# Ο β΄ αόριστος και το αὐτός

> Ἔλαβον, ἐγενόμην: αόριστος χωρίς σίγμα, και οι τρεις χρήσεις του αὐτός.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/ancient-greek/second-aorist

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τον β΄ αόριστο ενεργητικής και μέσης φωνής από το θέμα του και τις καταλήξεις του.
- Να ξεχωρίζεις τον β΄ αόριστο από τον παρατατικό του ίδιου ρήματος, που έχει τις ίδιες καταλήξεις.
- Να τονίζεις σωστά το απαρέμφατο, τη μετοχή και την προστακτική του β΄ αορίστου.
- Να κλίνεις τα ἡ γυνή και ὁ παῖς, και να ξεχωρίζεις τις τρεις χρήσεις του αὐτός.

## Ένας αόριστος χωρίς σίγμα

Τον αόριστο τον έχεις μάθει με το **σ**: ἔλυ**σ**α, ἐλυ**σ**άμην, ἔπεμψα (= ἔπεμπ-σα).
Αυτός λέγεται **α΄ αόριστος**. Πολλά όμως από τα πιο συχνά ρήματα της αρχαίας
δεν τον σχηματίζουν έτσι. Διάβασε τι γράφει ο Αρριανός για το τέλος της μάχης
στον Γρανικό:

> «**ἔπεσον** δὲ καὶ ἡγεμόνες τῶν Περσῶν» (1.16.3) · «Μακεδόνων δὲ τῶν μὲν
> ἑταίρων ἀμφὶ τοὺς εἴκοσι καὶ πέντε ἐν τῇ πρώτῃ προσβολῇ **ἀπέθανον**» (1.16.4)

Σκοτώθηκαν και αρχηγοί των Περσών· από τους Μακεδόνες, περίπου είκοσι πέντε
εταίροι σκοτώθηκαν στην πρώτη επίθεση. Τα **ἔπεσον** (από το πίπτω) και
**ἀπέθανον** (από το ἀποθνῄσκω) είναι αόριστοι, αλλά δεν έχουν σ, και τελειώνουν
σε **-ον**, σαν παρατατικός. Αυτός είναι ο **β΄ αόριστος**.

> **Κλειδί**
>
> Ο β΄ αόριστος έχει τρία γνωρίσματα:
>
> 1. **Δικό του θέμα**, διαφορετικό από του ενεστώτα: λαμβάν-ω → **λαβ**-,
>    φεύγ-ω → **φυγ**-, γίγν-ομαι → **γεν**-.
> 2. Στην **οριστική**, τις καταλήξεις του **παρατατικού**: ἔ-λαβ-**ον**,
>    ἐ-γεν-**όμην**.
> 3. Σε όλες τις άλλες εγκλίσεις και στους ονοματικούς τύπους, τις καταλήξεις
>    του **ενεστώτα**: λάβ-**ω**, λάβ-**οιμι**, λαβ-**εῖν**, λαβ-**ών**.
>
> Ο β΄ αόριστος **σημαίνει** ό,τι και ο α΄. Αλλάζει μόνο ο τρόπος που
> σχηματίζεται.

## Η κλίση

Ενεργητική φωνή: **λαμβάνω → ἔλαβον**. Μέση φωνή: **γίγνομαι → ἐγενόμην**.

|          | Οριστική | Υποτακτική | Ευκτική  | Προστακτική |
| -------- | -------- | ---------- | -------- | ----------- |
| α΄ εν.   | ἔλαβον   | λάβω       | λάβοιμι  | —           |
| β΄ εν.   | ἔλαβες   | λάβῃς      | λάβοις   | **λαβέ**    |
| γ΄ εν.   | ἔλαβε(ν) | λάβῃ       | λάβοι    | λαβέτω      |
| α΄ πληθ. | ἐλάβομεν | λάβωμεν    | λάβοιμεν | —           |
| β΄ πληθ. | ἐλάβετε  | λάβητε     | λάβοιτε  | λάβετε      |
| γ΄ πληθ. | ἔλαβον   | λάβωσι(ν)  | λάβοιεν  | λαβόντων    |

Απαρέμφατο **λαβεῖν** · μετοχή **λαβών, λαβοῦσα, λαβόν** (γεν. λαβόντος).

|          | Οριστική  | Υποτακτική | Ευκτική   | Προστακτική |
| -------- | --------- | ---------- | --------- | ----------- |
| α΄ εν.   | ἐγενόμην  | γένωμαι    | γενοίμην  | —           |
| β΄ εν.   | ἐγένου    | γένῃ       | γένοιο    | **γενοῦ**   |
| γ΄ εν.   | ἐγένετο   | γένηται    | γένοιτο   | γενέσθω     |
| α΄ πληθ. | ἐγενόμεθα | γενώμεθα   | γενοίμεθα | —           |
| β΄ πληθ. | ἐγένεσθε  | γένησθε    | γένοισθε  | γένεσθε     |
| γ΄ πληθ. | ἐγένοντο  | γένωνται   | γένοιντο  | γενέσθων    |

Απαρέμφατο **γενέσθαι** · μετοχή **γενόμενος, γενομένη, γενόμενον**.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι καταλήξεις είναι του ενεστώτα, ο **τόνος** όμως σε μερικούς τύπους όχι:
>
> - απαρέμφατο ενεργητικής: **λαβεῖν, ἐλθεῖν, εἰπεῖν** (περισπωμένη στη λήγουσα)
> - μετοχή ενεργητικής: **λαβών, λαβόν**, αλλά **λαβοῦσα**
> - απαρέμφατο μέσης: **γενέσθαι, ἀφικέσθαι** (στην παραλήγουσα)
> - β΄ ενικό προστακτικής μέσης: **γενοῦ, ἀφικοῦ** (περισπωμένη στη λήγουσα)
> - πέντε ρήματα τονίζουν τη λήγουσα στο β΄ ενικό προστακτικής ενεργητικής:
>   **εἰπέ, ἐλθέ, εὑρέ, ἰδέ, λαβέ**. Όταν είναι σύνθετα, ο τόνος ανεβαίνει:
>   ἄπελθε, παράλαβε.
>
> Ο ενεστώτας λέει λαμβάν**ειν**, λαμβάν**ων**. Ο β΄ αόριστος λαβ**εῖν**, λαβ**ών**.
> Συχνά ο τόνος σού λέει πρώτος ποιος χρόνος είναι.

## Τα πιο συχνά ρήματα

| Ενεστώτας  | Β΄ αόριστος   | Ενεστώτας | Β΄ αόριστος |
| ---------- | ------------- | --------- | ----------- |
| ἄγω        | ἤγαγον        | λαμβάνω   | ἔλαβον      |
| αἱρῶ       | εἷλον         | λέγω      | εἶπον       |
| ἀποθνῄσκω  | ἀπέθανον      | λείπω     | ἔλιπον      |
| ἀφικνοῦμαι | ἀφικόμην      | μανθάνω   | ἔμαθον      |
| βάλλω      | ἔβαλον        | ὁρῶ       | εἶδον       |
| γίγνομαι   | ἐγενόμην      | πάσχω     | ἔπαθον      |
| ἔρχομαι    | ἦλθον         | πίπτω     | ἔπεσον      |
| εὑρίσκω    | ηὗρον (εὗρον) | τυγχάνω   | ἔτυχον      |
| ἔχω        | ἔσχον         | φέρω      | ἤνεγκον     |
| αἰσθάνομαι | ᾐσθόμην       | φεύγω     | ἔφυγον      |

Σε μερικά ρήματα ο αόριστος έρχεται από **άλλη ρίζα**, γι' αυτό δεν μοιάζει
καθόλου με τον ενεστώτα: λέγω → εἶπον, ὁρῶ → εἶδον, ἔρχομαι → ἦλθον, αἱρῶ →
εἷλον, φέρω → ἤνεγκον. Αυτά τα μαθαίνεις απ' έξω. Τα νέα ελληνικά βοηθούν:
**είπα, είδα, ήρθα**.

> **Ήξερες ότι...**
>
> Πολλοί νεοελληνικοί αόριστοι είναι οι αρχαίοι β΄ αόριστοι: **έμαθα, έφυγα,
> έπεσα, έλαβα, βρήκα** (από το ηὗρον), **έπαθα**. Μόνο η κατάληξη -ον έγινε -α.

## Αόριστος ή παρατατικός;

Η οριστική του β΄ αορίστου έχει **ίδιες καταλήξεις** με τον παρατατικό. Και οι
δύο έχουν αύξηση. Αυτό που τους ξεχωρίζει είναι το **θέμα**:

| Ενεστώτας | Παρατατικός   | Β΄ αόριστος  |
| --------- | ------------- | ------------ |
| λαμβάνω   | ἐ**λάμβαν**ον | ἔ**λαβ**ον   |
| φεύγω     | ἔ**φευγ**ον   | ἔ**φυγ**ον   |
| λείπω     | ἔ**λειπ**ον   | ἔ**λιπ**ον   |
| γίγνομαι  | ἐ**γιγν**όμην | ἐ**γεν**όμην |

Ο κανόνας του αντίχειρα: ο παρατατικός κρατά **ολόκληρο** το θέμα του
ενεστώτα. Ο β΄ αόριστος έχει **κοντύτερο ή άλλο** θέμα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αόριστος β΄, αόριστος α΄ ή παρατατικός;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε τον τύπο*

## Η γυναίκα και το παιδί

Δύο ουσιαστικά της γ΄ κλίσης με ιδιοτροπίες:

|             | ἡ γυνή          | ὁ, ἡ παῖς      |
| ----------- | --------------- | -------------- |
| Ονομ. εν.   | ἡ γυνή          | ὁ παῖς         |
| Γεν.        | τῆς γυναικός    | τοῦ παιδός     |
| Δοτ.        | τῇ γυναικί      | τῷ παιδί       |
| Αιτ.        | τὴν γυναῖκα     | τὸν παῖδα      |
| Κλητ.       | ὦ γύναι         | ὦ παῖ          |
| Ονομ. πληθ. | αἱ γυναῖκες     | οἱ παῖδες      |
| Γεν.        | τῶν γυναικῶν    | τῶν **παίδων** |
| Δοτ.        | ταῖς γυναιξί(ν) | τοῖς παισί(ν)  |
| Αιτ.        | τὰς γυναῖκας    | τοὺς παῖδας    |

- Το **γυνή** κλίνεται σε όλες τις πτώσεις, εκτός από την ονομαστική και την
  κλητική του ενικού, με θέμα **γυναικ-**. Γυναιξί = γυναικ-σί.
- Το **παῖς** κλίνεται κανονικά, σαν οδοντικόληκτο (θέμα **παιδ-**). Οι
  ανωμαλίες του είναι η κλητική **ὦ παῖ** και ο τόνος της γενικής πληθυντικού
  **παίδων**, ενώ τα μονοσύλλαβα της γ΄ κλίσης τονίζουν τη λήγουσα στη γενική και στη δοτική (παιδός, παιδί, παισί).

## Οι τρεις δουλειές του αὐτός

Η αντωνυμία **αὐτός, αὐτή, αὐτό** εμφανίζεται συνέχεια στον Αρριανό. Έχει τρεις
χρήσεις, που ξεχωρίζουν από τη **θέση** της και την **πτώση** της.

1. **Οριστική** = «ο ίδιος», για να ξεχωρίσει κάποιον από τους άλλους. Μόνη της
   στην ονομαστική, ή δίπλα σε όνομα **χωρίς άρθρο ανάμεσα** (κατηγορηματική
   θέση): «**αὐτὸς** δὲ ἐπὶ τὸ δεξιὸν παρῆγε» (1.14.1, ο ίδιος πήγε στη δεξιά
   πτέρυγα) · «**αὐτὸς** Μέμνων» (1.15.2, ο ίδιος ο Μέμνων) · «**αὐτοὶ** οἱ
   ἡγεμόνες τῶν Περσῶν» (1.15.3, οι ίδιοι οι αρχηγοί των Περσών).
2. **Επαναληπτική** = «αυτός, του, τον», στις **πλάγιες πτώσεις**, χωρίς άρθρο,
   για κάποιον που αναφέρθηκε ήδη: «Δημάρατος δέ ... δίδωσιν **αὐτῷ** τὸ αὑτοῦ
   δόρυ» (1.15.6, ο Δημάρατος του δίνει το δικό του δόρυ).
3. Με άρθρο, **ανάμεσα σε άρθρο και όνομα** (επιθετική θέση) = «ο ίδιος, ο
   απαράλλακτος»: δείχνει **ταυτότητα**. «ἡ **αὐτὴ** ἡμέρα» = η ίδια μέρα. Στον
   πρόλογο ο Αρριανός λέει ότι ακολουθεί όσα ο Πτολεμαίος και ο Αριστόβουλος
   έγραψαν «**ταὐτά**» (= τὰ αὐτά, τα ίδια) και οι δύο (Πρόλογος 1).

> **Πρόσεχε**
>
> **αὐτοῦ** με ψιλή είναι το αὐτός. **αὑτοῦ** με δασεία είναι η αυτοπαθητική
> **ἑαυτοῦ** συντομευμένη: «του εαυτού του». Στο «δίδωσιν αὐτῷ τὸ **αὑτοῦ** δόρυ»
> ο Δημάρατος δίνει στον Αλέξανδρο (αὐτῷ) το **δικό του** δόρυ (αὑτοῦ). Ένα
> πνεύμα αλλάζει τον ιδιοκτήτη του δόρατος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια χρήση του αὐτός;*

> **Θυμήσου**
>
> - Β΄ αόριστος: **δικό του θέμα**, καταλήξεις **παρατατικού** στην οριστική,
>   καταλήξεις **ενεστώτα** αλλού.
> - Τόνοι: λαβεῖν, λαβών, γενέσθαι, γενοῦ · εἰπέ, ἐλθέ, εὑρέ, ἰδέ, λαβέ.
> - Παρατατικός = ολόκληρο το θέμα του ενεστώτα· β΄ αόριστος = κοντύτερο ή άλλο.
> - αὐτός: **οριστική** (ο ίδιος), **επαναληπτική** (του, τον), **επιθετική θέση**
>   (ο ίδιος, ο απαράλλακτος). αὐτοῦ ≠ αὑτοῦ.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αναγνώρισε τους ρηματικούς τύπους: «καὶ ὃς ἀναλαβὼν καὶ ἰδὼν Μιθριδάτην ... ἐξελαύνει καὶ αὐτὸς πρὸ τῶν ἄλλων» (Αρριανός 1.15.7).

1. **ἀναλαβών**: τελειώνει σε **-ών** με τόνο στη λήγουσα. Ο ενεστώτας θα ήταν
   ἀναλαμβάνων. Θέμα **λαβ-**: μετοχή **β΄ αορίστου** ενεργητικής, ονομαστική
   ενικού αρσενικού, του ἀναλαμβάνω.
2. **ἰδών**: ίδια κατάληξη, θέμα **ἰδ-**, που δεν μοιάζει με τον ενεστώτα. Είναι ο
   β΄ αόριστος του **ὁρῶ** (εἶδον), από άλλη ρίζα. Μετοχή β΄ αορίστου.
3. **ἐξελαύνει**: ολόκληρο το θέμα του ενεστώτα και κατάληξη ενεστώτα. Οριστική
   ενεστώτα (ιστορικός ενεστώτας) του ἐξελαύνω.
4. Μετάφραση: «Κι εκείνος, όταν το πήρε και είδε τον Μιθριδάτη ..., καλπάζει κι
   **ο ίδιος** μπροστά από τους άλλους.» Το αὐτός είναι **οριστικό**.

### Παράδειγμα 2: Βάλε τα ρήματα στο ίδιο πρόσωπο της ίδιας έγκλισης του β΄ αορίστου: φεύγεις, λαμβάνοιμι, γίγνεσθαι.

1. **φεύγεις** = οριστική ενεστώτα, β΄ ενικό. Β΄ αόριστος: θέμα **φυγ-**, αύξηση,
   κατάληξη παρατατικού: **ἔφυγες**.
2. **λαμβάνοιμι** = ευκτική ενεστώτα, α΄ ενικό. Θέμα **λαβ-**, χωρίς αύξηση,
   κατάληξη ευκτικής ενεστώτα: **λάβοιμι**.
3. **γίγνεσθαι** = απαρέμφατο ενεστώτα μέσης. Θέμα **γεν-**, κατάληξη -εσθαι, με
   τόνο στην παραλήγουσα: **γενέσθαι**.

## Ερωτήσεις

1. Ποιες καταλήξεις έχει η οριστική του β΄ αορίστου;
   - Του παρατατικού: -ον, -ες, -ε / -όμην, -ου, -ετο
   - Του α΄ αορίστου: -σα, -σας, -σε / -σάμην, -σω
   - Του ενεστώτα: -ω, -εις, -ει / -ομαι, -ῃ, -εται
   - Του παρακειμένου: -κα, -κας, -κε / -μαι, -σαι
2. Ποιος από αυτούς τους τύπους είναι β΄ αόριστος;
   - ἔλιπον
   - ἔλειπον
   - ἔλειψα
   - λείπω
3. Ποιο είναι το απαρέμφατο β΄ αορίστου ενεργητικής του λαμβάνω;
   - λαβεῖν
   - λαμβάνειν
   - λάβειν
   - ἐλαβεῖν
4. Ποιο ρήμα έχει β΄ αόριστο το εἶδον;
   - Το ὁρῶ (βλέπω)
   - Το λέγω (λέω)
   - Το οἶδα (ξέρω)
   - Το εἰμί (είμαι)
5. Ποιο από αυτά είναι σωστά τονισμένο β΄ ενικό προστακτικής β΄ αορίστου;
   - ἐλθέ
   - ἔλθε
   - ἄπελθέ
   - ἐλθοῦ
6. Ποια είναι η δοτική πληθυντικού του ἡ γυνή;
   - ταῖς γυναιξί(ν)
   - ταῖς γυναικοῖς
   - ταῖς γυναῖς
   - ταῖς γυναικί
7. «αὐτοὶ οἱ ἡγεμόνες τῶν Περσῶν» (Αρριανός 1.15.3). Τι σημαίνει εδώ το αὐτοί;
   - «Οι ίδιοι» οι αρχηγοί: οριστική χρήση
   - «Τους» αρχηγούς: επαναληπτική χρήση
   - «Οι απαράλλακτοι» αρχηγοί: ταυτότητα
   - «Αυτοί εδώ» οι αρχηγοί: δεικτική
8. «δίδωσιν αὐτῷ τὸ αὑτοῦ δόρυ» (Αρριανός 1.15.6). Τι δείχνει η δασεία στο αὑτοῦ;
   - Αυτοπαθητική: το δικό του δόρυ, του Δημάρατου
   - Ότι είναι επαναληπτική: το δόρυ του, του Αλεξάνδρου
   - Ότι είναι οριστική: το δόρυ του ίδιου του βασιλιά
   - Τίποτα· η δασεία και η ψιλή εδώ είναι το ίδιο

## Ασκήσεις

1. Από ποιο ρήμα είναι ο β΄ αόριστος ἔπαθον;
2. Βάλε στο ίδιο πρόσωπο και την ίδια έγκλιση του β΄ αορίστου: φεύγωμεν, βάλλει, αἰσθάνεσθαι.
3. Γράψε τη γενική πληθυντικού του ὁ παῖς και την κλητική ενικού του ἡ γυνή.
4. Αρριανός 1.16.5: «ἐπελθών τε αὐτὸς ἑκάστους καὶ τὰ τραύματα ἰδὼν» (επισκέφτηκε ο ίδιος τον καθένα και είδε τα τραύματα).
   α) Τι τύπος είναι το ἐπελθών, και από ποιο ρήμα;
   β) Ποια χρήση έχει εδώ το αὐτός;
5. Δική μας πρόταση: «Ὁ στρατηγὸς αὐτὸς τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας ἔλαβε καὶ ἐπὶ τὸν ποταμὸν ἦγεν.»
   α) Ποιο από τα δύο ρήματα είναι β΄ αόριστος και ποιο παρατατικός;
   β) Ποια χρήση του αὐτός έχεις στο «Ὁ στρατηγὸς αὐτὸς» και ποια στο «τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας»;
   γ) Γράψε το απαρέμφατο και τη μετοχή (ονομ. ενικού αρσενικού) του β΄ αορίστου και των δύο ρημάτων.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/ancient-greek/second-aorist
