήταν ο βασικός στόχος του Δόγματος Τρούμαν (1947);
   - Η ανάσχεση της εξάπλωσης του κομμουνισμού, ξεκινώντας από την Ελλάδα και την Τουρκία
   - Η ανατροπή της σοβιετικής κυβέρνησης στη Μόσχα με στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ
   - Η ίδρυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας για την άμυνα της Ανατολικής Ευρώπης
   - Η ένωση των δύο Γερμανιών σε ένα ενιαίο δημοκρατικό κράτος με πρωτεύουσα το Βερολίνο
3. Γιατί οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης δεν πήραν βοήθεια από το Σχέδιο Μάρσαλ;
   - Η ΕΣΣΔ το απέρριψε και δεν άφησε τις χώρες που επηρέαζε να το δεχτούν
   - Δεν είχαν σοβαρές ζημιές από τον πόλεμο και δεν χρειάζονταν ανασυγκρότηση
   - Οι ΗΠΑ έδιναν βοήθεια μόνο σε όσες χώρες ήταν ήδη μέλη του ΝΑΤΟ
   - Είχαν ήδη πάρει αρκετή βοήθεια από την COMECON της Μόσχας
4. Γιατί ο πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην ΕΣΣΔ ονομάστηκε «ψυχρός»;
   - Οι δύο υπερδυνάμεις δεν πολέμησαν ποτέ απευθείας, κυρίως λόγω της πυρηνικής αποτροπής
   - Δεν σκοτώθηκε κανείς σε όλη τη διάρκειά του, γιατί δεν έγινε καμία μάχη πουθενά
   - Οι σημαντικότερες μάχες του έγιναν σε παγωμένες περιοχές, όπως η Σιβηρία και η Αρκτική
   - Κράτησε μόνο τους χειμώνες, όταν οι στρατοί δεν μπορούσαν να κινηθούν
5. Το 1948 η ΕΣΣΔ έκλεισε τους δρόμους προς το Δυτικό Βερολίνο. Πώς απάντησαν οι Δυτικοί;
   - Ανεφοδίαζαν την πόλη με αεροπλάνα για σχεδόν έναν χρόνο
   - Έχτισαν το Τείχος του Βερολίνου γύρω από τη σοβιετική ζώνη
   - Εγκατέλειψαν το Δυτικό Βερολίνο
   - Εισέβαλαν στρατιωτικά στη σοβιετική ζώνη
6. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις περιέχει αναχρονισμό;
   - Το 1962 ο Γκορμπατσόφ διαπραγματεύεται με τον Κένεντι για τους πυραύλους της Κούβας
   - Το 1955 η ΕΣΣΔ και οι σύμμαχοί της ιδρύουν το Σύμφωνο της Βαρσοβίας
   - Το 1956 σοβιετικά τανκς μπαίνουν στη Βουδαπέστη για να καταπνίξουν την ουγγρική εξέγερση
   - Το 1969 αμερικανοί αστροναύτες του Απόλλων 11 πατούν στη Σελήνη
7. Τρεις από τις παρακάτω προτάσεις εξηγούν τη στάση της ΕΣΣΔ μετά το 1945 από τη σοβιετική οπτική. Ποια λέει κάτι διαφορετικό;
   - Η ΕΣΣΔ επέβαλε κυβερνήσεις στην Ανατολική Ευρώπη χωρίς τις ελεύθερες εκλογές που είχε δεχτεί στη Γιάλτα
   - Η ΕΣΣΔ είχε χάσει στον πόλεμο πάνω από 20 εκατομμύρια ανθρώπους
   - Η γερμανική εισβολή είχε έρθει δύο φορές μέσα σε τριάντα χρόνια από τα δυτικά, μέσα από την Πολωνία
   - Η Μόσχα έβλεπε το Σχέδιο Μάρσαλ ως τρόπο να δεθεί η Ευρώπη με την αμερικανική οικονομία
8. Ποια ήταν άμεση συνέπεια της κρίσης της Κούβας (1962);
   - Απευθείας γραμμή επικοινωνίας Ουάσιγκτον – Μόσχας και απαγόρευση πυρηνικών δοκιμών στην ατμόσφαιρα (1963)
   - Η ίδρυση του ΝΑΤΟ ως στρατιωτικής συμμαχίας των ΗΠΑ με χώρες της Δυτικής Ευρώπης
   - Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η ένωση των δύο γερμανικών κρατών
   - Η εισβολή των ΗΠΑ στην Κούβα και η ανατροπή της κυβέρνησης του Φιντέλ Κάστρο μέσα σε λίγες εβδομάδες
9. Το 1956 και το 1968 οι εξεγέρσεις στην Ανατολή καταπνίγηκαν με τανκς. Ποια αιτία εξηγεί καλύτερα γιατί το 1989 οι κυβερνήσεις έπεσαν σχεδόν παντού ειρηνικά;
   - Ο Γκορμπατσόφ έδειξε ότι η Μόσχα δεν θα επενέβαινε πια στρατιωτικά για να τις κρατήσει
   - Οι ΗΠΑ εισέβαλαν στην Ανατολική Ευρώπη και ανέτρεψαν τις κομμουνιστικές κυβερνήσεις
   - Το Σύμφωνο της Βαρσοβίας είχε ήδη διαλυθεί από το 1975, με την Τελική Πράξη του Ελσίνκι
   - Η ΕΣΣΔ είχε ήδη διαλυθεί σε δεκαπέντε ανεξάρτητα κράτη
10. Ποια χρονιά έγινε η Ελλάδα μέλος του ΝΑΤΟ;
   - 1952
   - 1949
   - 1955
   - 1981

## Ασκήσεις

1. Ποιες δύο στρατιωτικές συμμαχίες αντιπαρατέθηκαν στην Ευρώπη του Ψυχρού πολέμου, και ποια χρονιά ιδρύθηκε η καθεμιά;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η κρίση του 1962 που έφερε τον κόσμο στο χείλος του πυρηνικού πολέμου. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου του Ψυχρού πολέμου από το 1947 ως το 1991· το όνομα του γεγονότος του 1962 λείπει.*
3. Εξήγησε πώς η Γερμανία, ηττημένη το 1945, κατέληξε να χωριστεί σε δύο κράτη, και γιατί το 1961 χτίστηκε το Τείχος του Βερολίνου.
4. «Τα κράτη που συμμετέχουν θεωρούν απαραβίαστα όλα τα σύνορα το ένα του άλλου, καθώς και τα σύνορα όλων των κρατών της Ευρώπης […]. Τα κράτη που συμμετέχουν θα σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, μαζί με την ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας ή της πεποίθησης, για όλους, χωρίς διάκριση φυλής, φύλου, γλώσσας ή θρησκείας.» — Τελική Πράξη του Ελσίνκι, 1975. Τι κέρδιζε από αυτό το κείμενο η κάθε πλευρά του Ψυχρού πολέμου;
5. «Ο Ψυχρός πόλεμος ήταν στην πραγματικότητα μια μακριά περίοδος ειρήνης.» Συμφωνείς; Δώσε ένα επιχείρημα υπέρ και ένα κατά.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/cold-war
