# Η Ευρωπαϊκή Ένωση

> Πώς φτιάχτηκε, τα όργανά της, και τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος πολίτης.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/civics/european-union

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τους σταθμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης, από την ΕΚΑΧ του 1951 ως την ΕΕ των 27.
- Να εξηγείς τι κάνει κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ και πώς ψηφίζεται ένας ευρωπαϊκός νόμος (κανονισμός, οδηγία).
- Να ξεχωρίζεις σε ποια θέματα αποφασίζει μόνο η ΕΕ, σε ποια μαζί με τα κράτη και σε ποια κυρίως τα κράτη.
- Να απαριθμείς τα δικαιώματα του Ευρωπαίου πολίτη (άρθρο 20 ΣΛΕΕ) και να εξηγείς την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών.

## Από τον άνθρακα στο ευρώ

Το 1945 η Ευρώπη έβγαινε από δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε τριάντα χρόνια.
Η ιδέα των ιδρυτών της ενοποίησης ήταν πρακτική: αν οι χώρες που πολεμούσαν
μοιραστούν τα υλικά του πολέμου και την οικονομία τους, ένας νέος πόλεμος θα
γίνει αδιανόητος.

| Πότε | Τι έγινε                                                                              |
| ---- | ------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1951 | Συνθήκη των Παρισίων: **Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα** (ΕΚΑΧ), έξι κράτη    |
| 1957 | Συνθήκες της Ρώμης: **Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα** (ΕΟΚ), κοινή αγορά             |
| 1981 | η **Ελλάδα** γίνεται το δέκατο μέλος                                                  |
| 1992 | Συνθήκη του **Μάαστριχτ**: γεννιέται η **Ευρωπαϊκή Ένωση** και η ιθαγένεια της Ένωσης |
| 2002 | κυκλοφορούν τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα του **ευρώ**                             |
| 2004 | δέκα νέα μέλη, κυρίως από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη                           |
| 2009 | ισχύει η Συνθήκη της **Λισαβόνας**· δεσμευτικός ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων       |
| 2020 | το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρεί, με το άρθρο 50 της Συνθήκης για την ΕΕ                  |
| 2026 | 27 κράτη-μέλη· η Βουλγαρία γίνεται το 21ο μέλος της ευρωζώνης                         |

Η ΕΕ δεν είναι ούτε ένα κράτος ούτε ένας συνηθισμένος διεθνής οργανισμός. Τα
κράτη της παραμένουν κυρίαρχα, αλλά έχουν μεταβιβάσει σε κοινά όργανα την
εξουσία να αποφασίζουν για ορισμένα θέματα, και οι αποφάσεις αυτές δεσμεύουν
απευθείας και τους πολίτες. Το ελληνικό Σύνταγμα το επιτρέπει με το **άρθρο
28**, που, όπως λέει η ερμηνευτική του δήλωση, «αποτελεί θεμέλιο για τη
συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης».

*Το Ζάππειο, στον Εθνικό Κήπο της Αθήνας. Εδώ υπογράφηκε, στις 28 Μαΐου 1979, η συνθήκη προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Η ένταξη ίσχυσε την 1η Ιανουαρίου 1981· γι' αυτό στον πίνακα η Ελλάδα γίνεται μέλος το 1981.*

## Ποιος κάνει τι

Στο Δημοτικό γνώρισες τα όργανα με τα ονόματά τους. Εδώ δες τι **ρόλο** παίζει
το καθένα και ποιον εκπροσωπεί.

| Όργανο                         | Ποιοι είναι                                                     | Τι κάνει                                                        | Ποιον εκπροσωπεί             |
| ------------------------------ | --------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- | ---------------------------- |
| **Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο**      | 720 ευρωβουλευτές (21 από την Ελλάδα), εκλεγμένοι κάθε 5 χρόνια | ψηφίζει τους νόμους και τον προϋπολογισμό, ελέγχει την Επιτροπή | τους πολίτες                 |
| **Συμβούλιο της ΕΕ**           | ένας υπουργός από κάθε κράτος, ανάλογα με το θέμα               | ψηφίζει τους νόμους μαζί με το Κοινοβούλιο                      | τις κυβερνήσεις              |
| **Ευρωπαϊκό Συμβούλιο**        | οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων                                 | χαράζει τη γενική κατεύθυνση· **δεν** νομοθετεί                 | τα κράτη στο ανώτατο επίπεδο |
| **Ευρωπαϊκή Επιτροπή**         | 27 επίτροποι, ένας από κάθε κράτος                              | **προτείνει** νόμους, τους εφαρμόζει, φυλάει τις Συνθήκες       | το κοινό συμφέρον της Ένωσης |
| **Δικαστήριο της ΕΕ**          | δικαστές στο Λουξεμβούργο                                       | ερμηνεύει το ενωσιακό δίκαιο, ώστε να εφαρμόζεται ίδια παντού   | το δίκαιο                    |
| **Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα** | στη Φρανκφούρτη                                                 | νομισματική πολιτική του ευρώ                                   | τη σταθερότητα των τιμών     |

> **Πρόσεχε**
>
> Τρία ονόματα μοιάζουν και μπερδεύονται. Το **Συμβούλιο της ΕΕ** (υπουργοί)
> νομοθετεί. Το **Ευρωπαϊκό Συμβούλιο** (αρχηγοί) δίνει κατεύθυνση. Το
> **Συμβούλιο της Ευρώπης** δεν είναι καν όργανο της ΕΕ: είναι χωριστός
> οργανισμός 46 κρατών, με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

## Πώς γίνεται ένας ευρωπαϊκός νόμος

Στη συνήθη νομοθετική διαδικασία η **Επιτροπή προτείνει**, και το
**Κοινοβούλιο** μαζί με το **Συμβούλιο** τροποποιούν και ψηφίζουν. Ο νόμος
περνά μόνο αν συμφωνήσουν **και τα δύο**: οι εκπρόσωποι των πολιτών και οι
εκπρόσωποι των κυβερνήσεων. Οι νόμοι της ΕΕ έχουν δύο βασικές μορφές:

- **Κανονισμός**: ισχύει αμέσως και ίδιος σε όλα τα κράτη, χωρίς να χρειάζεται
  εθνικός νόμος.
- **Οδηγία**: ορίζει έναν στόχο και μια προθεσμία· κάθε κράτος ψηφίζει δικό του
  νόμο για να τον πετύχει («ενσωμάτωση»).

### Παράδειγμα 1: Γιατί όλα τα νέα κινητά έχουν πια την ίδια θύρα φόρτισης;

1. **Το πρόβλημα.** Για χρόνια κάθε εταιρεία είχε δικό της φορτιστή. Οι καταναλωτές
   αγόραζαν καινούργιους, οι παλιοί κατέληγαν σκουπίδια.
2. **Η πρόταση.** Τον Σεπτέμβριο του 2021 η **Επιτροπή** πρότεινε κοινή θύρα
   φόρτισης. Δεν μπορούσε να την επιβάλει μόνη της: μπορούσε μόνο να την
   προτείνει.
3. **Η ψήφιση.** Το **Κοινοβούλιο** και το **Συμβούλιο** συμφώνησαν σε ένα κοινό
   κείμενο, και το Κοινοβούλιο το ψήφισε τον Οκτώβριο του 2022. Έγινε η Οδηγία
   (ΕΕ) 2022/2380.
4. **Η εφαρμογή.** Επειδή ήταν **οδηγία**, κάθε κράτος, και η Ελλάδα, την
   ενσωμάτωσε με δικό του νόμο. Από τις **28 Δεκεμβρίου 2024** τα νέα κινητά,
   τάμπλετ, ακουστικά και άλλες συσκευές που πωλούνται στην ΕΕ φορτίζουν με
   **USB-C**· οι φορητοί υπολογιστές ακολούθησαν το 2026.
5. **Το συμπέρασμα.** Μια αγορά 27 κρατών είναι αρκετά μεγάλη ώστε ένας κοινός
   κανόνας να αλλάξει προϊόντα που πωλούνται σε όλο τον κόσμο. Και ο κανόνας
   πέρασε μόνο επειδή συμφώνησαν και οι ευρωβουλευτές και οι κυβερνήσεις.

## Ποιος αποφασίζει για τι

Η ΕΕ δεν αποφασίζει για τα πάντα. Έχει μόνο όσες αρμοδιότητες της έδωσαν τα
κράτη με τις Συνθήκες. Ακόμα κι εκεί ισχύει η αρχή της **επικουρικότητας**: η
Ένωση ενεργεί μόνο όταν ένας στόχος πετυχαίνεται καλύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο
παρά από κάθε κράτος χωριστά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: ΕΕ, μαζί ή κυρίως τα κράτη;*

## Ο Ευρωπαίος πολίτης

Από το Μάαστριχτ κάθε πολίτης κράτους-μέλους είναι και **πολίτης της Ένωσης**. Η
ιθαγένεια της Ένωσης **προστίθεται** στην εθνική, δεν την αντικαθιστά (άρθρο 20
της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Σου δίνει:

- το δικαίωμα να **ζεις, να σπουδάζεις και να εργάζεσαι** σε όποιο κράτος-μέλος
  θέλεις·
- το δικαίωμα να **ψηφίζεις και να είσαι υποψήφιος** στις ευρωεκλογές και στις
  δημοτικές εκλογές του κράτους όπου μένεις, ακόμα κι αν δεν είναι το δικό σου·
- **προξενική προστασία** από κάθε κράτος-μέλος σε χώρα εκτός ΕΕ όπου δεν
  υπάρχει ελληνική πρεσβεία·
- το δικαίωμα να απευθύνεσαι στα όργανα της ΕΕ **στη γλώσσα σου**, να κάνεις
  αναφορά στο Κοινοβούλιο και να προσφεύγεις στον **Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή**.

Υπάρχει και ένα εργαλείο άμεσης συμμετοχής: με την **ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών**,
**ένα εκατομμύριο** πολίτες από **τουλάχιστον επτά** κράτη-μέλη μπορούν να
καλέσουν την Επιτροπή να προτείνει νέο νόμο.

*Θάλαμος διερμηνείας σε αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες. Από εδώ οι διερμηνείς μεταφράζουν ζωντανά όσα λέγονται, ώστε κάθε ευρωβουλευτής να μιλά και να ακούει στη δική του γλώσσα. Το ίδιο δικαίωμα έχεις κι εσύ όταν γράφεις στα όργανα της Ένωσης.*

> **Κλειδί**
>
> Η ΕΕ είναι μια ένωση κρατών που μοιράζονται ένα μέρος της εξουσίας τους. Οι
> νόμοι της γίνονται με τη συμφωνία δύο πλευρών, των πολιτών (Κοινοβούλιο) και
> των κυβερνήσεων (Συμβούλιο), μόνο για όσα της έχουν δώσει οι Συνθήκες. Ο
> Ευρωπαίος πολίτης κρατά την εθνική του ιθαγένεια και αποκτά επιπλέον δικαιώματα.

> **Θυμήσου**
>
> - 1951 ΕΚΑΧ · 1957 ΕΟΚ · 1981 Ελλάδα · 1992 Μάαστριχτ (ΕΕ) · 2002 ευρώ · 2009 Λισαβόνα · 2020 αποχώρηση Ηνωμένου Βασιλείου.
> - Η Επιτροπή **προτείνει**· Κοινοβούλιο (720 ευρωβουλευτές) και Συμβούλιο (υπουργοί) **ψηφίζουν μαζί**.
> - **Κανονισμός**: ισχύει αμέσως παντού. **Οδηγία**: κάθε κράτος την ενσωματώνει με δικό του νόμο.
> - Αρμοδιότητες: αποκλειστικές της ΕΕ, συντρέχουσες, και υποστηρικτικές· αρχή της **επικουρικότητας**.
> - Πολίτης της Ένωσης: κυκλοφορία, ψήφος στις ευρωεκλογές και δημοτικές, προξενική προστασία, πρωτοβουλία ενός εκατομμυρίου πολιτών.

## Ερωτήσεις

1. Ποια συνθήκη ίδρυσε την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ιθαγένεια της Ένωσης;
   - Του Μάαστριχτ, το 1992
   - Της Ρώμης, το 1957
   - Των Παρισίων, το 1951
   - Της Λισαβόνας, το 2009
2. Ποιο όργανο έχει το δικαίωμα να προτείνει έναν νέο ευρωπαϊκό νόμο;
   - Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
   - Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
   - Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
   - Το Δικαστήριο της ΕΕ
3. Στη συνήθη νομοθετική διαδικασία, ποιοι πρέπει να συμφωνήσουν για να περάσει ένας νόμος;
   - Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ
   - Η Επιτροπή και η Κεντρική Τράπεζα
   - Όλες οι εθνικές βουλές των κρατών
   - Οι αρχηγοί κρατών στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
4. Ποια είναι η διαφορά ενός κανονισμού από μια οδηγία της ΕΕ;
   - Ο κανονισμός ισχύει αμέσως· η οδηγία θέλει εθνικό νόμο
   - Ο κανονισμός είναι προαιρετικός· η οδηγία υποχρεωτική
   - Ο κανονισμός ψηφίζεται από τα κράτη· η οδηγία όχι
   - Ο κανονισμός αφορά τις εταιρείες· η οδηγία τους πολίτες
5. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Στρασβούργο) ανήκει σε ποιον οργανισμό;
   - Στο Συμβούλιο της Ευρώπης
   - Στο Συμβούλιο της ΕΕ
   - Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
   - Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
6. Ποιο από τα παρακάτω το αποφασίζει μόνο η ΕΕ και όχι κάθε κράτος χωριστά;
   - Οι δασμοί σε προϊόντα από χώρες εκτός ΕΕ
   - Η ύλη της Ιστορίας στα ελληνικά σχολεία
   - Το πόσα νοσοκομεία θα έχει κάθε νομός
   - Ποια μνημεία θα αναστηλωθούν πρώτα
7. Μια Ελληνίδα ζει μόνιμα στην Πορτογαλία. Σε ποιες εκλογές της Πορτογαλίας μπορεί να ψηφίσει ως πολίτης της Ένωσης;
   - Στις δημοτικές εκλογές και στις ευρωεκλογές
   - Στις βουλευτικές εκλογές της Πορτογαλίας
   - Σε καμία, αφού δεν είναι Πορτογαλίδα
   - Σε όλες, όπως οι Πορτογάλοι πολίτες
8. Τι χρειάζεται μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών για να ζητήσει από την Επιτροπή νέο νόμο;
   - Ένα εκατομμύριο υπογραφές από τουλάχιστον 7 κράτη
   - Την έγκριση της κυβέρνησης κάθε κράτους-μέλους
   - Εκατό χιλιάδες υπογραφές από ένα μόνο κράτος
   - Ένα δημοψήφισμα σε όλα τα κράτη την ίδια μέρα

## Ασκήσεις

1. Ποια χρονιά έγινε η Ελλάδα μέλος της ΕΟΚ, και πόσο ήταν τότε το μέλος της;
2. Τι είναι η αρχή της επικουρικότητας, και γιατί τη θέλουν τα κράτη-μέλη;
3. «Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου […]» — Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 2. Ποια από αυτές τις αξίες βρίσκεις και στο ελληνικό Σύνταγμα, και γιατί μια χώρα που θέλει να γίνει μέλος πρέπει να τις σέβεται;
4. Σε ορισμένα θέματα, όπως η εξωτερική πολιτική, το Συμβούλιο της ΕΕ αποφασίζει ομόφωνα: ένα κράτος αρκεί για να μπλοκάρει μια απόφαση. Πιστεύεις ότι πρέπει να αλλάξει αυτό; Δώσε ένα επιχείρημα για κάθε πλευρά.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/civics/european-union
