Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η παραγωγή

Πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής τομέας, και η μετατόπιση της εργασίας.

30 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις την παραγωγή ως δημιουργία αγαθών και υπηρεσιών που καλύπτουν ανάγκες.
  2. Να κατατάσσεις μια δραστηριότητα στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα.
  3. Να περιγράφεις με πραγματικά στοιχεία πώς μετακινήθηκε η απασχόληση στην Ελλάδα από τη γεωργία στις υπηρεσίες.
  4. Να εξηγείς δύο αιτίες αυτής της μετατόπισης.

Από το δέντρο στο τραπέζι

Ένα μπουκάλι ελαιόλαδο στο ράφι του σούπερ μάρκετ φαίνεται απλό πράγμα. Για να φτάσει εκεί, κάποιος κλάδεψε τα δέντρα και μάζεψε τις ελιές, ένα ελαιοτριβείο τις έκανε λάδι, ένα εργοστάσιο το εμφιάλωσε, ένα φορτηγό το μετέφερε, ένας υπάλληλος το έβαλε στο ράφι, μια ταμίας το χτύπησε στο ταμείο. Όλοι αυτοί παρήγαγαν κάτι.

Τι είναι παραγωγή

Παραγωγή είναι κάθε δραστηριότητα που δημιουργεί αγαθά ή υπηρεσίες για να καλυφθούν ανάγκες. Για να γίνει, συνδυάζονται εργασία, φυσικοί πόροι, μηχανές και η οργάνωση κάποιου που αναλαμβάνει την ευθύνη. Αυτά λέγονται συντελεστές παραγωγής και θα τα δεις στις επόμενες ενότητες.

Παραγωγή δεν είναι μόνο να φτιάχνεις κάτι που πιάνεις. Ο οδηγός του φορτηγού δεν άλλαξε το λάδι, αλλά το έφερε εκεί που το χρειάζεσαι· ο υπάλληλος του σούπερ μάρκετ σού επιτρέπει να το βρεις και να το αγοράσεις. Και η μεταφορά και το εμπόριο είναι παραγωγή υπηρεσιών.

Οι τρεις τομείς

Οι παραγωγικές δραστηριότητες χωρίζονται σε τρεις μεγάλους τομείς:

ΤομέαςΤι κάνειΠαραδείγματα
Πρωτογενήςπαίρνει αγαθά κατευθείαν από τη φύσηγεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοκομία
Δευτερογενήςμεταποιεί πρώτες ύλες σε άλλα προϊόνταβιομηχανία, βιοτεχνία, κατασκευές, παραγωγή ενέργειας
Τριτογενήςπροσφέρει υπηρεσίεςεμπόριο, μεταφορές, τουρισμός, τράπεζες, υγεία, εκπαίδευση

Το ελαιόλαδο περνά και από τους τρεις: ελιές (πρωτογενής), λάδι και εμφιάλωση (δευτερογενής), μεταφορά και πώληση (τριτογενής).

Μεγάλος σωρός από πράσινες και μαύρες ελιές, με λίγα φύλλα ανάμεσα, μέσα σε μια μεταλλική χοάνη.
Ελιές λίγο πριν γίνουν λάδι, στη χοάνη ενός ελαιοτριβείου στην Ελλάδα. Ως το μάζεμα ήταν δουλειά του πρωτογενή τομέα· από τη στιγμή που μπαίνουν στις μηχανές και γίνονται λάδι, αρχίζει ο δευτερογενής.Φωτογραφία: Jebulon · CC0 · Wikimedia Commons

Σε ποιον τομέα;

Ένα επάγγελμα τη φορά. Ρώτα: παίρνει κάτι κατευθείαν από τη φύση; Μετατρέπει ένα υλικό σε άλλο; Ή προσφέρει μια υπηρεσία;

Ποιος τομέας;

Νοσηλεύτρια

0 από 10

Η μεγάλη μετακίνηση

Πριν από εκατό χρόνια, οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν στα χωριά και δούλευαν στη γεωργία. Σήμερα οι περισσότεροι δουλεύουν σε υπηρεσίες. Αυτή η αλλαγή λέγεται μετατόπιση του εργατικού δυναμικού και έχει γίνει, με διαφορετικό ρυθμό, σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες.

Ακόμα και στα τελευταία τριάντα χρόνια, η αλλαγή στην Ελλάδα είναι μεγάλη:

Τομέας19952025
Πρωτογενήςπερίπου 19%περίπου 9%
Δευτερογενήςπερίπου 18%περίπου 13%
Τριτογενήςπερίπου 63%περίπου 78%

Ποσοστό των απασχολουμένων σε κάθε τομέα, στρογγυλεμένο. Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί, απασχόληση ανά κλάδο (nama_10_a10_e). Τα ορυχεία μετρούν εδώ μαζί με τη βιομηχανία.

Πού δουλεύουν οι Έλληνες, 1995 και 2025 (%)

Σύγκρινε κάθε τομέα με τον εαυτό του, τριάντα χρόνια μετά. Ποιος μεγάλωσε και ποιος μίκρυνε περισσότερο;

Πρωτ. 1995: 19Πρωτ. 2025: 9Δευτ. 1995: 18Δευτ. 2025: 13Τριτ. 1995: 63Τριτ. 2025: 78
Πρωτ. 199519
Πρωτ. 20259
Δευτ. 199518
Δευτ. 202513
Τριτ. 199563
Τριτ. 202578

Γιατί έγινε αυτή η μετακίνηση; Δύο αιτίες είναι οι σημαντικότερες:

  1. Οι μηχανές στη γεωργία. Με τρακτέρ, θεριζοαλωνιστικές και άρδευση, λιγότεροι αγρότες παράγουν όσα παρήγαγαν πολλοί. Όσοι δεν χρειάζονται πια στα χωράφια ψάχνουν δουλειά αλλού, συνήθως στις πόλεις.
  2. Οι ανάγκες αλλάζουν με το εισόδημα. Όταν τα βασικά (τροφή, ρούχα) είναι καλυμμένα, οι άνθρωποι ξοδεύουν όλο και περισσότερο σε υπηρεσίες: σπουδές, υγεία, ταξίδια, ψυχαγωγία. Στην Ελλάδα, ο τουρισμός έκανε τις υπηρεσίες ακόμη μεγαλύτερες.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Το 1995 στην Ελλάδα δούλευαν περίπου 4.153.000 άνθρωποι, από τους οποίους περίπου 768.000 στον πρωτογενή τομέα (Eurostat). Τι ποσοστό ήταν αυτό; Το 2025 στον πρωτογενή δούλευαν περίπου 454.000. Πόσοι λιγότεροι ήταν;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια από τις παρακάτω δραστηριότητες είναι παραγωγή;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγεται ο τομέας που μεταποιεί πρώτες ύλες σε άλλα προϊόντα;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις την παραγωγή ως δημιουργία αγαθών και υπηρεσιών που καλύπτουν ανάγκες.
  • Να κατατάσσεις μια δραστηριότητα στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα.
  • Να περιγράφεις με πραγματικά στοιχεία πώς μετακινήθηκε η απασχόληση στην Ελλάδα από τη γεωργία στις υπηρεσίες.
  • Να εξηγείς δύο αιτίες αυτής της μετατόπισης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;