# Η γραμμή παραγωγής

> Καταμερισμός εργασίας, σταθμοί, ρυθμός και το στενό σημείο που ορίζει την ταχύτητα.

Τεχνολογία, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/technology/production-line

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις μια γραμμή παραγωγής ως σταθμούς με τον χρόνο του καθενός.
- Να βρίσκεις το στενό σημείο μιας γραμμής και να υπολογίζεις πόσα κομμάτια βγάζει την ώρα.
- Να ξεχωρίζεις τον χρόνο του πρώτου κομματιού από τον ρυθμό της γραμμής.
- Να προτείνεις πώς εξισορροπείται μια γραμμή, και να εξηγείς τι άλλαξε η κινούμενη γραμμή του Φορντ το 1913.

## Η γραμμή της τάξης

Η εικονική επιχείρηση της τάξης στήνει τη **γραμμή παραγωγής** της για τις ξύλινες μολυβοθήκες. Τα θρανία μπαίνουν στη σειρά, και σε κάθε θρανίο κάθεται ένας **σταθμός**: μία εργασία, με τα δικά της εργαλεία. Το κομμάτι περνά από τον έναν σταθμό στον άλλο, ενώ οι άνθρωποι μένουν στη θέση τους.

Η τάξη χρονομέτρησε κάθε σταθμό (τα νούμερα είναι της εικονικής μας επιχείρησης):

| Σταθμός | Εργασία                           | Χρόνος για ένα κομμάτι |
| ------- | --------------------------------- | ---------------------- |
| 1       | Κοπή της σανίδας στο μήκος        | 3 λεπτά                |
| 2       | Σημάδεμα των τρυπών με το πρότυπο | 1 λεπτό                |
| 3       | Τρύπημα                           | 4 λεπτά                |
| 4       | Λείανση                           | 6 λεπτά                |
| 5       | Βάψιμο                            | 2 λεπτά                |
| 6       | Συσκευασία                        | 1 λεπτό                |

Πόσες μολυβοθήκες βγάζει αυτή η γραμμή την ώρα; Η πρώτη σκέψη είναι να προσθέσεις τους χρόνους. Είναι λάθος, και το γιατί είναι όλη η ενότητα.

## Το στενό σημείο

Φαντάσου ένα μπουκάλι που αδειάζει. Όσο φαρδύ κι αν είναι από κάτω, το νερό βγαίνει τόσο γρήγορα όσο επιτρέπει ο **λαιμός**. Στα αγγλικά το λένε *bottleneck*· στα ελληνικά **στενό σημείο**.

Σε μια γραμμή παραγωγής, το στενό σημείο είναι ο **πιο αργός σταθμός**. Στη γραμμή μας είναι η λείανση, με 6 λεπτά. Ό,τι κι αν κάνουν οι άλλοι σταθμοί, από τη λείανση βγαίνει **ένα κομμάτι κάθε 6 λεπτά**, και άρα από το τέλος της γραμμής επίσης. Αυτός ο χρόνος λέγεται **χρόνος κύκλου** της γραμμής.

**Κομμάτια την ώρα = 60 ÷ χρόνος του πιο αργού σταθμού (σε λεπτά)**

Για τη γραμμή μας: $60 : 6 = 10$ μολυβοθήκες την ώρα.

Και οι άλλοι σταθμοί; Ο σταθμός του σημαδέματος δουλεύει 1 λεπτό και περιμένει 5. Ο σταθμός του τρυπήματος, που είναι πριν από τη λείανση, θα γεμίσει το θρανίο της λείανσης με κομμάτια που περιμένουν τη σειρά τους. Αυτά λέγονται **ενδιάμεσο απόθεμα**, και είναι πάντα ένα σημάδι: όπου μαζεύονται κομμάτια, εκεί είναι το στενό σημείο.

> **Χρόνος κύκλου**
>
> Κάθε πόσο βγαίνει ένα έτοιμο κομμάτι από το τέλος της γραμμής. Είναι ίσος με τον χρόνο του πιο αργού σταθμού.

## Δύο διαφορετικοί χρόνοι

Το άθροισμα των χρόνων δεν είναι άχρηστο· απαντά σε άλλη ερώτηση.

- **Χρόνος του πρώτου κομματιού:** πόσο κάνει ένα κομμάτι να περάσει από όλη τη γραμμή, όταν ξεκινάς από άδεια γραμμή. Εδώ: $3 + 1 + 4 + 6 + 2 + 1 = 17$ λεπτά.
- **Ρυθμός:** όταν η γραμμή έχει γεμίσει, πόσο συχνά βγαίνει ένα κομμάτι. Εδώ: κάθε 6 λεπτά.

Η πρώτη μολυβοθήκη βγαίνει στο 17ο λεπτό· από εκεί και πέρα βγαίνει μία κάθε 6 λεπτά. Μια γραμμή κερδίζει χρόνο επειδή **πολλά κομμάτια δουλεύονται ταυτόχρονα**, ένα σε κάθε σταθμό.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι χρόνοι των σταθμών, σε λεπτά*

## Εξισορρόπηση της γραμμής

Μια γραμμή είναι **εξισορροπημένη** όταν όλοι οι σταθμοί έχουν περίπου τον ίδιο χρόνο. Τότε κανείς δεν περιμένει πολύ, και κανένα κομμάτι δεν στοιβάζεται. Τρεις τρόποι να πλησιάσεις εκεί:

1. **Διπλασιάζεις** το στενό σημείο: δύο μαθητές στη λείανση, που δουλεύουν ο καθένας ένα κομμάτι.
2. **Μοιράζεις** τη δουλειά του: λείανση με χοντρό γυαλόχαρτο σε έναν σταθμό, με ψιλό στον επόμενο.
3. **Ενώνεις** σταθμούς που περιμένουν: σημάδεμα και συσκευασία είναι από 1 λεπτό· ένας μαθητής μπορεί να κάνει και τα δύο, και να ελευθερωθεί ένας για το στενό σημείο.

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν διορθώσεις το στενό σημείο, **δεν εξαφανίζεται**· μετακινείται. Αν η λείανση πέσει στα 3 λεπτά, ο πιο αργός σταθμός γίνεται το τρύπημα, με 4. Η γραμμή πάει από 10 σε 15 κομμάτια την ώρα, όχι σε 20. Μετά από κάθε αλλαγή ξαναψάχνεις το στενό σημείο.

> **Κλειδί**
>
> Μια γραμμή παραγωγής δεν πάει πιο γρήγορα από τον **πιο αργό σταθμό** της. Ο ρυθμός της είναι $60$ ÷ (χρόνος του πιο αργού σταθμού) κομμάτια την ώρα. Για να τη βελτιώσεις, ψάχνεις πρώτα το **στενό σημείο** και δουλεύεις **εκεί**: οποιαδήποτε βελτίωση σε άλλον σταθμό δεν αλλάζει τίποτα στο τέλος της γραμμής.

## Η κινούμενη γραμμή του Φορντ

Η ιδέα των σταθμών είναι παλιά. Το 1913 όμως ο **Χένρι Φορντ** πρόσθεσε κάτι καινούργιο στο εργοστάσιο της εταιρείας του στο **Χάιλαντ Παρκ** του Μίσιγκαν: τη **γραμμή που κινείται**. Από την **1η Δεκεμβρίου 1913** το σασί του αυτοκινήτου **Model T** δεν έμενε ακίνητο όσο οι εργάτες πηγαινοέρχονταν γύρω του· τραβιόταν σιγά-σιγά μπροστά από σταθμό σε σταθμό, και κάθε εργάτης έκανε μία δουλειά καθώς περνούσε.

*Η γραμμή του σασί στο εργοστάσιο της Ford στο Χάιλαντ Παρκ. Τα σασί του Model T στέκονται στη σειρά πάνω σε μια γραμμή που τα πηγαίνει από σταθμό σε σταθμό. Έχουν ήδη ρόδες, κινητήρα και τιμόνι, αλλά όχι ακόμα καρότσα.*

- Η συναρμολόγηση του σασί έπεσε από περίπου **12,5 ώρες** σε **1 ώρα και 33 λεπτά**.
- Η τιμή του Model T έπεσε από **825 δολάρια το 1908** σε **260 δολάρια το 1925** (στοιχεία της Ford). Ένα αυτοκίνητο, από είδος πολυτελείας, έγινε κάτι που αγόραζαν απλοί εργαζόμενοι.

Η κινούμενη γραμμή έκανε κάτι που οι σταθμοί μόνοι τους δεν έκαναν: επέβαλε **έναν ρυθμό σε όλους**. Αυτό ήταν και η αδυναμία της. Η δουλειά ήταν εξαντλητική και πολλοί εργάτες έφευγαν σε λίγους μήνες. Τον **Ιανουάριο του 1914** η Ford ανακοίνωσε ότι θα πληρώνει **5 δολάρια τη μέρα**, πάνω από τα διπλά από πριν, για οκτάωρη δουλειά, για να κρατήσει τους εργάτες της.

> **Θυμήσου**
>
> - **Σταθμός:** μία εργασία, σε μία θέση. Το κομμάτι κινείται, ο εργαζόμενος μένει.
> - **Στενό σημείο:** ο πιο αργός σταθμός. Ορίζει τον **χρόνο κύκλου**.
> - **Κομμάτια την ώρα** = 60 ÷ χρόνος του πιο αργού σταθμού (σε λεπτά).
> - **Χρόνος του πρώτου κομματιού** = άθροισμα όλων των χρόνων.
> - **Εξισορρόπηση:** διπλασιάζεις, μοιράζεις ή ενώνεις σταθμούς, ώστε οι χρόνοι να πλησιάσουν μεταξύ τους.
> - **Φορντ, 1η Δεκεμβρίου 1913:** κινούμενη γραμμή, σασί από 12,5 ώρες σε 93 λεπτά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η γραμμή της τάξης έχει χρόνους 3, 1, 4, 6, 2 και 1 λεπτό. Πόσες μολυβοθήκες βγάζει σε ένα δίωρο εργαστήριο, αν ξεκινάει από άδεια γραμμή;

1. Το πρώτο κομμάτι περνά από όλους τους σταθμούς: $3 + 1 + 4 + 6 + 2 + 1 = 17$ λεπτά.
2. Μετά από αυτό, βγαίνει ένα κομμάτι κάθε 6 λεπτά (ο χρόνος της λείανσης, που είναι το στενό σημείο).
3. Το δίωρο έχει $120$ λεπτά. Μετά το πρώτο κομμάτι μένουν $120 - 17 = 103$ λεπτά, που χωρούν $103 : 6 \approx 17{,}2$, δηλαδή 17 ακόμη ολόκληρα κομμάτια.
4. Σύνολο: $1 + 17 = 18$ μολυβοθήκες. Αν πρόσθετες απλώς τους χρόνους και διαιρούσες, $120 : 17 \approx 7$, θα έβγαζες λάθος αποτέλεσμα: αυτό θα γινόταν μόνο αν κάθε κομμάτι περίμενε το προηγούμενο να τελειώσει ολόκληρη τη γραμμή.

### Παράδειγμα 2: Η τάξη έχει έναν ακόμη μαθητή να βάλει στη γραμμή. Πού τον βάζει, και πόσο αλλάζει η παραγωγή την ώρα;

1. Πριν: το στενό σημείο είναι η λείανση (6 λεπτά), άρα $60 : 6 = 10$ κομμάτια την ώρα.
2. Ο νέος μαθητής πηγαίνει **στη λείανση**. Δύο λειαντές δουλεύουν ο καθένας ένα κομμάτι, οπότε η λείανση βγάζει ένα κομμάτι κάθε $6 : 2 = 3$ λεπτά.
3. Ξαναψάχνουμε το στενό σημείο: οι χρόνοι είναι πλέον 3, 1, **4**, 3, 2, 1. Ο πιο αργός είναι το τρύπημα, με 4 λεπτά.
4. Νέα παραγωγή: $60 : 4 = 15$ κομμάτια την ώρα. Κέρδος 5 κομμάτια την ώρα, δηλαδή 50% περισσότερα, με έναν μόνο άνθρωπο ακόμη. Αν τον έβαζες στο βάψιμο, η παραγωγή θα έμενε στα 10.

## Ερωτήσεις

1. Σε μια γραμμή παραγωγής, τι κινείται από σταθμό σε σταθμό;
   - Το κομμάτι που κατασκευάζεται
   - Οι εργαζόμενοι με τα εργαλεία τους
   - Οι μηχανές, από θρανίο σε θρανίο
   - Τίποτα, όλα γίνονται σε ένα σημείο
2. Ποιο είναι το **στενό σημείο** μιας γραμμής παραγωγής;
   - Ο σταθμός με τον μεγαλύτερο χρόνο
   - Ο σταθμός με τον μικρότερο χρόνο
   - Ο πρώτος σταθμός της γραμμής
   - Ο σταθμός με τα πιο ακριβά εργαλεία
3. Μια γραμμή έχει σταθμούς με χρόνους 2, 5, 3 και 4 λεπτά. Πόσα κομμάτια βγάζει την ώρα, όταν έχει γεμίσει;
   - 12 κομμάτια
   - 4 κομμάτια
   - 30 κομμάτια
   - 15 κομμάτια
4. Στην ίδια γραμμή (2, 5, 3 και 4 λεπτά), πόσο κάνει να βγει το **πρώτο** κομμάτι, αν η γραμμή ξεκινά άδεια;
   - 14 λεπτά
   - 5 λεπτά
   - 20 λεπτά
   - 2 λεπτά
5. Σε μια γραμμή, κομμάτια μαζεύονται και περιμένουν μπροστά σε έναν σταθμό. Τι σου λέει αυτό;
   - Ότι αυτός ο σταθμός είναι το στενό σημείο
   - Ότι ο προηγούμενος σταθμός είναι πολύ αργός
   - Ότι η γραμμή είναι πια εξισορροπημένη
   - Ότι τα κομμάτια αυτά είναι ελαττωματικά
6. Βάζεις δεύτερο εργαζόμενο στο στενό σημείο. Τι πρέπει να ελέγξεις αμέσως μετά;
   - Ποιος σταθμός είναι τώρα ο πιο αργός
   - Αν ο πρώτος σταθμός έγινε πιο γρήγορος
   - Αν η γραμμή βγάζει τώρα διπλάσια
   - Αν μπορείς να βγάλεις κάποιον σταθμό
7. Τι έφερε καινούργιο η γραμμή του Φορντ στο Χάιλαντ Παρκ το 1913;
   - Το σασί κινούνταν μπροστά από τους εργάτες
   - Τα αυτοκίνητα τα έφτιαχναν για πρώτη φορά ρομπότ
   - Κάθε εργάτης έφτιαχνε μόνος ένα αυτοκίνητο
   - Ο καταμερισμός της εργασίας για πρώτη φορά
8. Γιατί η Ford ανέβασε το μεροκάματο στα 5 δολάρια τον Ιανουάριο του 1914;
   - Για να μη φεύγουν οι εργάτες από τη γραμμή
   - Γιατί το επέβαλε ένας νέος νόμος για τους μισθούς
   - Γιατί τα αυτοκίνητα είχαν γίνει πιο ακριβά
   - Για να δουλεύουν οι εργάτες περισσότερες ώρες

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο πιο αργός σταθμός μιας γραμμής παραγωγής, που ορίζει τον ρυθμό της;
2. Γιατί δεν βρίσκεις πόσα κομμάτια βγάζει μια γραμμή την ώρα διαιρώντας το 60 με το άθροισμα των χρόνων όλων των σταθμών;
3. Η εικονική επιχείρηση στήνει δεύτερη γραμμή, για ξύλινες κλειδοθήκες. Ο πίνακας δείχνει τους χρόνους της.

   Χρόνοι σταθμών για μία κλειδοθήκη (φανταστικά στοιχεία της εικονικής επιχείρησης).

   | Σταθμός | Χρόνος (λεπτά) |
   | --- | --- |
   | Κοπή | 2 |
   | Τρύπημα | 3 |
   | Λείανση | 2 |
   | Βάψιμο σε δύο χέρια | 5 |
   | Βίδωμα γάντζων | 3 |

   α) Ποιο είναι το στενό σημείο;
   β) Πόσες κλειδοθήκες βγαίνουν την ώρα, όταν η γραμμή έχει γεμίσει;
   γ) Πόσες κλειδοθήκες βγαίνουν σε 3 ώρες, αν η γραμμή ξεκινά άδεια;
4. Για τη γραμμή των κλειδοθηκών, η επιχείρηση έχει χρήματα για ένα μόνο από τα δύο: ένα δεύτερο δράπανο, που ρίχνει το τρύπημα από 3 σε 2 λεπτά, ή έναν ανεμιστήρα που στεγνώνει το βερνίκι και ρίχνει το βάψιμο από 5 σε 3 λεπτά. Τι θα αγόραζες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/technology/production-line
