# Ο Εμφύλιος πόλεμος

> 1946-1949: πώς φτάσαμε εκεί και τι άφησε πίσω του.

Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/civil-war

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς οι διχασμοί της Κατοχής οδήγησαν στα Δεκεμβριανά του 1944, στη Βάρκιζα και τελικά στον πόλεμο του 1946–1949.
- Να παρουσιάζεις τις θέσεις και τους φόβους και των δύο πλευρών χωρίς να τις ταυτίζεις με «καλούς» και «κακούς».
- Να περιγράφεις τον ρόλο της Βρετανίας, των ΗΠΑ και των γειτονικών κρατών, διαβάζοντας το Δόγμα Τρούμαν ως πηγή.
- Να περιγράφεις τι πέρασαν οι άμαχοι και τι άφησε πίσω του ο Εμφύλιος ως το 1974 και αργότερα.

## Δύο φόβοι μέσα στην Κατοχή

Ο Εμφύλιος πόλεμος δεν ξεκίνησε ξαφνικά το 1946. Οι ρίζες του βρίσκονται μέσα
στην Κατοχή, όπου είχαν σχηματιστεί δύο μεγάλοι πόλοι με δύο διαφορετικούς
φόβους.

|              | Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ                                                                                                    | Η κυβέρνηση της εξορίας, ο βασιλιάς και οι αντίπαλοι του ΕΑΜ                                         |
| ------------ | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Τι είχαν     | τη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση, με πολλές δεκάδες χιλιάδες αντάρτες και έλεγχο μεγάλου μέρους της ορεινής χώρας | τη διεθνή αναγνώριση, τις ένοπλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής και τη στήριξη της **Βρετανίας**       |
| Τι φοβούνταν | την επιστροφή του βασιλιά και του προπολεμικού κράτους, που είχε διώξει την Αριστερά επί Μεταξά                      | ότι το ΕΑΜ, με ηγεσία το ΚΚΕ, θα έπαιρνε την εξουσία με τα όπλα και θα έστηνε κομμουνιστικό καθεστώς |

Από το φθινόπωρο του 1943 ο ΕΛΑΣ συγκρούστηκε με τον ΕΔΕΣ, και το 1944 διέλυσε
την ΕΚΚΑ. Από την άλλη πλευρά, τα Τάγματα Ασφαλείας πολεμούσαν στο πλευρό των
Γερμανών εναντίον του ΕΛΑΣ. Τον Μάιο του 1944, στη **Διάσκεψη του Λιβάνου**,
συμφωνήθηκε μια **κυβέρνηση εθνικής ενότητας** με πρωθυπουργό τον **Γεώργιο
Παπανδρέου**, στην οποία μπήκε και το ΕΑΜ. Τον Οκτώβριο του 1944, στη Μόσχα, ο
Τσόρτσιλ και ο Στάλιν έκαναν μια άτυπη συμφωνία, τη **«συμφωνία των
ποσοστών»**: η Ελλάδα θα ήταν κατά 90% στη βρετανική σφαίρα επιρροής.

## Τα Δεκεμβριανά του 1944

Μετά την Απελευθέρωση (Οκτώβριος 1944) το μεγάλο ερώτημα ήταν ο **αφοπλισμός**.
Η κυβέρνηση και οι Βρετανοί ζητούσαν να διαλυθούν οι αντάρτικες οργανώσεις·
να μείνουν όμως η Ορεινή Ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος, μονάδες του στρατού της
Μέσης Ανατολής. Το ΕΑΜ ζητούσε να αφοπλιστούν όλοι μαζί. Οι υπουργοί του ΕΑΜ
παραιτήθηκαν.

Στις **3 Δεκεμβρίου 1944** το ΕΑΜ οργάνωσε συλλαλητήριο στην πλατεία
Συντάγματος. Αστυνομικοί άνοιξαν πυρ πάνω στο πλήθος και σκοτώθηκαν
περισσότεροι από 20 διαδηλωτές. Ακολούθησαν **33 μέρες μάχης μέσα στην Αθήνα**
ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τις κυβερνητικές δυνάμεις, που τις στήριξαν ανοιχτά
**βρετανικά στρατεύματα**.

Βία άσκησαν και οι δύο πλευρές. Ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ εκτέλεσαν αντιπάλους και
όσους θεωρούσαν συνεργάτες, και κατά την αποχώρησή τους πήραν μαζί τους χιλιάδες
ομήρους, πολλοί από τους οποίους πέθαναν ή σκοτώθηκαν. Στην άλλη πλευρά
πολέμησαν και άνδρες των πρώην Ταγμάτων Ασφαλείας και της οργάνωσης «Χ», ενώ
βρετανικά αεροπλάνα και πυροβόλα χτυπούσαν συνοικίες της πόλης. Ο ΕΛΑΣ
ηττήθηκε στην Αθήνα.

Στις **12 Φεβρουαρίου 1945** υπογράφηκε η **Συμφωνία της Βάρκιζας**:

- ο ΕΛΑΣ παρέδιδε τα όπλα·
- δινόταν **αμνηστία** για τα πολιτικά αδικήματα, **όχι** όμως για τα «κοινά»
  εγκλήματα·
- υποσχόταν δημοψήφισμα για το πολίτευμα και εκλογές.

## Από τη Βάρκιζα στον πόλεμο

Η Βάρκιζα δεν έφερε ειρήνη. Επειδή τα «κοινά» εγκλήματα δεν αμνηστεύονταν,
χιλιάδες πρώην μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ κατηγορήθηκαν και φυλακίστηκαν.
Ένοπλες δεξιές ομάδες, συχνά ανεκτές από τις αρχές, χτυπούσαν αριστερούς στα
χωριά: η Αριστερά ονόμασε την περίοδο αυτή «λευκή τρομοκρατία». Και από την
άλλη πλευρά υπήρξαν εκδικήσεις, καθώς και ένοπλες ομάδες που δεν είχαν
παραδώσει όλα τα όπλα. Οι δύο πλευρές διαφωνούσαν πια σε κάτι βασικό: αν το
κράτος ήταν δίκαιο απέναντί τους.

- **31 Μαρτίου 1946:** εκλογές, με αποχή του ΚΚΕ και άλλων κομμάτων της
  Αριστεράς. Κερδίζει το Λαϊκό Κόμμα. Την παραμονή, αντάρτες επιτίθενται στον
  σταθμό χωροφυλακής του **Λιτοχώρου**.
- **1 Σεπτεμβρίου 1946:** δημοψήφισμα· επιστρέφει ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄.
- **Οκτώβριος 1946:** ιδρύεται ο **Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ)**, με
  αρχηγό τον **Μάρκο Βαφειάδη**.

## Ο πόλεμος του 1946–1949

|                              | Κυβερνητική πλευρά                                                                  | Δημοκρατικός Στρατός (ΔΣΕ)                                                          |
| ---------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| Ποιοι                        | οι κυβερνήσεις της Αθήνας, ο Εθνικός Στρατός, η χωροφυλακή, και παρακρατικές ομάδες | το ΚΚΕ και οι αντάρτες του, πολλοί πρώην μαχητές του ΕΛΑΣ ή διωγμένοι του 1945–1946 |
| Τι έλεγαν ότι υπερασπίζονται | το νόμιμο κράτος, τα σύνορα και την κοινωνία απέναντι στον κομμουνισμό              | τη λαϊκή κυριαρχία απέναντι στις διώξεις και στην εξάρτηση από τους ξένους          |
| Ξένη στήριξη                 | **Βρετανία** και, από το 1947, **ΗΠΑ**                                              | **Γιουγκοσλαβία**, **Αλβανία**, **Βουλγαρία**: βάσεις, όπλα, περίθαλψη              |
| Πώς ονόμαζαν τους αντιπάλους | «συμμορίτες»                                                                        | «μοναρχοφασίστες»                                                                   |

Τον Φεβρουάριο του 1947 η Βρετανία, εξαντλημένη από τον πόλεμο, ανακοίνωσε ότι
δεν μπορούσε να συνεχίσει τη βοήθεια. Τη θέση της πήραν οι ΗΠΑ.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε μια πηγή: το Δόγμα Τρούμαν (12 Μαρτίου 1947)

1. **Η πηγή.** Ο πρόεδρος των ΗΠΑ **Χάρι Τρούμαν**, μιλώντας στο Κογκρέσο για να
   ζητήσει βοήθεια 400 εκατομμυρίων δολαρίων για την Ελλάδα και την Τουρκία,
   είπε: «Πιστεύω ότι πρέπει να είναι πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών να
   στηρίζουν τους ελεύθερους λαούς που αντιστέκονται σε απόπειρες υποδούλωσης
   από ένοπλες μειοψηφίες ή από εξωτερικές πιέσεις».
2. **Ποιος μιλάει και γιατί.** Ένας πρόεδρος που χρειάζεται την ψήφο του Κογκρέσου
   για να στείλει χρήματα και όπλα, λίγες εβδομάδες μετά την αποχώρηση της
   Βρετανίας. Ο λόγος θέλει να πείσει.
3. **Τι εννοούν οι λέξεις.** Οι «ένοπλες μειοψηφίες» είναι ο ΔΣΕ· οι «εξωτερικές
   πιέσεις» είναι τα κομμουνιστικά κράτη των συνόρων και, πίσω τους, η ΕΣΣΔ. Ο
   Τρούμαν δεν βλέπει μόνο έναν ελληνικό εμφύλιο, αλλά μια παγκόσμια αναμέτρηση.
4. **Πώς το διάβασε η κάθε πλευρά.** Για την κυβέρνηση της Αθήνας ήταν η σωτηρία
   του κράτους. Για τον ΔΣΕ ήταν ξένη επέμβαση στο εσωτερικό της χώρας. Οι
   ιστορικοί συμφωνούν σε κάτι τρίτο: με αυτόν τον λόγο η Ελλάδα έγινε ένα από τα
   **πρώτα πεδία του Ψυχρού πολέμου**.

*Η πρώτη σελίδα του λόγου του Τρούμαν, όπως τυπώθηκε ως επίσημο έγγραφο της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ. Βρες τις λέξεις «Greece and Turkey» στον τίτλο: δύο χώρες, ένα σχέδιο.*

Ο πόλεμος απλώθηκε στα βουνά της ηπειρωτικής χώρας. Τον Δεκέμβριο του 1947 ο
ΔΣΕ ανακοίνωσε μια **Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση**, και το κράτος έθεσε το
ΚΚΕ εκτός νόμου. Τον Ιούνιο του 1948 ο Στάλιν ήρθε σε ρήξη με τον **Τίτο**: η
Γιουγκοσλαβία, το κύριο στήριγμα του ΔΣΕ, το καλοκαίρι του 1949 έκλεισε τα
σύνορά της. Εν τω μεταξύ ο Νίκος Ζαχαριάδης, γενικός γραμματέας του ΚΚΕ,
αντικατέστησε τον Μάρκο και οδήγησε τον ΔΣΕ σε κατά μέτωπο μάχες. Ο Εθνικός
Στρατός, με αρχιστράτηγο τον **Αλέξανδρο Παπάγο** από το 1949 και αμερικανικό
εξοπλισμό, νίκησε τον ΔΣΕ στο **Βίτσι** και στον **Γράμμο** τον **Αύγουστο του
1949**. Οι τελευταίοι αντάρτες πέρασαν στην Αλβανία.

*Ο Γράμμος από αεροπλάνο, στα σύνορα με την Αλβανία. Σε αυτά τα βουνά, και στο γειτονικό Βίτσι, δόθηκαν το 1949 οι τελευταίες μάχες του Εμφυλίου. Πέρα από την κορυφογραμμή ήταν η Αλβανία, όπου κατέφυγαν οι τελευταίοι αντάρτες.*

### Οι άμαχοι

Όπως σε κάθε εμφύλιο, το μεγαλύτερο βάρος το σήκωσαν οι άμαχοι.

- Ο στρατός **εκκένωσε** ορεινά χωριά για να κόψει τον ανεφοδιασμό των
  ανταρτών· εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έζησαν ως πρόσφυγες σε πόλεις.
- Ο ΔΣΕ **στρατολογούσε** νέους και νέες, πολλές φορές με τη βία, και έπαιρνε
  τρόφιμα από τα χωριά.
- Και οι δύο πλευρές **εκτέλεσαν** αμάχους που θεωρούσαν συνεργάτες του
  αντιπάλου. Τα έκτακτα στρατοδικεία της κυβέρνησης καταδίκασαν σε θάνατο
  χιλιάδες ανθρώπους.
- Στη **Μακρόνησο** και σε άλλα νησιά εξορίας, κρατούμενοι και στρατιώτες
  πιέζονταν, συχνά με βασανιστήρια, να υπογράψουν **δηλώσεις αποκήρυξης**.
- **Τα παιδιά.** Ο ΔΣΕ μετέφερε χιλιάδες παιδιά από τις περιοχές των μαχών σε
  χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η κυβερνητική πλευρά το ονόμασε
  «παιδομάζωμα»· η Αριστερά το παρουσίασε ως προστασία, «παιδοφύλαγμα». Την
  ίδια εποχή οι **Παιδοπόλεις** της βασίλισσας Φρειδερίκης φιλοξένησαν επίσης
  χιλιάδες παιδιά, με εκπαίδευση που οι επικριτές της θεωρούσαν πολιτική
  διαπαιδαγώγηση. Πολλά παιδιά και των δύο πλευρών χωρίστηκαν από τις
  οικογένειές τους για χρόνια.

*Η Μακρόνησος από το πλοίο, απέναντι από το Λαύριο. Ένα ξερό νησί χωρίς κατοίκους, κοντά στην Αθήνα αλλά απομονωμένο από τη θάλασσα: γι' αυτό το διάλεξε το κράτος για στρατόπεδο.*

Οι αριθμοί είναι αβέβαιοι και οι ιστορικοί δίνουν διαφορετικές εκτιμήσεις,
αλλά οι νεκροί όλων των πλευρών ήταν πολλές δεκάδες χιλιάδες, και δεκάδες
χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν πολιτικοί πρόσφυγες στις χώρες του ανατολικού
συνασπισμού.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αιτία, ξένη εμπλοκή ή συνέπεια;*

## Τι άφησε πίσω του

Ο πόλεμος τελείωσε το 1949, αλλά η διαίρεση κράτησε δεκαετίες.

- Το ΚΚΕ έμεινε **εκτός νόμου ως το 1974**. Χιλιάδες αριστεροί έμειναν στη
  φυλακή ή στην εξορία τη δεκαετία του 1950.
- Για μια θέση στο Δημόσιο, για διαβατήριο ή για δίπλωμα οδήγησης χρειαζόταν το
  **πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων**, που καταργήθηκε το 1974.
- Οι **πολιτικοί πρόσφυγες** μπόρεσαν να επιστρέψουν μαζικά μόνο μετά το 1982.
- Το **1989** ένας νόμος αναγνώρισε επίσημα τον όρο **«Εμφύλιος πόλεμος»** στη
  θέση του παλιού κρατικού όρου **«συμμοριτοπόλεμος»**. Την ίδια χρονιά
  καταστράφηκαν οι φάκελοι φρονημάτων της αστυνομίας, ως κίνηση συμφιλίωσης· η
  πράξη έχει δεχτεί και κριτική, επειδή χάθηκαν μαζί και ιστορικές πηγές.

> **Κλειδί**
>
> Ο Εμφύλιος είχε **πολλές αιτίες** (οι διχασμοί της Κατοχής, οι δύο φόβοι, η
> διαφωνία για τον αφοπλισμό, οι διώξεις μετά τη Βάρκιζα) και **ξένη εμπλοκή**
> και από τις δύο πλευρές. Η βία ήρθε και από τις δύο πλευρές, και το μεγαλύτερο
> τίμημα το πλήρωσαν οι άμαχοι. Ο ιστορικός δεν μοιράζει ρόλους «καλών» και
> «κακών»: εξηγεί πώς φτάσαμε εκεί και τι κόστισε.

> **Πρόσεχε**
>
> Πρόσεξε τις λέξεις και τις χρονολογίες. Ο «Εμφύλιος πόλεμος» με τη στενή
> έννοια είναι το **1946–1949**· τα Δεκεμβριανά είναι **1944**. Μερικοί ιστορικοί
> μιλούν για τρεις «γύρους» (τις συγκρούσεις της Κατοχής, τα Δεκεμβριανά, τον
> πόλεμο του 1946–1949), άλλοι κρατούν τον όρο μόνο για τον τελευταίο· ο
> νόμος του 1989 μιλά για «Εμφύλιο πόλεμο 1944–1949». Και οι
> λέξεις κάθε πλευράς («συμμορίτες», «μοναρχοφασίστες») είναι **πηγές**, που
> δείχνουν πώς έβλεπε η μία την άλλη, όχι περιγραφές που υιοθετούμε.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την Απελευθέρωση στον Γράμμο*

> **Θυμήσου**
>
> - Ρίζες στην **Κατοχή**: ΕΑΜ και αντίπαλοί του, με δύο αντίθετους φόβους.
> - **Δεκεμβριανά 1944**: διαφωνία για τον αφοπλισμό, μάχες στην Αθήνα με
>   βρετανική συμμετοχή· **Βάρκιζα** (Φεβρουάριος 1945).
> - **1946–1949**: Εθνικός Στρατός (Βρετανία, ΗΠΑ) απέναντι στον ΔΣΕ
>   (Γιουγκοσλαβία, Αλβανία, Βουλγαρία)· τέλος στον **Γράμμο** και στο **Βίτσι**
>   τον Αύγουστο του 1949.
> - **Δόγμα Τρούμαν** (1947): η Ελλάδα ένα από τα πρώτα πεδία του Ψυχρού πολέμου.
> - Βία και από τις δύο πλευρές· οι **άμαχοι** πλήρωσαν το μεγαλύτερο τίμημα.
> - Μακριά σκιά: ΚΚΕ εκτός νόμου και πιστοποιητικά φρονημάτων ως το **1974**,
>   επίσημος όρος «Εμφύλιος» από το **1989**.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο ήταν το κεντρικό ζήτημα της διαφωνίας που οδήγησε στα Δεκεμβριανά του 1944;
   - Ο αφοπλισμός: ποιες ένοπλες δυνάμεις θα διαλυθούν και ποιες θα μείνουν
   - Η ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και η εγκατάσταση αμερικανικών βάσεων
   - Το γλωσσικό ζήτημα, δηλαδή αν η δημοτική θα γινόταν επίσημη γλώσσα του κράτους
   - Η ανταλλαγή πληθυσμών με την Τουρκία και η αποζημίωση των προσφύγων
2. Ο Τρούμαν είπε το 1947 ότι οι ΗΠΑ θα στηρίζουν «τους ελεύθερους λαούς που αντιστέκονται σε απόπειρες υποδούλωσης από ένοπλες μειοψηφίες ή από εξωτερικές πιέσεις». Ποιους εννοούσε, για την Ελλάδα, με τις «ένοπλες μειοψηφίες»;
   - Τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ)
   - Τον Εθνικό Στρατό της κυβέρνησης
   - Τους Γερμανούς κατακτητές και τους συνεργάτες τους
   - Τον βρετανικό στρατό
3. Η Συμφωνία της Βάρκιζας (1945) έδινε αμνηστία για τα πολιτικά αδικήματα αλλά όχι για τα «κοινά» εγκλήματα. Ποια ήταν μια συνέπεια αυτής της διάκρισης;
   - Χιλιάδες πρώην μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ διώχθηκαν ως κοινοί εγκληματίες
   - Κανείς δεν διώχθηκε για όσα έγιναν στην Κατοχή
   - Ο ΕΛΑΣ κράτησε τα όπλα του και συνέχισε να ελέγχει τα βουνά
   - Επέστρεψε αμέσως ο βασιλιάς, χωρίς δημοψήφισμα και χωρίς εκλογές
4. Τον Οκτώβριο του 1944 ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν έκαναν στη Μόσχα τη «συμφωνία των ποσοστών». Τι σήμαινε για την Ελλάδα;
   - Ότι θα ήταν κατά 90% στη βρετανική σφαίρα επιρροής
   - Ότι θα μοιραζόταν στη μέση ανάμεσα σε Βρετανία και ΕΣΣΔ
   - Ότι θα γινόταν σοβιετική δημοκρατία
   - Ότι θα έχανε τη Μακεδονία και τη Θράκη
5. Το καλοκαίρι του 1949 ένα γειτονικό κράτος έκλεισε τα σύνορά του στον ΔΣΕ, και αυτό βάρυνε πολύ στην ήττα του. Ποιο κράτος και γιατί;
   - Η Γιουγκοσλαβία, μετά τη ρήξη του Τίτο με τον Στάλιν
   - Η Τουρκία, ύστερα από συμφωνία με την κυβέρνηση της Αθήνας
   - Η Αλβανία, μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ
   - Η Βρετανία, που είχε αναλάβει τα σύνορα
6. Ποια από αυτές τις προτάσεις είναι αναχρονισμός;
   - Τον Δεκέμβριο του 1944 ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας μάχεται στην Αθήνα
   - Τον Δεκέμβριο του 1944 βρετανικά στρατεύματα μάχονται στην Αθήνα
   - Τον Φεβρουάριο του 1945 ο ΕΛΑΣ παραδίδει τα όπλα του
   - Τον Μάρτιο του 1947 οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να στηρίξουν την Αθήνα
7. Ποια από αυτές τις προτάσεις δεν είναι ουδέτερη περιγραφή, αλλά κρατά τη ματιά της μίας πλευράς;
   - «Οι συμμορίτες επιτέθηκαν στο Λιτόχωρο»
   - «Αντάρτες επιτέθηκαν στον σταθμό χωροφυλακής του Λιτοχώρου»
   - «Ο Εθνικός Στρατός νίκησε τον ΔΣΕ στον Γράμμο τον Αύγουστο του 1949»
   - «Το ΚΚΕ έμεινε εκτός νόμου ως το 1974»
8. Η μεταφορά χιλιάδων παιδιών από τον ΔΣΕ στην Ανατολική Ευρώπη ονομάστηκε από τη μία πλευρά «παιδομάζωμα» και από την άλλη «παιδοφύλαγμα». Τι δείχνει αυτή η διαφορά;
   - Ότι η ίδια πράξη περιγράφεται με λέξεις που φέρνουν μαζί τους την κρίση της κάθε πλευράς
   - Ότι πρόκειται για δύο διαφορετικά γεγονότα, που έγιναν σε άλλες περιοχές και άλλες χρονιές
   - Ότι κανένα παιδί δεν χωρίστηκε από την οικογένειά του, γιατί μετακινήθηκαν μαζί με τους γονείς τους
   - Ότι μόνο η μία πλευρά μετακίνησε παιδιά, ενώ η άλλη τα άφησε στα χωριά τους
9. Ως πότε χρειαζόταν στην Ελλάδα το «πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων» για θέσεις στο Δημόσιο ή για διαβατήριο;
   - Ως το 1974
   - Ως το 1949, με το τέλος των μαχών
   - Ως το 1989
   - Ως το 1952, όταν η Ελλάδα μπήκε στο ΝΑΤΟ
10. Πού και πότε έληξαν οι μεγάλες μάχες του Εμφυλίου;
   - Στο Βίτσι και στον Γράμμο, τον Αύγουστο του 1949
   - Στην Αθήνα, τον Ιανουάριο του 1945
   - Στον Όλυμπο, γύρω από το Λιτόχωρο, τον Μάρτιο του 1946
   - Στην Κρήτη, τον Μάιο του 1941

## Ασκήσεις

1. Ποια συμφωνία υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 και ποιος παρέδωσε τα όπλα του με αυτήν;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπουν οι συγκρούσεις στην Αθήνα από τον Δεκέμβριο του 1944 ως τον Ιανουάριο του 1945. Πώς τις λέμε;
   *Γραμμή χρόνου από την Απελευθέρωση ως το 1949· το όνομα των συγκρούσεων του Δεκεμβρίου 1944 λείπει.*
3. Εξήγησε γιατί ο Δημοκρατικός Στρατός ηττήθηκε το 1949. Δώσε περισσότερες από μία αιτίες.
4. «Η ελληνική κυβέρνηση λειτουργεί μέσα σε ατμόσφαιρα χάους και εξτρεμισμού. Έχει κάνει λάθη. Η βοήθεια της χώρας μας δεν σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκρίνουν ό,τι έχει κάνει ή θα κάνει η ελληνική κυβέρνηση. Καταδικάσαμε στο παρελθόν, και καταδικάζουμε και τώρα, τα ακραία μέτρα της Δεξιάς ή της Αριστεράς.» — Χάρι Τρούμαν, λόγος στο Κογκρέσο, 12 Μαρτίου 1947. Γιατί ο Τρούμαν, που ζητά βοήθεια για την κυβέρνηση της Αθήνας, παραδέχεται τα λάθη της;
5. Το 1989 καταστράφηκαν οι φάκελοι φρονημάτων της αστυνομίας, ως κίνηση συμφιλίωσης. Ήταν σωστή απόφαση; Δώσε ένα επιχείρημα υπέρ και ένα κατά.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/history/civil-war
