# Διεθνείς οργανισμοί

> Ο ΟΗΕ και οι οργανισμοί του: τι μπορούν να κάνουν και πού σταματούν.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/civics/international-organisations

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι ένας διεθνής οργανισμός και πώς διαφέρει ένας διακυβερνητικός οργανισμός από την ΕΕ.
- Να περιγράφεις τα κύρια όργανα του ΟΗΕ και να εξηγείς πώς ψηφίζει το Συμβούλιο Ασφαλείας, με το δικαίωμα αρνησικυρίας.
- Να αντιστοιχίζεις ένα παγκόσμιο πρόβλημα με τον εξειδικευμένο οργανισμό ή το πρόγραμμα του ΟΗΕ που το αναλαμβάνει.
- Να διαβάζεις την αύξηση των μελών του ΟΗΕ από το 1945 και να εξηγείς πού σταματά η δύναμη των διεθνών οργανισμών.

## Τι είναι ένας διεθνής οργανισμός

Ένας **διεθνής οργανισμός** είναι μια ένωση κρατών που φτιάχνεται με συνθήκη,
έχει δικά της μόνιμα όργανα και υπηρετεί κοινούς σκοπούς: ειρήνη, υγεία,
εμπόριο, άμυνα. Τα μέλη του είναι **κράτη**, όχι πολίτες.

Οι περισσότεροι οργανισμοί είναι **διακυβερνητικοί**: αποφασίζουν οι
κυβερνήσεις των μελών, και συνήθως καμία απόφαση δεν δεσμεύει ένα κράτος
χωρίς τη θέλησή του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που είδες σε προηγούμενη ενότητα, πάει
πιο μακριά: τα όργανά της βγάζουν νόμους που ισχύουν απευθείας στα κράτη, ακόμα
κι όταν μία κυβέρνηση ψήφισε κατά. Γι' αυτό λέγεται **υπερεθνική**.

Δίπλα στους οργανισμούς των κρατών υπάρχουν και οι **μη κυβερνητικές
οργανώσεις** (ΜΚΟ), που τις ιδρύουν πολίτες: ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, οι
Γιατροί Χωρίς Σύνορα, η Διεθνής Αμνηστία. Δεν έχουν εξουσία πάνω στα κράτη,
αλλά βοηθούν στην πράξη και φέρνουν προβλήματα στη δημοσιότητα.

## Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

Ο Χάρτης του ΟΗΕ υπογράφηκε στο Σαν Φρανσίσκο στις **26 Ιουνίου 1945** και
ίσχυσε στις **24 Οκτωβρίου 1945**, μέρα που γιορτάζεται ως Ημέρα των Ηνωμένων
Εθνών. Η Ελλάδα είναι ένα από τα **51 ιδρυτικά μέλη**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κράτη-μέλη του ΟΗΕ*

Από 51 έγιναν **193**. Τα μεγάλα άλματα έχουν ιστορία: τη δεκαετία του 1960
δεκάδες αποικίες της Αφρικής έγιναν ανεξάρτητα κράτη, και στις αρχές της
δεκαετίας του 1990 η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας
έφερε νέα μέλη. Το τελευταίο ως σήμερα είναι το Νότιο Σουδάν (2011).

*Η Αλέα των Σημαιών στο Παλάτι των Εθνών στη Γενεύη, την ευρωπαϊκή έδρα του ΟΗΕ. Οι σημαίες των κρατών-μελών κυματίζουν η μία δίπλα στην άλλη, όλες στο ίδιο ύψος, μικρά και μεγάλα κράτη μαζί.*

### Τα όργανα του ΟΗΕ

| Όργανο                                 | Ποιοι είναι                                                                                    | Τι κάνει                                                                                              |
| -------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Γενική Συνέλευση**                   | και τα 193 κράτη, μία ψήφος το καθένα                                                          | συζητά κάθε θέμα, ψηφίζει τον προϋπολογισμό· οι αποφάσεις της για τα κράτη είναι κυρίως **συστάσεις** |
| **Συμβούλιο Ασφαλείας**                | 15 μέλη: 5 μόνιμα (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία) και 10 εκλεγμένα για δύο χρόνια | ευθύνεται για την ειρήνη· οι αποφάσεις του **δεσμεύουν** όλα τα μέλη (άρθρο 25 του Χάρτη)             |
| **Γραμματεία**                         | ο Γενικός Γραμματέας και το προσωπικό                                                          | διοικεί τον οργανισμό· ο Γενικός Γραμματέας μεσολαβεί σε κρίσεις                                      |
| **Διεθνές Δικαστήριο**                 | 15 δικαστές στη Χάγη                                                                           | κρίνει διαφορές ανάμεσα σε κράτη που το δέχονται                                                      |
| **Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο** | 54 μέλη                                                                                        | συντονίζει την οικονομική και κοινωνική δουλειά του ΟΗΕ                                               |

Η Ελλάδα είναι **εκλεγμένο μέλος** του Συμβουλίου Ασφαλείας για το
**2025–2026**, τρίτη φορά στην ιστορία της, μετά το 1952–1953 και το 2005–2006.

### Παράδειγμα 1: Περνά αυτή η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας;

1. **Ο κανόνας (άρθρο 27 του Χάρτη).** Για ουσιαστικά θέματα χρειάζονται
   **9 θετικές ψήφοι** από τις 15, **και** να μην ψηφίσει **κατά** κανένα από τα 5
   μόνιμα μέλη. Η αρνητική ψήφος ενός μόνιμου μέλους λέγεται **βέτο**.
2. **Ψηφοφορία Α (φανταστική).** 13 υπέρ, 2 αποχές· ένα μόνιμο μέλος απέχει. Οι 9
   ψήφοι υπάρχουν, και καμία ψήφος κατά. Στην πρακτική του Συμβουλίου η **αποχή**
   μόνιμου μέλους **δεν** είναι βέτο. Η απόφαση **περνά**.
3. **Ψηφοφορία Β (φανταστική).** 14 υπέρ, 1 κατά· η ψήφος κατά είναι μόνιμου
   μέλους. Παρότι 14 από τα 15 κράτη συμφωνούν, η απόφαση **δεν περνά**.
4. **Ψηφοφορία Γ (φανταστική).** 8 υπέρ, 7 κατά, κανένα μόνιμο μέλος κατά. Δεν
   υπάρχει βέτο, αλλά λείπει μία ψήφος για τις 9. Η απόφαση **δεν περνά**.
5. **Το συμπέρασμα.** Το βέτο κάνει το Συμβούλιο να δρα μόνο όταν συμφωνούν οι
   μεγάλες δυνάμεις. Οι νικητές του 1945 το ήθελαν για να μείνουν μέσα στον
   οργανισμό· γι' αυτό όμως το Συμβούλιο συχνά **παραλύει** ακριβώς στις κρίσεις
   όπου εμπλέκεται ένα μόνιμο μέλος ή σύμμαχός του.

## Οι οργανισμοί και τα προγράμματα του ΟΗΕ

Γύρω από τον ΟΗΕ δουλεύουν **εξειδικευμένοι οργανισμοί** και **προγράμματα**,
ο καθένας για ένα πεδίο: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (**ΠΟΥ**), η **UNESCO**
για την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό, η **UNICEF** για τα παιδιά,
η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες (**UNHCR**), ο Οργανισμός Τροφίμων και
Γεωργίας (**FAO**), η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (**ΔΟΕ**).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος οργανισμός αναλαμβάνει;*

## Πού σταματούν

Ο ΟΗΕ δεν έχει δικό του στρατό. Οι **ειρηνευτικές δυνάμεις** του, οι
«κυανόκρανοι», είναι στρατιώτες που στέλνουν τα κράτη-μέλη, και μπαίνουν σε μια
χώρα συνήθως με τη συναίνεσή της. Μια τέτοια δύναμη βρίσκεται στην Κύπρο από
το 1964. Ούτε δικά του χρήματα έχει: ζει από τις εισφορές των μελών. Έτσι ένας
διεθνής οργανισμός μπορεί να κάνει όσα του επιτρέπουν τα κράτη του, και όχι
περισσότερα.

Άλλοι οργανισμοί στους οποίους ανήκει η Ελλάδα:

- το **Συμβούλιο της Ευρώπης** (1949, 46 κράτη), με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση
  Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το δικαστήριό της στο Στρασβούργο·
- το **ΝΑΤΟ** (1949· η Ελλάδα από το 1952), αμυντική συμμαχία: σύμφωνα με το
  άρθρο 5 της συνθήκης του, ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται
  επίθεση εναντίον όλων·
- ο **Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη** (ΟΑΣΕ), που
  μεταξύ άλλων παρακολουθεί εκλογές.

> **Κλειδί**
>
> Οι διεθνείς οργανισμοί είναι εργαλεία των κρατών για ό,τι κανένα δεν λύνει
> μόνο του: ειρήνη, επιδημίες, πρόσφυγες, πολιτισμό. Ο ΟΗΕ τα φέρνει όλα στο ίδιο
> τραπέζι, αλλά η δύναμή του σταματά εκεί που σταματά η συμφωνία των μελών του,
> και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η συμφωνία των πέντε μόνιμων μελών.

> **Θυμήσου**
>
> - ΟΗΕ: Χάρτης 26/6/1945, ισχύς **24/10/1945**· **51** ιδρυτικά μέλη (και η Ελλάδα), σήμερα **193**.
> - Γενική Συνέλευση: όλοι, μία ψήφος ο καθένας, κυρίως συστάσεις.
> - Συμβούλιο Ασφαλείας: 15 μέλη, 5 μόνιμα με **βέτο**· απόφαση με 9 ψήφους και χωρίς βέτο· δεσμεύει όλα τα μέλη.
> - Η Ελλάδα: εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας **2025–2026**.
> - ΠΟΥ (υγεία), UNESCO (εκπαίδευση, πολιτισμός), UNICEF (παιδιά), UNHCR (πρόσφυγες).
> - Συμβούλιο της Ευρώπης (46 κράτη), ΝΑΤΟ (Ελλάδα από το 1952), ΟΑΣΕ.

## Ερωτήσεις

1. Ποιοι είναι μέλη ενός διακυβερνητικού οργανισμού όπως ο ΟΗΕ;
   - Κράτη, που εκπροσωπούνται από τις κυβερνήσεις τους
   - Πολίτες, που γράφονται ατομικά ως μέλη
   - Εταιρείες και τράπεζες από όλο τον κόσμο
   - Μη κυβερνητικές οργανώσεις με ψήφο
2. Πόσα ήταν τα ιδρυτικά μέλη του ΟΗΕ το 1945, και πόσα είναι σήμερα;
   - 51 τότε, 193 σήμερα
   - 27 τότε, 193 σήμερα
   - 15 τότε, 99 σήμερα
   - 51 τότε, 46 σήμερα
3. Ποιου οργάνου του ΟΗΕ οι αποφάσεις δεσμεύουν όλα τα κράτη-μέλη;
   - Του Συμβουλίου Ασφαλείας
   - Της Γενικής Συνέλευσης
   - Της Γραμματείας του ΟΗΕ
   - Του Κοινωνικού Συμβουλίου
4. Σε μια ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, 12 μέλη ψηφίζουν υπέρ και 3 κατά, ανάμεσά τους η Γαλλία. Τι γίνεται;
   - Δεν περνά, γιατί η Γαλλία είναι μόνιμο μέλος
   - Περνά, γιατί υπάρχουν περισσότερες από 9 ψήφοι
   - Περνά, αλλά ισχύει μόνο για όσους ψήφισαν υπέρ
   - Πηγαίνει για τελική ψήφο στη Γενική Συνέλευση
5. Ένα μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας απέχει από μια ψηφοφορία. Τι σημαίνει αυτό στην πρακτική του Συμβουλίου;
   - Δεν είναι βέτο· η απόφαση περνά αν έχει 9 ψήφους
   - Μετράει ως βέτο, γιατί δεν ψήφισε υπέρ
   - Η ψηφοφορία ακυρώνεται και ξαναγίνεται
   - Το κράτος χάνει τη μόνιμη θέση του
6. Ποια είναι η θέση της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ το 2025–2026;
   - Εκλεγμένο μέλος για δύο χρόνια, χωρίς βέτο
   - Μόνιμο μέλος με δικαίωμα βέτο
   - Παρατηρητής χωρίς δικαίωμα ψήφου
   - Δεν συμμετέχει, γιατί είναι στην ΕΕ
7. Ποιος οργανισμός του ΟΗΕ τηρεί τον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς;
   - Η UNESCO
   - Η UNICEF
   - Ο ΠΟΥ (υγεία)
   - Η UNHCR
8. Από πού προέρχονται οι στρατιώτες των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ;
   - Τους στέλνουν κράτη-μέλη του ΟΗΕ
   - Από τον μόνιμο στρατό του ΟΗΕ
   - Μόνο από τα πέντε μόνιμα μέλη
   - Από ιδιωτικές εταιρείες ασφαλείας

## Ασκήσεις

1. Ποια μέρα ίσχυσε ο Χάρτης του ΟΗΕ, που γιορτάζεται κάθε χρόνο ως Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών;
2. Γιατί ο ΟΗΕ συχνά δεν μπορεί να σταματήσει έναν πόλεμο, ακόμα κι όταν τα περισσότερα κράτη το θέλουν;
3. «Εμείς οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών, αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες γενιές από τη μάστιγα του πολέμου, που δύο φορές μέσα στη ζωή μας έφερε ανείπωτη θλίψη στην ανθρωπότητα […]» — Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, Προοίμιο, 1945 (δική μας απόδοση). Σε ποια γεγονότα αναφέρεται το «δύο φορές», και τι μας λέει η φράση για τον σκοπό του οργανισμού;
4. Τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι οι νικητές του 1945. Πολλοί προτείνουν να αλλάξει αυτό. Τι θα πρότεινες εσύ, και ποια δυσκολία θα συναντούσε η πρότασή σου;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/civics/international-organisations
