# Η πάροδος και ο Χορός

> Ο Χορός μπαίνει, θρηνεί και συμβουλεύει (192-436).

Αρχαία από μετάφραση, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/ancient-literature/helen-parodos

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη μορφή της παρόδου της Ελένης: κομμός, διάλογος, αμοιβαίο άσμα.
- Να εξηγείς ποιος είναι ο Χορός της Ελένης και τι ρόλο παίζει απέναντι στην ηρωίδα.
- Να εντοπίζεις στον λόγο της Ελένης πώς η ομορφιά και η φήμη έγιναν η δυστυχία της.

## Ο Χορός μπαίνει

Ο Τεύκρος έφυγε και η Ελένη έμεινε μόνη με τα νέα: η μητέρα της νεκρή, ο
άντρας της χαμένος στη θάλασσα, η Τροία κατεστραμμένη για εκείνη. Αρχίζει να
θρηνεί **τραγουδώντας**. Καλεί τις **Σειρήνες**, τα φτερωτά κορίτσια, να
συνοδεύσουν το κλάμα της με αυλό και λύρα (στ. 167-172).

Σε αυτό το τραγούδι μπαίνει στην ορχήστρα ο **Χορός**. Είναι **γυναίκες από
την Ελλάδα**, αιχμάλωτες, που δουλεύουν ως σκλάβες στο παλάτι. Η πρώτη τους
φράση μάς λέει τι έκαναν όταν άκουσαν τη φωνή της:

> «Στο γαλάζιο νερό έτυχε να απλώνω πάνω στα πράσινα χόρτα κόκκινα πέπλα,
> να ζεσταθούν στις χρυσές αχτίδες του ήλιου.» (στ. 179-183, μετάφραση δική μας)

Ένας καθημερινός, σχεδόν οικιακός τόνος: γυναίκες που άπλωναν μπουγάδα
κοντά στο ποτάμι άκουσαν μια φωνή να κλαίει και έτρεξαν.

> **Γιατί Ελληνίδες;**
>
> Οι γυναίκες του Χορού είναι **Ελληνίδες στα ξένα**, όπως η Ελένη. Γι' αυτό
> συμπονούν μαζί της, και γι' αυτό αργότερα θα κρατήσουν το μυστικό της.

*Οι Σειρήνες σε αττικό ερυθρόμορφο στάμνο του 480-470 π.Χ., στο Βρετανικό Μουσείο. Δες πώς τις φαντάζονταν οι Έλληνες: πουλιά με κεφάλι γυναίκας. Εδώ τραγουδούν στον Οδυσσέα, που έχει δεθεί στο κατάρτι. Αυτά τα φτερωτά κορίτσια καλεί η Ελένη να συνοδεύσουν τον θρήνο της.*

## Τρία κομμάτια

Η πάροδος της Ελένης δεν είναι ένα μόνο τραγούδι του Χορού. Έχει τρία μέρη:

| Μέρος                             | Τι γίνεται                                                                                                                            |
| --------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Κομμός** (στ. 164-252)          | Η Ελένη και ο Χορός **θρηνούν μαζί, τραγουδώντας** με στροφές και αντιστροφές: για την Τροία, τη Λήδα, τον Μενέλαο, τους Διόσκουρους. |
| **Διαλογικό μέρος** (στ. 253-329) | Η Ελένη **μιλά** σε ιαμβικούς στίχους για τη ζωή της· ο Χορός (ο κορυφαίος) την **συμβουλεύει**.                                      |
| **Αμοιβαίο άσμα** (στ. 330-385)   | Ξανά τραγούδι: η Ελένη και ο Χορός τραγουδούν εναλλάξ, καθώς ετοιμάζονται να μπουν στο παλάτι.                                        |

Στο σχολικό βιβλίο η πάροδος είναι οι στ. 192-436 της μετάφρασης.

## Η ομορφιά που έγινε κατάρα

Στο διαλογικό μέρος η Ελένη μετρά τις συμφορές της. Η πιο πικρή δεν είναι
κάτι που έκανε, αλλά κάτι που **λένε** γι' αυτήν:

> «Πρώτα πρώτα, χωρίς να είμαι άδικη, έχω κακό όνομα. Κι αυτό είναι
> χειρότερο από την αλήθεια: να φορτώνεσαι κακά που δεν έχεις.» (στ. 270-272,
> μετάφραση δική μας)

Και μια ευχή που ξαφνιάζει:

> «Μακάρι, σαν άγαλμα που το σβήνεις, να έπαιρνα ξανά άσχημη μορφή αντί
> για την όμορφη.» (στ. 262-263, μετάφραση δική μας)

> εἴθʼ ἐξαλειφθεῖσʼ ὡς ἄγαλμʼ αὖθις πάλιν / αἴσχιον εἶδος ἔλαβον ἀντὶ τοῦ καλοῦ.

Τα αρχαία αγάλματα ήταν ζωγραφισμένα· η Ελένη θέλει να σβηστεί η μπογιά
της ομορφιάς της. Στο τέλος του λόγου της το λέει καθαρά: τις άλλες γυναίκες η
ομορφιά τις κάνει ευτυχισμένες, **εκείνη την κατέστρεψε** (στ. 304-305). Και
σκέφτεται τον θάνατο.

*Η Κόρη της Φρασίκλειας, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Πάνω στο φόρεμα σώζεται ακόμα το κόκκινο χρώμα, μετά από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Έτσι ήταν τα αρχαία αγάλματα, χρωματιστά, και αυτό το χρώμα της ομορφιάς θα ήθελε η Ελένη να σβηστεί από πάνω της.*

## Τι κάνει ο Χορός

Ο Χορός δεν μένει θεατής. Στο διαλογικό μέρος κάνει τρία πράγματα:

1. **Παρηγορεί και συμβουλεύει υπομονή.** «Ξέρω πως πονάς· όμως συμφέρει να
   σηκώνεις όσο πιο ελαφρά μπορείς όσα είναι αναπόφευκτα στη ζωή» (στ.
   253-254).
2. **Αμφισβητεί τη φήμη.** Όταν η Ελένη πιστεύει ότι ο Μενέλαος πέθανε, ο
   Χορός της λέει: «Μην πιστέψεις ότι ο ξένος είπε όλα αληθινά» (στ. 306-307)
   και «Πολλά λόγια ειπώνονται και με ψέματα» (στ. 309).
3. **Προτείνει λύση.** Να ρωτήσει τη **Θεονόη**, που τα ξέρει όλα, αν ζει ο
   Μενέλαος· και θα πάνε μαζί της, γιατί «μια γυναίκα πρέπει να στέκεται
   δίπλα σε μια γυναίκα» (στ. 317-329).

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Χορός λέει στην Ελένη να μην πιστέψει τον Τεύκρο;

1. **Τι έχει ακούσει η Ελένη.** Ο Τεύκρος είπε ότι ο Μενέλαος χάθηκε σε
   τρικυμία και ότι «λένε πως πέθανε». Η Ελένη το πήρε για βέβαιο και θέλει να
   πεθάνει.
2. **Τι προσέχει ο Χορός.** Ο Τεύκρος δεν είδε τον Μενέλαο να πεθαίνει· μεταφέρει
   μια **φήμη**. Ο Χορός ξεχωρίζει το «λένε» από το «ξέρω».
3. **Πού δένει αυτό με το έργο.** Η Ελένη, πάνω από όλους, ξέρει πόσο ψεύτικη
   μπορεί να είναι μια φήμη: όλη η Ελλάδα πιστεύει ότι πρόδωσε τον άντρα της. Ο
   Χορός τής θυμίζει, χωρίς να το λέει, το δικό της μάθημα.
4. **Το συμπέρασμα.** Ο Χορός εδώ είναι η **φωνή της λογικής**: σταματά την
   απελπισία και στέλνει την Ελένη να ψάξει την αλήθεια στη Θεονόη. Και είχε
   δίκιο: ο Μενέλαος ζει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος μιλά;*

> **Πρόσεχε**
>
> Μην μπερδεύεις τον **κομμό** με το **στάσιμο**. Στο στάσιμο τραγουδά μόνος ο
> Χορός, ανάμεσα σε δύο επεισόδια. Στον κομμό τραγουδούν **μαζί** ένας
> υποκριτής και ο Χορός, και το θέμα είναι **θρήνος**. Η πάροδος της Ελένης
> αρχίζει ως κομμός, γιατί ο Χορός μπαίνει ακριβώς τη στιγμή που η ηρωίδα
> θρηνεί.

> **Κλειδί**
>
> Η πάροδος δείχνει έναν Χορό **κοντά στην ηρωίδα**: Ελληνίδες αιχμάλωτες που
> θρηνούν μαζί της, τη συμβουλεύουν και τη συνοδεύουν. Μας δείχνει και την
> Ελένη όπως τη θέλει ο Ευριπίδης: όχι την ένοχη της Ιλιάδας, αλλά μια αθώα
> γυναίκα που η **ομορφιά** της και η **φήμη** της την έχουν καταστρέψει.

> **Θυμήσου**
>
> - **Χορός**: Ελληνίδες αιχμάλωτες, σκλάβες στο παλάτι.
> - **Δομή της παρόδου**: κομμός (θρήνος μαζί) · διαλογικό μέρος · αμοιβαίο
>   άσμα.
> - **Η Ελένη**: «έχω κακό όνομα χωρίς να είμαι άδικη»· η ομορφιά της έγινε
>   συμφορά.
> - **Ο Χορός**: παρηγορεί, αμφισβητεί τη φήμη («λόγια και με ψέματα»), στέλνει
>   την Ελένη στη Θεονόη.

## Ερωτήσεις

1. Ποιες είναι οι γυναίκες του Χορού στην Ελένη;
   - Αιγύπτιες ιέρειες του ναού της Θεονόης
   - Ελληνίδες αιχμάλωτες, σκλάβες στο παλάτι
   - Τρωαδίτισσες που έφερε ο Μενέλαος
   - Οι Σειρήνες που καλεί η Ελένη να θρηνήσουν
2. Η πάροδος της Ελένης αρχίζει ως κομμός. Τι σημαίνει αυτό;
   - Ο Χορός τραγουδά μόνος του, ακίνητος στην ορχήστρα
   - Ένας υποκριτής μιλά μόνος, χωρίς Χορό
   - Η ηρωίδα και ο Χορός θρηνούν μαζί, τραγουδώντας
   - Ο Χορός διηγείται τι έγινε έξω από τη σκηνή
3. Η Ελένη εύχεται να σβηστεί «σαν άγαλμα» και να πάρει άσχημη μορφή. Γιατί;
   - Η ομορφιά της έφερε μόνο συμφορές σε εκείνη και σε άλλους
   - Θέλει να μην την αναγνωρίσει ο Μενέλαος όταν έρθει στην Αίγυπτο
   - Ζηλεύει τις αιχμάλωτες γυναίκες του Χορού
   - Της το ζήτησε η Ήρα για να μη τη βρει ο Πάρις
4. «Χωρίς να είμαι άδικη, έχω κακό όνομα» (στ. 270). Γιατί η Ελένη το θεωρεί χειρότερο από ένα πραγματικό σφάλμα;
   - Γιατί το κακό όνομα θα το ξεχάσουν γρήγορα οι Έλληνες
   - Γιατί πληρώνει για κακά που δεν έκανε ποτέ
   - Γιατί ένα πραγματικό σφάλμα δεν τιμωρείται ποτέ
   - Γιατί το όνομα Ελένη το έχουν πολλές γυναίκες
5. Η Ελένη πιστεύει ότι ο Μενέλαος πέθανε. Τι της απαντά ο Χορός;
   - Ότι πρέπει να παντρευτεί αμέσως τον Θεοκλύμενο
   - Ότι ο Μενέλαος είναι ήδη μέσα στο παλάτι, μεταμφιεσμένος σε δούλο
   - Ότι οι θεοί τον τιμώρησαν για την Τροία
   - Ότι πολλά λέγονται ψέματα και πρέπει να ρωτήσει τη Θεονόη
6. Ποια σειρά έχουν τα τρία μέρη της παρόδου;
   - Κομμός, διαλογικό μέρος, αμοιβαίο άσμα
   - Αμοιβαίο άσμα, κομμός, διαλογικό μέρος
   - Διαλογικό μέρος, κομμός, στάσιμο
   - Μονόλογος, κομμός, αγγελική ρήση
7. Ποιο από αυτά ΔΕΝ κάνει ο Χορός στην πάροδο της Ελένης;
   - Θρηνεί μαζί με την Ελένη για την Τροία
   - Τη συμβουλεύει να σηκώνει με υπομονή τα αναπόφευκτα
   - Της προτείνει να πάνε μαζί στη Θεονόη
   - Καταγγέλλει την Ελένη στον Θεοκλύμενο

## Ασκήσεις

1. Ποιο πρόσωπο προτείνει ο Χορός να ρωτήσει η Ελένη, και τι θέλει να μάθει από αυτό;
2. Εξήγησε γιατί ταιριάζει στο έργο ο Χορός να είναι Ελληνίδες αιχμάλωτες και όχι, για παράδειγμα, Αιγύπτιοι γέροντες.
3. Η Ελένη κλείνει τον λόγο της έτσι: «Οι άλλες γυναίκες είναι ευτυχισμένες χάρη στην ομορφιά τους· εμένα αυτή ακριβώς με κατέστρεψε» (στ. 304-305, μετάφραση δική μας). Με ποιον τρόπο ήταν η ομορφιά της αιτία όλων όσων έπαθε, σύμφωνα με όσα ξέρεις από τον πρόλογο;
4. Κάποιοι λένε ότι ο Χορός της τραγωδίας είναι «ο ιδανικός θεατής»: βλέπει, νιώθει και κρίνει όπως θα έπρεπε το κοινό. Ταιριάζει αυτό στον Χορό της παρόδου της Ελένης; Δώσε ένα επιχείρημα υπέρ και ένα κατά.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/ancient-literature/helen-parodos
