# Πώς οργανώνεται μια επιχείρηση

> Τμήματα, οργανόγραμμα και ρόλοι: σχεδίαση, παραγωγή, πωλήσεις, λογιστήριο.

Τεχνολογία, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/technology/company-organisation

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα βασικά τμήματα μιας βιομηχανικής επιχείρησης και τι κάνει το καθένα.
- Να διαβάζεις ένα οργανόγραμμα: ποιος αναφέρεται σε ποιον.
- Να ακολουθείς μια παραγγελία από τμήμα σε τμήμα, ως την παράδοση.
- Να μοιράζεις ρόλους σε μια ομάδα ώστε κάθε δουλειά να έχει υπεύθυνο.

## Ποιος αποφασίζει, ποιος αγοράζει, ποιος φτιάχνει;

Η εικονική επιχείρηση της τάξης (εκείνη που φτιάχνει ξύλινες μολυβοθήκες) πήρε την πρώτη της παραγγελία: **40 μολυβοθήκες** με το σήμα του αθλητικού συλλόγου της πόλης, σε τρεις εβδομάδες. Αμέσως προκύπτουν ερωτήσεις. Ποιος θα σχεδιάσει το σήμα; Ποιος θα αγοράσει ξύλο, και με ποια χρήματα; Ποιος θα πει στον σύλλογο την τιμή; Αν όλοι κάνουν τα πάντα, κάποια από αυτά δεν θα τα κάνει κανείς.

Γι' αυτό κάθε επιχείρηση, από ένα συνεργείο ως μια πολυεθνική, χωρίζει τη δουλειά σε **τμήματα**, με έναν **υπεύθυνο** για το καθένα.

## Τα τμήματα μιας βιομηχανικής επιχείρησης

| Τμήμα                              | Τι κάνει                                             | Στην εικονική μας επιχείρηση                                |
| ---------------------------------- | ---------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- |
| **Διοίκηση**                       | βάζει στόχους, αποφασίζει, συντονίζει τα τμήματα     | ο γενικός διευθυντής και οι υπεύθυνοι των τμημάτων          |
| **Σχεδίαση** (έρευνα και ανάπτυξη) | σχεδιάζει το προϊόν, φτιάχνει σχέδια και πρωτότυπα   | σχεδιάζει τη μολυβοθήκη και το σήμα, γράφει τη λίστα υλικών |
| **Προμήθειες**                     | αγοράζει πρώτες ύλες και εργαλεία, κρατά την αποθήκη | αγοράζει σανίδες, βερνίκι, γυαλόχαρτο                       |
| **Παραγωγή**                       | φτιάχνει το προϊόν                                   | στήνει τη γραμμή: κοπή, τρύπημα, λείανση, βάψιμο            |
| **Ποιοτικός έλεγχος**              | ελέγχει ότι το προϊόν είναι όπως πρέπει              | μετρά τις τρύπες, κοιτά το βάψιμο                           |
| **Πωλήσεις και προώθηση**          | βρίσκει πελάτες, δίνει τιμές, παίρνει παραγγελίες    | μιλά με τον σύλλογο, φτιάχνει την αφίσα για το παζάρι       |
| **Οικονομικό** (λογιστήριο)        | κρατά τα χρήματα: έσοδα, έξοδα, τιμολόγια            | υπολογίζει το κόστος κάθε μολυβοθήκης                       |

Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν και τμήμα **προσωπικού** (ποιος προσλαμβάνεται, πώς εκπαιδεύεται), τμήμα **αποθήκης και αποστολών**, και συχνά τμήμα **εξυπηρέτησης πελατών**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο τμήμα το αναλαμβάνει;*

## Το οργανόγραμμα

Το **οργανόγραμμα** είναι ένα σχήμα που δείχνει τα τμήματα και **ποιος αναφέρεται σε ποιον**. Στην κορυφή είναι η διοίκηση· από κάτω οι υπεύθυνοι των τμημάτων· κάτω από τον καθένα οι εργαζόμενοι του τμήματός του. Το οργανόγραμμα της εικονικής μας επιχείρησης μοιάζει έτσι:

- **Γενικός διευθυντής**
  - Υπεύθυνος σχεδίασης → 3 σχεδιαστές
  - Υπεύθυνος προμηθειών → 2 αγοραστές και αποθηκάριος
  - Υπεύθυνος παραγωγής → 10 εργαζόμενοι στη γραμμή
  - Υπεύθυνος ποιοτικού ελέγχου → 1 ελεγκτής
  - Υπεύθυνος πωλήσεων → 2 πωλητές
  - Υπεύθυνος λογιστηρίου → 1 λογιστής

Το οργανόγραμμα απαντά σε ερωτήσεις όπως «σε ποιον λέω ότι χάλασε το τρυπάνι;» (στον υπεύθυνο παραγωγής) ή «ποιος αποφασίζει αν θα πάρουμε μια παραγγελία που δεν προλαβαίνουμε;» (η διοίκηση, αφού ακούσει παραγωγή και πωλήσεις).

> **Γραμμή αναφοράς**
>
> Η γραμμή στο οργανόγραμμα από έναν εργαζόμενο στον προϊστάμενό του: σε αυτόν ζητά οδηγίες και σε αυτόν λέει τα προβλήματα.

## Τα τμήματα μιλούν μεταξύ τους

Κανένα τμήμα δεν δουλεύει μόνο του. Μια παραγγελία περνά από σχεδόν όλα, με μια σειρά που δεν αλλάζει εύκολα: δεν αγοράζεις ξύλο πριν ξέρεις πόσο χρειάζεσαι, και δεν δίνεις τιμή πριν ξέρεις πόσο κοστίζει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η διαδρομή μιας παραγγελίας*

> **Κλειδί**
>
> Μια επιχείρηση χωρίζει τη δουλειά σε **τμήματα** για τον ίδιο λόγο που μια γραμμή παραγωγής χωρίζει την κατασκευή σε σταθμούς: ο καθένας γίνεται καλός σε κάτι, και **κάθε δουλειά έχει υπεύθυνο**. Το τίμημα είναι ότι τα τμήματα πρέπει να **επικοινωνούν**. Τα περισσότερα προβλήματα μιας επιχείρησης γεννιούνται στα σύνορα ανάμεσα σε δύο τμήματα.

## Και οι μικρές επιχειρήσεις;

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το **2024**, πάνω από **9 στις 10 επιχειρήσεις** (94%) απασχολούσαν **λιγότερα από 10 άτομα** (Eurostat). Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ένωση. Σε ένα τέτοιο εργαστήριο δεν υπάρχει τμήμα για κάθε δουλειά: ο ίδιος άνθρωπος παίρνει την παραγγελία το πρωί, κόβει το ξύλο το μεσημέρι και γράφει τα τιμολόγια το βράδυ.

Οι **λειτουργίες** όμως είναι οι ίδιες. Κάποιος πρέπει να σχεδιάσει, να αγοράσει, να φτιάξει, να ελέγξει, να πουλήσει και να μετρήσει τα χρήματα. Η διαφορά είναι μόνο πόσα «καπέλα» φοράει ο καθένας.

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν μοιράζετε ρόλους σε μια ομάδα, μην αφήσετε κανέναν ρόλο «σε όλους». Μια δουλειά που είναι όλων στην πράξη δεν την κάνει κανείς. Κάθε ρόλος χρειάζεται **ένα όνομα** δίπλα του, ακόμη κι αν βοηθούν κι άλλοι.

> **Θυμήσου**
>
> - **Τμήματα:** διοίκηση, σχεδίαση, προμήθειες, παραγωγή, ποιοτικός έλεγχος, πωλήσεις, λογιστήριο.
> - **Οργανόγραμμα:** ποιος αναφέρεται σε ποιον.
> - Μια παραγγελία: πωλήσεις → σχεδίαση → κοστολόγηση → υπογραφή → προμήθειες → παραγωγή → έλεγχος → παράδοση.
> - Σε μια πολύ μικρή επιχείρηση οι ίδιες λειτουργίες γίνονται από λίγους ανθρώπους.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το τμήμα έχει 24 μαθητές. Η γραμμή παραγωγής χρειάζεται 6 σταθμούς με 2 μαθητές ο καθένας. Πώς μοιράζονται οι υπόλοιποι στα άλλα τμήματα της εικονικής επιχείρησης, ώστε κάθε τμήμα να έχει τουλάχιστον έναν υπεύθυνο;

1. Η παραγωγή παίρνει $6 \cdot 2 = 12$ μαθητές. Μένουν $24 - 12 = 12$.
2. Τα άλλα τμήματα είναι έξι: διοίκηση, σχεδίαση, προμήθειες, ποιοτικός έλεγχος, πωλήσεις, λογιστήριο. Αν πάρει το καθένα έναν υπεύθυνο, χρειάζονται 6 μαθητές. Μένουν άλλοι 6.
3. Τους 6 τους δίνουμε εκεί που υπάρχει η περισσότερη δουλειά **αυτή την περίοδο**. Στην αρχή της παραγγελίας: 2 στη σχεδίαση (σχέδιο και σήμα), 2 στις πωλήσεις (επαφή με τον σύλλογο και αφίσα), 1 στις προμήθειες, 1 στον ποιοτικό έλεγχο.
4. **Αποτέλεσμα:** παραγωγή 12, σχεδίαση 3, πωλήσεις 3, προμήθειες 2, ποιοτικός έλεγχος 2, διοίκηση 1, λογιστήριο 1. Σύνολο 24. Όταν τελειώσει η σχεδίαση, οι σχεδιαστές μπορούν να περάσουν στη γραμμή: οι ρόλοι δεν είναι για πάντα.

### Παράδειγμα 2: Οι μολυβοθήκες παραδόθηκαν τέσσερις μέρες αργότερα. Η παραγωγή λέει ότι περίμενε το βερνίκι. Οι προμήθειες λένε ότι κανείς δεν τους είπε ότι το σήμα θα έχει δύο χρώματα. Πού έγινε το λάθος;

1. Το σήμα με δύο χρώματα αποφασίστηκε από τη **σχεδίαση** μαζί με τις **πωλήσεις** και τον πελάτη.
2. Η λίστα υλικών που πήγε στις **προμήθειες** γράφτηκε πριν από αυτή την αλλαγή, και δεν ενημερώθηκε. Οι προμήθειες αγόρασαν ένα μόνο χρώμα.
3. Το λάθος δεν είναι ενός τμήματος· είναι στο **σύνορο** σχεδίασης και προμηθειών. Κάθε αλλαγή στο σχέδιο έπρεπε να φτάνει γραπτά σε όλα τα τμήματα που επηρεάζει.
4. **Διόρθωση για την επόμενη φορά:** ένας κανόνας της διοίκησης: «κάθε αλλαγή σχεδίου βγαίνει με νέα λίστα υλικών, και την υπογράφει ο υπεύθυνος προμηθειών».

## Ερωτήσεις

1. Γιατί μια επιχείρηση χωρίζει τη δουλειά της σε **τμήματα**;
   - Για να έχει κάθε δουλειά έναν υπεύθυνο
   - Για να μη μιλούν οι εργαζόμενοι μεταξύ τους
   - Γιατί το απαιτεί ο νόμος από κάθε επιχείρηση
   - Για να πληρώνει λιγότερους εργαζόμενους
2. Ποιο τμήμα αγοράζει τις πρώτες ύλες και φροντίζει να μην αδειάσει η αποθήκη;
   - Οι προμήθειες
   - Το λογιστήριο
   - Η παραγωγή
   - Οι πωλήσεις
3. Ποια είναι η δουλειά του τμήματος **σχεδίασης** (έρευνας και ανάπτυξης);
   - Σχεδιάζει το προϊόν και γράφει τη λίστα υλικών
   - Σχεδιάζει τις αφίσες και τις διαφημίσεις
   - Σχεδιάζει το πρόγραμμα με τις βάρδιες
   - Σχεδιάζει τον ετήσιο προϋπολογισμό
4. Τι δείχνει ένα **οργανόγραμμα**;
   - Τα τμήματα και ποιος αναφέρεται σε ποιον
   - Τα βήματα της παραγωγής με τη σειρά τους
   - Τα έσοδα και τα έξοδα κάθε τμήματος
   - Τη θέση κάθε μηχανήματος στο εργοστάσιο
5. Σε έναν εργαζόμενο της γραμμής χάλασε το τρυπάνι. Σύμφωνα με το οργανόγραμμα, σε ποιον το λέει πρώτα;
   - Στον υπεύθυνο παραγωγής
   - Στον γενικό διευθυντή
   - Στον υπεύθυνο προμηθειών
   - Στον ελεγκτή ποιότητας
6. Γιατί το λογιστήριο υπολογίζει το κόστος μιας παραγγελίας **μετά** τη σχεδίαση;
   - Γιατί χρειάζεται τη λίστα υλικών και τον χρόνο
   - Γιατί η σχεδίαση είναι το πιο σημαντικό τμήμα
   - Γιατί το λογιστήριο δουλεύει μόνο απογεύματα
   - Γιατί ο πελάτης έχει ήδη πληρώσει μπροστά
7. Στην ΕΕ το 2024, περίπου πόσες επιχειρήσεις στις δέκα απασχολούσαν λιγότερα από 10 άτομα;
   - Πάνω από 9 στις 10
   - Περίπου 5 στις 10
   - Περίπου 2 στις 10
   - Λιγότερο από 1 στις 10
8. Η σχεδίαση άλλαξε το σήμα σε δύο χρώματα, αλλά οι προμήθειες αγόρασαν ένα. Τι είδους πρόβλημα είναι αυτό;
   - Πρόβλημα επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο τμήματα
   - Πρόβλημα ποιότητας στα υλικά του προμηθευτή
   - Πρόβλημα ταχύτητας στη γραμμή παραγωγής
   - Πρόβλημα κόστους στο λογιστήριο της εταιρείας

## Ασκήσεις

1. Ποιο τμήμα μιας επιχείρησης κρατά τα έσοδα, τα έξοδα και τα τιμολόγια;
2. Ένα ξυλουργείο με δύο ανθρώπους δεν έχει τμήματα. Γιατί λέμε ότι κάνει κι αυτό τις ίδιες λειτουργίες με ένα μεγάλο εργοστάσιο;
3. Ο πίνακας δείχνει πόσες ώρες δουλειάς χρειάζεται κάθε τμήμα για την παραγγελία των 40 μολυβοθηκών και πόσους μαθητές έχει.

   Ώρες εργασίας ανά τμήμα για μία παραγγελία της εικονικής επιχείρησης (φανταστικά στοιχεία).

   | Τμήμα | Ώρες δουλειάς | Μαθητές |
   | --- | --- | --- |
   | Σχεδίαση | 6 | 3 |
   | Προμήθειες | 4 | 2 |
   | Παραγωγή | 36 | 12 |
   | Ποιοτικός έλεγχος | 8 | 2 |
   | Πωλήσεις | 3 | 3 |

   α) Πόσες ώρες αναλογούν σε κάθε μαθητή της παραγωγής;
   β) Ποιο τμήμα έχει τις περισσότερες ώρες ανά μαθητή;
   γ) Ποιο τμήμα έχει τις λιγότερες ώρες ανά μαθητή;
4. Ενώ η παραγγελία του συλλόγου είναι στη μέση, ένα βιβλιοπωλείο ζητά 100 μολυβοθήκες σε δύο εβδομάδες. Η παραγωγή λέει ότι δεν προλαβαίνει και τις δύο. Οι πωλήσεις λένε ότι είναι μεγάλη ευκαιρία. Αν ήσουν στη διοίκηση, τι θα έκανες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/technology/company-organisation
