# Ζήτηση, προσφορά και τιμή ισορροπίας

> Δύο καμπύλες και το σημείο όπου συναντιούνται.

Οικονομικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/economics/supply-demand

## Τι θα μάθεις

- Να διατυπώνεις τον νόμο της ζήτησης και τον νόμο της προσφοράς, με την προϋπόθεση «όλα τα άλλα σταθερά».
- Να βρίσκεις την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας από έναν πίνακα ζήτησης και προσφοράς.
- Να εξηγείς τι γίνεται όταν η τιμή είναι πάνω ή κάτω από την ισορροπία: πλεόνασμα ή έλλειμμα.
- Να προβλέπεις προς τα πού κινείται η τιμή όταν αλλάζει η ζήτηση ή η προσφορά, με το παράδειγμα του ελαιολάδου.

## Γιατί ακρίβυνε το λάδι;

Ανάμεσα στο 2021 και στο 2024, η τιμή του ελαιολάδου στα ράφια των ελληνικών καταστημάτων **υπερδιπλασιάστηκε**: ανέβηκε περίπου 20% το 2022, 30% το 2023 και 41% το 2024. Το 2025 έπεσε περίπου 29% (Eurostat, εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή, ελαιόλαδο, Ελλάδα). Κανένας νόμος δεν όρισε αυτές τις τιμές. Τις διαμόρφωσε η αγορά, μέσα από δύο δυνάμεις: τη **ζήτηση** και την **προσφορά**.

## Η ζήτηση

**Ζήτηση** ενός αγαθού είναι οι ποσότητες που οι αγοραστές **θέλουν και μπορούν** να αγοράσουν, σε κάθε τιμή. Και τα δύο χρειάζονται: αν θέλεις ένα ποδήλατο αλλά δεν έχεις χρήματα, δεν είσαι μέρος της ζήτησης.

Ο **νόμος της ζήτησης** λέει: όταν η τιμή ενός αγαθού **ανεβαίνει**, η ζητούμενη ποσότητα **μειώνεται**, και όταν η τιμή πέφτει, αυξάνεται, **με όλους τους άλλους παράγοντες σταθερούς**. Το λογικό είναι απλό: όταν κάτι ακριβαίνει, κάποιοι αγοράζουν λιγότερο, κάποιοι στρέφονται σε άλλο αγαθό (π.χ. σε σπορέλαιο αντί για ελαιόλαδο), κάποιοι δεν μπορούν πια να το αγοράσουν.

Η ζήτηση όμως δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή. Αλλάζει, σε **κάθε** τιμή, όταν αλλάζουν:

- το **εισόδημα** των αγοραστών (με περισσότερα χρήματα αγοράζουν συνήθως περισσότερο),
- οι **προτιμήσεις** τους (μια μόδα, μια έρευνα για τη διατροφή),
- οι **τιμές άλλων αγαθών** (αν ακριβύνει το βούτυρο, κάποιοι στρέφονται στο λάδι),
- ο **αριθμός** των αγοραστών (το καλοκαίρι με τους τουρίστες, ένα νησί έχει πολύ περισσότερους).

## Η προσφορά

**Προσφορά** ενός αγαθού είναι οι ποσότητες που οι πωλητές **θέλουν και μπορούν** να πουλήσουν, σε κάθε τιμή.

Ο **νόμος της προσφοράς** λέει: όταν η τιμή **ανεβαίνει**, η προσφερόμενη ποσότητα **αυξάνεται**, με όλους τους άλλους παράγοντες σταθερούς. Με υψηλότερη τιμή, οι παραγωγοί έχουν λόγο να παράγουν περισσότερο, και μπαίνουν στην αγορά και άλλοι.

Η προσφορά αλλάζει, σε κάθε τιμή, όταν αλλάζουν:

- το **κόστος παραγωγής** (ακριβότερα λιπάσματα ή καύσιμα σημαίνουν μικρότερη προσφορά),
- η **τεχνολογία** (μια καλύτερη μηχανή μεγαλώνει την προσφορά),
- ο **καιρός**, για τα αγροτικά προϊόντα (μια ξηρασία την κόβει).

> **Όλα τα άλλα σταθερά**
>
> Οι οικονομολόγοι το λένε και στα λατινικά: *ceteris paribus*. Εξετάζουμε τι κάνει **μόνο η τιμή**, κρατώντας εισόδημα, προτιμήσεις, κόστος και καιρό ακίνητα.

## Η τιμή ισορροπίας

Βάλε τη ζήτηση και την προσφορά στον ίδιο πίνακα. Σε μια τοπική αγορά φράουλας (φανταστικοί αριθμοί):

| Τιμή (€ το κιλό) | Ζητούμενη ποσότητα (κιλά) | Προσφερόμενη ποσότητα (κιλά) |
| ---------------- | ------------------------- | ---------------------------- |
| 1                | 100                       | 20                           |
| 2                | 80                        | 40                           |
| 3                | 60                        | 60                           |
| 4                | 40                        | 80                           |
| 5                | 20                        | 100                          |

Σε μία μόνο τιμή, τα **3 €**, όσα θέλουν να αγοράσουν οι αγοραστές είναι ακριβώς όσα θέλουν να πουλήσουν οι πωλητές: **60 κιλά**. Αυτή είναι η **τιμή ισορροπίας**, και τα 60 κιλά η **ποσότητα ισορροπίας**.

Τι γίνεται σε άλλη τιμή;

- **Πάνω από την ισορροπία**, π.χ. 4 €: οι πωλητές φέρνουν 80 κιλά, οι αγοραστές παίρνουν 40. Μένουν **40 κιλά απούλητα**: **πλεόνασμα** (ή περίσσεια προσφοράς). Για να μη σαπίσουν οι φράουλες, οι πωλητές **κατεβάζουν** την τιμή.
- **Κάτω από την ισορροπία**, π.χ. 2 €: οι αγοραστές θέλουν 80 κιλά, βρίσκουν μόνο 40. Λείπουν 40 κιλά: **έλλειμμα** (ή υπερβάλλουσα ζήτηση). Όσοι δεν βρίσκουν είναι πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερο, και η τιμή **ανεβαίνει**.

Και στις δύο περιπτώσεις η τιμή κινείται **προς την ισορροπία**. Γι' αυτό λέγεται ισορροπία: εκεί δεν υπάρχει πια λόγος να αλλάξει.

Δοκίμασέ το στο διάγραμμα. Η τιμή είναι στον κάθετο άξονα, η ποσότητα στον οριζόντιο. Η καμπύλη ζήτησης κατεβαίνει (νόμος της ζήτησης), η καμπύλη προσφοράς ανεβαίνει (νόμος της προσφοράς), και η ισορροπία είναι εκεί που τέμνονται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού συναντιούνται ζήτηση και προσφορά*

## Όταν μετακινείται μια καμπύλη

Τώρα μπορείς να εξηγήσεις το λάδι. Από το 2022 ως το 2024, ξηρασίες και καύσωνες στην Ισπανία, τον μεγαλύτερο παραγωγό ελαιολάδου στον κόσμο, και σε άλλες χώρες της Μεσογείου έκοψαν πολύ τις σοδειές. Λιγότερο λάδι σε κάθε τιμή σημαίνει ότι η **προσφορά μειώθηκε**: η καμπύλη μετακινήθηκε **αριστερά**. Στην παλιά τιμή υπήρχε έλλειμμα, και η τιμή ανέβηκε ώσπου να βρεθεί νέα ισορροπία, ψηλότερα. Όταν οι σοδειές του 2024–25 ήταν καλύτερες, η προσφορά μεγάλωσε ξανά και η τιμή έπεσε.

*Ελαιώνες στην επαρχία Χαέν της Ανδαλουσίας, στην Ισπανία. Όταν μια ξηρασία χτυπά τέτοιες περιοχές, τα δέντρα δίνουν λιγότερο καρπό, και σε κάθε τιμή υπάρχει λιγότερο λάδι για πούλημα: η καμπύλη της προσφοράς μετακινείται αριστερά.*

| Τι αλλάζει                                          | Η καμπύλη         | Τιμή ισορροπίας | Ποσότητα ισορροπίας |
| --------------------------------------------------- | ----------------- | --------------- | ------------------- |
| Αυξάνεται η ζήτηση (π.χ. εισόδημα, μόδα)            | ζήτηση δεξιά      | ανεβαίνει       | αυξάνεται           |
| Μειώνεται η ζήτηση                                  | ζήτηση αριστερά   | πέφτει          | μειώνεται           |
| Αυξάνεται η προσφορά (π.χ. καλή σοδειά, νέα μηχανή) | προσφορά δεξιά    | πέφτει          | αυξάνεται           |
| Μειώνεται η προσφορά (π.χ. ξηρασία, ακριβά καύσιμα) | προσφορά αριστερά | ανεβαίνει       | μειώνεται           |

> **Πρόσεχε**
>
> Μην μπερδεύεις τη **μετακίνηση πάνω στην καμπύλη** με τη **μετατόπιση της καμπύλης**. Όταν αλλάζει **μόνο η τιμή** του λαδιού, οι αγοραστές αγοράζουν λιγότερο, αλλά η καμπύλη ζήτησης μένει στη θέση της: απλώς κινείσαι πάνω της. Η καμπύλη μετατοπίζεται μόνο όταν αλλάξει **κάποιος άλλος** παράγοντας: εισόδημα, προτιμήσεις, κόστος, καιρός.

> **Κλειδί**
>
> Η **ζήτηση** μειώνεται όταν η τιμή ανεβαίνει, η **προσφορά** αυξάνεται, με όλα τα άλλα σταθερά. Στην **τιμή ισορροπίας** η ζητούμενη ποσότητα ισούται με την προσφερόμενη. Πάνω από αυτήν υπάρχει **πλεόνασμα** και η τιμή πέφτει· κάτω από αυτήν υπάρχει **έλλειμμα** και η τιμή ανεβαίνει. Όταν αλλάζει κάτι άλλο εκτός από την τιμή, μετατοπίζεται μια καμπύλη και η αγορά βρίσκει νέα ισορροπία.

> **Θυμήσου**
>
> - **Νόμος της ζήτησης:** τιμή πάνω → ζητούμενη ποσότητα κάτω.
> - **Νόμος της προσφοράς:** τιμή πάνω → προσφερόμενη ποσότητα πάνω.
> - **Ισορροπία:** ζητούμενη = προσφερόμενη ποσότητα.
> - **Πλεόνασμα** = προσφερόμενη − ζητούμενη (πάνω από την ισορροπία). **Έλλειμμα** = ζητούμενη − προσφερόμενη (κάτω από αυτήν).
> - Ζήτηση μετατοπίζεται με εισόδημα, προτιμήσεις, τιμές άλλων αγαθών, αριθμό αγοραστών. Προσφορά με κόστος, τεχνολογία, καιρό.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε μια σχολική εκδήλωση (φανταστικοί αριθμοί) πουλιούνται κουλουράκια. Σε τιμή 0,50 € ζητούνται 120 και προσφέρονται 40, σε 1 € ζητούνται 90 και προσφέρονται 60, σε 1,50 € ζητούνται 70 και προσφέρονται 70, σε 2 € ζητούνται 50 και προσφέρονται 90. Βρες την ισορροπία, και τι γίνεται στο 1 € και στα 2 €.

1. **Ισορροπία.** Ψάχνουμε την τιμή όπου ζητούμενη = προσφερόμενη. Στα **1,50 €**: 70 = 70. Τιμή ισορροπίας **1,50 €**, ποσότητα ισορροπίας **70 κουλουράκια**.
2. **Στο 1 €.** Ζητούνται 90, προσφέρονται 60. Η ζήτηση είναι μεγαλύτερη: **έλλειμμα** 90 − 60 = **30 κουλουράκια**. Κάποιοι μένουν χωρίς, και η τιμή θα ανέβει.
3. **Στα 2 €.** Ζητούνται 50, προσφέρονται 90. Η προσφορά είναι μεγαλύτερη: **πλεόνασμα** 90 − 50 = **40 κουλουράκια** απούλητα. Οι πωλητές θα κατεβάσουν την τιμή.
4. **Και αν έρθουν διπλάσιοι γονείς στην εκδήλωση;** Περισσότεροι αγοραστές σημαίνουν ότι η **ζήτηση αυξάνεται** σε κάθε τιμή: η καμπύλη πάει δεξιά. Στα 1,50 € θα εμφανιστεί έλλειμμα, και η νέα τιμή ισορροπίας θα είναι **ψηλότερη**.

## Ερωτήσεις

1. Τι λέει ο **νόμος της ζήτησης**, με όλα τα άλλα σταθερά;
   - Όταν ανεβαίνει η τιμή, η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται
   - Όταν ανεβαίνει η τιμή, η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται
   - Όταν ανεβαίνει το εισόδημα, η τιμή πάντα μειώνεται
   - Η ζητούμενη ποσότητα δεν εξαρτάται από την τιμή
2. Ποιος από τους παρακάτω **ανήκει** στη ζήτηση για ένα νέο παιχνίδι κονσόλας των 70 €;
   - Η Ζωή, που το θέλει και έχει μαζέψει 80 €
   - Ο Άρης, που το θέλει αλλά έχει μόνο 20 €
   - Η Μυρτώ, που έχει 100 € αλλά δεν της αρέσει
   - Το κατάστημα, που το έχει στη βιτρίνα του
3. Η τιμή των καρπουζιών ανεβαίνει. Τι κάνουν οι παραγωγοί, με όλα τα άλλα σταθερά;
   - Προσφέρουν μεγαλύτερη ποσότητα
   - Προσφέρουν μικρότερη ποσότητα από πριν
   - Κρατούν την ίδια ποσότητα
   - Σταματούν να πουλάνε
4. Σε τιμή 6 € ζητούνται 500 μονάδες και προσφέρονται 500. Σε 7 € ζητούνται 420 και προσφέρονται 560. Ποια είναι η τιμή ισορροπίας;
   - 6 €
   - 7 €
   - 6,50 €
   - 500 €
5. Η τιμή ενός αγαθού είναι **πάνω** από την τιμή ισορροπίας. Τι συμβαίνει;
   - Πλεόνασμα, και η τιμή τείνει να πέσει
   - Έλλειμμα, και η τιμή τείνει να ανέβει
   - Πλεόνασμα, και η τιμή τείνει να ανέβει
   - Τίποτα, η αγορά μένει όπως είναι
6. Μια ξηρασία καταστρέφει μεγάλο μέρος της σοδειάς ελιάς. Τι γίνεται στην αγορά του λαδιού;
   - Η προσφορά μειώνεται και η τιμή ανεβαίνει
   - Η ζήτηση μειώνεται και η τιμή πέφτει
   - Η προσφορά αυξάνεται και η τιμή πέφτει
   - Η ζήτηση αυξάνεται και η τιμή ανεβαίνει πολύ
7. Τα εισοδήματα σε μια πόλη αυξάνονται, και οι κάτοικοι τρώνε πιο συχνά έξω. Τι γίνεται στην αγορά των εστιατορίων;
   - Η ζήτηση μετατοπίζεται δεξιά και η τιμή ανεβαίνει
   - Η προσφορά μετατοπίζεται δεξιά και η τιμή πέφτει
   - Η ζήτηση μετατοπίζεται αριστερά και η τιμή πέφτει
   - Κινούμαστε πάνω στην ίδια καμπύλη ζήτησης
8. Σε τιμή 2 € ζητούνται 150 μπουκάλια χυμού και προσφέρονται 90. Τι υπάρχει σε αυτή την τιμή;
   - Έλλειμμα 60 μπουκαλιών
   - Πλεόνασμα 60 μπουκαλιών
   - Έλλειμμα 240 μπουκαλιών
   - Ισορροπία στα 90 μπουκάλια

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η τιμή στην οποία η ζητούμενη ποσότητα είναι ίση με την προσφερόμενη;
2. Τα αρτοποιεία μιας πόλης αποκτούν νέους φούρνους που ψήνουν διπλάσιο ψωμί με το ίδιο κόστος. Προς τα πού μετατοπίζεται η καμπύλη προσφοράς ψωμιού, και τι κάνει η τιμή ισορροπίας;
3. Ο πίνακας δείχνει τη ζήτηση και την προσφορά για θέσεις σε ένα θερινό σινεμά (φανταστικοί αριθμοί).

   Θέσεις ανά βράδυ, σε κάθε τιμή εισιτηρίου.

   | Τιμή | Ζητούμενες θέσεις | Προσφερόμενες θέσεις |
   | --- | --- | --- |
   | $4$ € | $300$ | $120$ |
   | $6$ € | $240$ | $180$ |
   | $8$ € | $200$ | $200$ |
   | $10$ € | $150$ | $220$ |

   α) Ποια είναι η τιμή και η ποσότητα ισορροπίας;
   β) Τι υπάρχει στα $6$ € και πόσο;
   γ) Τι υπάρχει στα $10$ € και πόσο;
4. Σε ένα νησί, τον Αύγουστο έρχονται χιλιάδες τουρίστες. Την ίδια εποχή, ένας καύσωνας κάνει τους ντόπιους παραγωγούς να βγάζουν λιγότερες ντομάτες.
   α) Τι κάνουν οι τουρίστες στη ζήτηση για ντομάτες;
   β) Τι κάνει ο καύσωνας στην προσφορά;
   γ) Τι γίνεται με την τιμή της ντομάτας;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/economics/supply-demand
