# Η αγορά και ο τέλειος ανταγωνισμός

> Πού συναντιούνται αγοραστές και πωλητές, και τι σημαίνει πολλοί και μικροί.

Οικονομικά, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/economics/market

## Τι θα μάθεις

- Να ορίζεις την αγορά ως κάθε τρόπο συνάντησης αγοραστών και πωλητών, με ή χωρίς φυσικό χώρο.
- Να απαριθμείς τις τέσσερις προϋποθέσεις του τέλειου ανταγωνισμού.
- Να εξηγείς γιατί σε τέλειο ανταγωνισμό κάθε πωλητής δέχεται την τιμή της αγοράς.
- Να κρίνεις ποια προϋπόθεση λείπει σε μια πραγματική αγορά.

## Πού είναι η αγορά;

Το Σάββατο το πρωί η λαϊκή της γειτονιάς γεμίζει πάγκους. Είναι μια αγορά: εκεί συναντιούνται όσοι πουλάνε φρούτα και λαχανικά με όσους θέλουν να τα αγοράσουν. Αγορά όμως είναι και ένα ηλεκτρονικό κατάστημα, όπου ο πωλητής και ο αγοραστής δεν βλέπονται ποτέ. Και η «αγορά εργασίας», όπου οι επιχειρήσεις ψάχνουν εργαζόμενους και οι εργαζόμενοι δουλειά, δεν έχει καθόλου πάγκους.

**Αγορά** στην Οικονομική είναι **κάθε τρόπος** με τον οποίο αγοραστές και πωλητές ενός αγαθού έρχονται σε επαφή και κάνουν ανταλλαγές. Μπορεί να έχει φυσικό χώρο (λαϊκή, κατάστημα, ιχθυαγορά) ή όχι (διαδίκτυο, τηλέφωνο). Αυτό που χρειάζεται είναι να συναντηθούν η **ζήτηση** (όσοι θέλουν να αγοράσουν) και η **προσφορά** (όσοι θέλουν να πουλήσουν), ώστε να διαμορφωθεί μια **τιμή**.

Κάθε αγαθό έχει τη δική του αγορά: υπάρχει αγορά ντομάτας, αγορά ακινήτων, αγορά κινητών τηλεφώνων. Οι αγορές διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, κυρίως στο **πόσοι** πουλάνε και στο **πόση δύναμη** έχει ο καθένας να επηρεάσει την τιμή.

*Η λαϊκή αγορά του Άργους. Εδώ η αγορά έχει φυσικό χώρο: πολλοί πωλητές στήνουν τους πάγκους τους ο ένας δίπλα στον άλλο, και ο αγοραστής μπορεί να περάσει από όλους πριν ψωνίσει.*

## Ο τέλειος ανταγωνισμός

Η πιο απλή μορφή αγοράς, και αυτή από την οποία ξεκινά κάθε μελέτη, λέγεται **τέλειος ανταγωνισμός**. Έχει τέσσερις προϋποθέσεις:

1. **Πολλοί και μικροί αγοραστές και πωλητές.** Κανείς δεν είναι τόσο μεγάλος ώστε, αν αλλάξει την ποσότητα που πουλά ή αγοράζει, να αλλάξει την τιμή της αγοράς.
2. **Ομοιογενές προϊόν.** Όλοι πουλάνε το ίδιο ακριβώς πράγμα. Για τον αγοραστή δεν έχει σημασία από ποιον θα το πάρει.
3. **Ελεύθερη είσοδος και έξοδος.** Όποιος θέλει μπορεί να αρχίσει να πουλά, και όποιος θέλει μπορεί να σταματήσει, χωρίς ειδικές άδειες ή άλλα εμπόδια.
4. **Πλήρης πληροφόρηση.** Όλοι γνωρίζουν τις τιμές και την ποιότητα, οπότε κανείς δεν πληρώνει ακριβότερα επειδή δεν ήξερε.

Τι σημαίνουν όλα αυτά μαζί; Ότι **κανένας πωλητής δεν μπορεί να ορίσει μόνος του την τιμή**. Αν ένας παραγωγός ζητήσει έστω λίγο ακριβότερα από την τιμή της αγοράς, οι αγοραστές θα πάνε στον διπλανό, που πουλά το ίδιο προϊόν, και το ξέρουν. Αν ζητήσει φθηνότερα, θα χάσει έσοδα χωρίς λόγο, αφού στην τιμή της αγοράς μπορεί να πουλήσει όσο θέλει. Κάθε πωλητής λοιπόν **δέχεται** την τιμή που διαμορφώνεται στην αγορά. Λέμε ότι είναι **λήπτης τιμής**, και ότι δεν έχει **δύναμη αγοράς**.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο τέλειος ανταγωνισμός είναι **πρότυπο**, όχι περιγραφή μιας συγκεκριμένης αγοράς. Σχεδόν πουθενά δεν ισχύουν και οι τέσσερις προϋποθέσεις απόλυτα. Μερικές αγορές όμως πλησιάζουν πολύ, όπως οι αγορές αγροτικών προϊόντων, π.χ. σιταριού ή ντομάτας, με πολλούς μικρούς παραγωγούς και σχεδόν ίδιο προϊόν. Όταν μια προϋπόθεση λείπει, οι πωλητές αποκτούν κάποια δύναμη να επηρεάζουν την τιμή.

*Πάγκος σε αγορά λαχανικών στο Ηράκλειο. Κάθε προϊόν έχει ταμπελάκι με την τιμή του, σε κοινή θέα. Αυτή είναι η πληροφόρηση στην πράξη: ο αγοραστής συγκρίνει με μια ματιά, και ένας πωλητής δεν μπορεί να ζητήσει πολύ περισσότερα από τον διπλανό του για το ίδιο προϊόν.*

Δοκίμασε να βρεις τι λείπει σε μερικές πραγματικές αγορές:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι λείπει από τον τέλειο ανταγωνισμό;*

> **Κλειδί**
>
> **Αγορά** είναι κάθε τρόπος συνάντησης αγοραστών και πωλητών, με ή χωρίς φυσικό χώρο. Στον **τέλειο ανταγωνισμό** υπάρχουν **πολλοί μικροί** αγοραστές και πωλητές, **ίδιο προϊόν**, **ελεύθερη είσοδος και έξοδος** και **πλήρης πληροφόρηση**. Έτσι κανείς δεν ορίζει την τιμή: όλοι **δέχονται** την τιμή που διαμορφώνει η αγορά.

> **Θυμήσου**
>
> - Αγορά δεν σημαίνει απαραίτητα τόπο: και το διαδίκτυο είναι αγορά.
> - Τέσσερις προϋποθέσεις: **πολλοί μικροί**, **ομοιογενές προϊόν**, **ελεύθερη είσοδος/έξοδος**, **πλήρης πληροφόρηση**.
> - Ο πωλητής σε τέλειο ανταγωνισμό είναι **λήπτης τιμής**: δεν έχει δύναμη αγοράς.
> - Είναι πρότυπο. Τον πλησιάζουν οι αγορές αγροτικών προϊόντων.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε μια περιοχή (φανταστικοί αριθμοί) 300 παραγωγοί πουλάνε πατάτες ίδιας ποιότητας στους εμπόρους. Η τιμή της αγοράς είναι 0,40 € το κιλό. Ο κύριος Νίκος έχει 5.000 κιλά. Τι θα γίνει αν ζητήσει (α) 0,45 €, (β) 0,40 €, (γ) 0,35 € το κιλό;

1. **(α) 0,45 €.** Οι έμποροι ξέρουν την τιμή της αγοράς και μπορούν να πάρουν την ίδια πατάτα από τους άλλους 299 παραγωγούς με 0,40 €. Ο κ. Νίκος **δεν πουλάει τίποτα**.
2. **(β) 0,40 €.** Πουλάει όλα τα κιλά του. Τα 5.000 κιλά είναι ελάχιστα μπροστά σε όλη την αγορά, οπότε η τιμή δεν αλλάζει επειδή πουλάει αυτός. Έσοδα: 5.000 × 0,40 = **2.000 €**.
3. **(γ) 0,35 €.** Θα πουλούσε κι εδώ όλα του τα κιλά, αλλά με έσοδα 5.000 × 0,35 = **1.750 €**. Χάνει 250 € χωρίς κανένα όφελος, αφού και με 0,40 € θα πουλούσε τα ίδια.
4. **Συμπέρασμα.** Ο κ. Νίκος δεν διαλέγει την τιμή· τη **δέχεται**. Το μόνο που αποφασίζει είναι **πόση ποσότητα** θα φέρει στην αγορά. Αυτό σημαίνει «λήπτης τιμής».

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι **αγορά** στην Οικονομική;
   - Κάθε τρόπος να συναντηθούν αγοραστές και πωλητές
   - Ένας δημόσιος χώρος γεμάτος καταστήματα
   - Η αγορά ενός προϊόντος από έναν καταναλωτή
   - Το σύνολο των επιχειρήσεων μιας χώρας
2. Ένα ηλεκτρονικό κατάστημα χωρίς φυσικό μαγαζί είναι αγορά;
   - Ναι, γιατί αγοραστές και πωλητές ανταλλάσσουν
   - Όχι, γιατί δεν υπάρχει χώρος για να συναντηθούν
   - Μόνο αν έχει και αποθήκη με τα προϊόντα
   - Όχι, γιατί οι πληρωμές γίνονται με κάρτα
3. Τι σημαίνει ότι ένα προϊόν είναι **ομοιογενές**;
   - Όλοι οι πωλητές πουλάνε το ίδιο ακριβώς προϊόν
   - Το προϊόν φτιάχνεται από ένα μόνο υλικό
   - Το προϊόν πουλιέται παντού στην ίδια ακριβώς τιμή
   - Το προϊόν το αγοράζουν όλοι οι καταναλωτές
4. Γιατί ένας πωλητής σε τέλειο ανταγωνισμό **δεν** ανεβάζει την τιμή του πάνω από την τιμή της αγοράς;
   - Γιατί οι αγοραστές θα πάνε σε άλλον με το ίδιο προϊόν
   - Γιατί ο νόμος απαγορεύει τις υψηλές τιμές
   - Γιατί έτσι θα πουλούσε μεγαλύτερη ποσότητα
   - Γιατί οι άλλοι πωλητές έχουν συμφωνήσει μαζί του
5. Ποια κατάσταση παραβιάζει την **ελεύθερη είσοδο**;
   - Για να πουλήσεις χρειάζεσαι μία από λίγες, περιορισμένες άδειες
   - Οι πωλητές είναι τόσο πολλοί που κανείς δεν επηρεάζει την τιμή
   - Οι τιμές όλων των πωλητών είναι αναρτημένες στο διαδίκτυο
   - Ένας παραγωγός σταματά να πουλά επειδή βγάζει λίγα
6. Ποια προϋπόθεση του τέλειου ανταγωνισμού λείπει όταν οι αγοραστές **δεν ξέρουν** τις τιμές των άλλων πωλητών;
   - Η πλήρης πληροφόρηση
   - Η ελεύθερη είσοδος
   - Το ομοιογενές προϊόν
   - Οι πολλοί πωλητές
7. Ποια αγορά **πλησιάζει περισσότερο** τον τέλειο ανταγωνισμό;
   - Το σιτάρι, με χιλιάδες παραγωγούς και ίδια ποιότητα
   - Το ρεύμα σε ένα νησί, με έναν μόνο πάροχο
   - Τα κινητά, όπου κάθε μάρκα έχει άλλα χαρακτηριστικά
   - Τα ταξί, με περιορισμένο αριθμό αδειών
8. Η τιμή της αγοράς για τα αυγά είναι 0,30 € το ένα (φανταστικός αριθμός), σε τέλειο ανταγωνισμό. Ένας μικρός παραγωγός πουλά 2.000 αυγά. Πόσα είναι τα έσοδά του;
   - 600 €
   - 60 €
   - 6.000 €
   - Εξαρτάται από την τιμή που θα ορίσει ο ίδιος

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο πωλητής που δεν μπορεί να επηρεάσει την τιμή και δέχεται την τιμή της αγοράς;
2. Στην «αγορά εργασίας» ποιοι είναι οι πωλητές και ποιοι οι αγοραστές;
3. Στην ιχθυαγορά μιας πόλης πουλάνε σαρδέλες $40$ ψαράδες, με ίδια ποιότητα. Η τιμή όλων είναι γραμμένη σε έναν πίνακα στην είσοδο. Κάθε ψαράς μπορεί να έρθει όποια μέρα θέλει.
   α) Ποιες προϋποθέσεις του τέλειου ανταγωνισμού φαίνονται στο κείμενο;
   β) Η τιμή είναι $3$ € το κιλό. Τι θα πάθει ένας ψαράς που ζητά $3{,}50$ €;
   γ) Πόσα θα εισπράξει ένας ψαράς που πουλά $80$ κιλά στην τιμή της αγοράς;
4. Σε ένα νησί υπάρχει ένα μόνο πρατήριο καυσίμων. Για να ανοίξει δεύτερο χρειάζεται άδεια που δίνεται πολύ δύσκολα, και οι επισκέπτες δεν ξέρουν τις τιμές της ηπειρωτικής χώρας.
   α) Ποιες προϋποθέσεις του τέλειου ανταγωνισμού λείπουν;
   β) Μπορεί ο πρατηριούχος να ζητήσει υψηλότερη τιμή χωρίς να χάσει όλους τους πελάτες;
   γ) Ποια αλλαγή θα έφερνε την αγορά πιο κοντά στον τέλειο ανταγωνισμό;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/economics/market
