# Οι νόμοι του Νεύτωνα

> Τρεις προτάσεις που εξηγούν κάθε κίνηση γύρω σου.

Φυσική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/physics/newtons-laws-intro

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς με τον νόμο της αδράνειας καθημερινά φαινόμενα, όπως η ζώνη ασφαλείας.
- Να υπολογίζεις επιτάχυνση από τη συνισταμένη και τη μάζα.
- Να ξεχωρίζεις το ζεύγος δράσης–αντίδρασης από δυνάμεις που αλληλοαναιρούνται.

## Τρεις προτάσεις για όλη την κίνηση

Ο Νεύτωνας διατύπωσε τρεις κανόνες που εξηγούν όλες τις κινήσεις που βλέπεις γύρω σου: από την μπάλα που κλωτσάς μέχρι τους πλανήτες γύρω από τον Ήλιο.

*Ο Ισαάκ Νεύτωνας σε πορτρέτο του Γκόντφρεϊ Νέλερ, το 1689. Δύο χρόνια νωρίτερα είχε δημοσιεύσει τους τρεις νόμους της κίνησης στο βιβλίο του «Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας».*

## Πρώτος νόμος: η αδράνεια

Κάθε σώμα διατηρεί την κατάστασή του — ακίνητο ή σε ευθύγραμμη ομαλή κίνηση — εφόσον δεν ασκείται πάνω του **συνισταμένη** δύναμη.

Αυτό είναι πιο παράξενο από όσο φαίνεται. Η καθημερινή εμπειρία λέει ότι τα πράγματα σταματούν από μόνα τους. Δεν σταματούν: τα σταματά η **τριβή**. Σε πάγο ή στο διάστημα, το ίδιο σπρώξιμο κρατάει πολύ περισσότερο.

Το λεωφορείο φρενάρει και οι επιβάτες πέφτουν μπροστά. Δεν τους σπρώχνει κάτι — **συνεχίζουν** την κίνηση που είχαν, ενώ το λεωφορείο επιβραδύνει κάτω από αυτούς.

> **Κλειδί**
>
> Η **μάζα** είναι το μέτρο της αδράνειας: πόσο δύσκολα αλλάζει ένα σώμα την κίνησή του.
>
> Ένα φορτηγό και ένα ποδήλατο στην ίδια ταχύτητα δεν φρενάρουν το ίδιο. Δεν φταίει η ταχύτητα — φταίει η μάζα.

## Δεύτερος νόμος: πόσο αλλάζει

$$
\Sigma F = m \cdot a
$$

Η **επιτάχυνση** δείχνει πόσο γρήγορα αλλάζει η ταχύτητα, και μετριέται σε m/s².

Ο νόμος λέει δύο πράγματα ταυτόχρονα:

- Με την **ίδια μάζα**, διπλάσια δύναμη δίνει διπλάσια επιτάχυνση.
- Με την **ίδια δύναμη**, διπλάσια μάζα δίνει μισή επιτάχυνση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύναμη, τριβή και επιτάχυνση*

## Τρίτος νόμος: δράση και αντίδραση

Όταν ένα σώμα Α ασκεί δύναμη σε ένα σώμα Β, τότε **ταυτόχρονα** το Β ασκεί στο Α δύναμη ίση σε μέτρο και αντίθετη σε κατεύθυνση.

Κολυμπάς σπρώχνοντας το νερό προς τα πίσω· το νερό σε σπρώχνει μπροστά. Ο πύραυλος πετάει χωρίς να ακουμπά τίποτα, σπρώχνοντας καυσαέρια προς τα κάτω.

*Ο πύραυλος Saturn V απογειώνεται με το Apollo 11, τον Ιούλιο του 1969. Οι κινητήρες σπρώχνουν τα καυσαέρια προς τα κάτω, και τα καυσαέρια σπρώχνουν τον πύραυλο προς τα πάνω με δύναμη ίσου μέτρου: δράση και αντίδραση, σε δύο διαφορετικά σώματα.*

> **Πρόσεχε**
>
> Οι δυνάμεις δράσης–αντίδρασης **δεν αλληλοαναιρούνται ποτέ**, γιατί ασκούνται σε **διαφορετικά σώματα**.
>
> Το βιβλίο πιέζει το τραπέζι, το τραπέζι σπρώχνει το βιβλίο. Η μία δύναμη ασκείται στο τραπέζι, η άλλη στο βιβλίο. Για να μιλήσεις για ισορροπία, χρειάζεσαι δύο δυνάμεις στο **ίδιο** σώμα.
>
> Ο έλεγχος: γράψε κάθε δύναμη στη μορφή «ποιος ασκεί σε ποιον». Αν τα ονόματα είναι αντεστραμμένα, είναι ζεύγος δράσης–αντίδρασης.

> **Θυμήσου**
>
> Ποιος νόμος απαντά σε τι:
>
> **«Γιατί συνεχίζει;»** ή «γιατί σταμάτησε;» — πρώτος νόμος.
>
> **«Πόσο θα επιταχύνει;»** — δεύτερος νόμος.
>
> **«Ποιος σπρώχνει ποιον;»** — τρίτος νόμος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε κιβώτιο μάζας 20 kg ασκείται συνισταμένη 50 N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;

1. Από τον δεύτερο νόμο:
   $$
   a = \frac{\Sigma F}{m}
   $$
2. $$
   a = \frac{50}{20} = 2{,}5 \; \text{m/s}^2
   $$
3. Σημαίνει ότι κάθε δευτερόλεπτο η ταχύτητα αυξάνεται κατά $2{,}5$ m/s.
4. **Έλεγχος με τη λογική του νόμου:** αν η μάζα διπλασιαζόταν στα $40$ kg με την ίδια δύναμη, η επιτάχυνση θα έπεφτε στο μισό, $1{,}25$ m/s².

### Παράδειγμα 2: Γιατί πρέπει να φοράς ζώνη ακόμα και σε μικρή ταχύτητα;

1. Ενώ το αυτοκίνητο κινείται, κινείσαι κι εσύ με την **ίδια ταχύτητα**.
2. Σε μια σύγκρουση, το αυτοκίνητο σταματά απότομα. Πάνω σου όμως δεν έχει ασκηθεί καμία δύναμη ακόμη.
3. Από τον **πρώτο νόμο**, το σώμα σου συνεχίζει με την αρχική ταχύτητα — μέχρι κάτι να το σταματήσει.
4. Αυτό το «κάτι» είναι είτε η ζώνη, που σε σταματά σταδιακά, είτε το παρμπρίζ, που σε σταματά ακαριαία.

   Και στις δύο περιπτώσεις η ταχύτητά σου πέφτει από την ίδια τιμή στο μηδέν. Η διαφορά είναι στον **χρόνο**: όσο πιο απότομα σταματάς, τόσο μεγαλύτερη η επιβράδυνση — και, από τον δεύτερο νόμο, τόσο μεγαλύτερη η δύναμη πάνω σου.

### Παράδειγμα 3: Ένα άλογο τραβάει ένα κάρο. Το κάρο τραβάει το άλογο με ίση δύναμη. Πώς προχωράνε;

1. Το ερώτημα κρύβει την παγίδα του τρίτου νόμου: οι δύο δυνάμεις ασκούνται σε **διαφορετικά σώματα**.

   Η μία στο κάρο, η άλλη στο άλογο.
2. Για να κινηθεί το **κάρο**, κοιτάζω μόνο τις δυνάμεις πάνω στο κάρο: το τράβηγμα του αλόγου εμπρός, η τριβή πίσω.
3. Αν το τράβηγμα ξεπερνά την τριβή του κάρου, η συνισταμένη στο κάρο δεν είναι μηδέν και το κάρο επιταχύνει.
4. Και το άλογο; Προχωράει επειδή σπρώχνει το **έδαφος** προς τα πίσω, και το έδαφος το σπρώχνει προς τα εμπρός — πάλι τρίτος νόμος, με άλλο ζευγάρι σωμάτων.

   Πάνω σε πάγο, αυτό το ζευγάρι αδυνατίζει και το άλογο δεν πάει πουθενά.

## Ερωτήσεις

1. Λεωφορείο φρενάρει απότομα και οι επιβάτες γέρνουν προς τα εμπρός. Γιατί;
   - Γιατί συνεχίζουν την κίνηση που είχαν, ενώ το λεωφορείο επιβραδύνει
   - Γιατί μια δύναμη τους σπρώχνει προς τα εμπρός
   - Γιατί το φρενάρισμα δημιουργεί αντίθετη επιτάχυνση στους επιβάτες
   - Γιατί στο φρενάρισμα αλλάζει για λίγο το βάρος τους
2. Σε σώμα μάζας $4$ kg ασκείται συνισταμένη $12$ N. Πόση είναι η επιτάχυνση;
   - $3$ m/s²
   - $48$ m/s²
   - $0{,}33$ m/s²
   - $8$ m/s²
3. Δύο σώματα δέχονται την ίδια συνισταμένη δύναμη. Το πρώτο έχει διπλάσια μάζα από το δεύτερο. Τι ισχύει για τις επιταχύνσεις;
   - Το πρώτο έχει τη μισή επιτάχυνση του δεύτερου
   - Το πρώτο έχει τη διπλάσια επιτάχυνση του δεύτερου
   - Έχουν την ίδια επιτάχυνση
   - Εξαρτάται από την ταχύτητα που έχουν ήδη
4. Ποιο ζευγάρι δυνάμεων είναι ζεύγος δράσης–αντίδρασης;
   - Το βιβλίο πιέζει το τραπέζι — το τραπέζι σπρώχνει το βιβλίο
   - Το βάρος του βιβλίου — η κάθετη αντίδραση του τραπεζιού
   - Η δύναμη του κινητήρα — η τριβή του δρόμου στο αυτοκίνητο
   - Το βάρος ενός σώματος — η τάση του νήματος που το κρατά
5. Διαστημόπλοιο ταξιδεύει μακριά από κάθε πλανήτη, με τις μηχανές σβηστές. Τι κάνει;
   - Συνεχίζει ευθύγραμμα με σταθερή ταχύτητα
   - Επιβραδύνει σιγά σιγά και σταματά
   - Επιταχύνεται, γιατί δεν υπάρχει τίποτα να το εμποδίσει
   - Μένει ακίνητο στο σημείο όπου έσβησαν οι μηχανές
6. Τι λέει ο δεύτερος νόμος του Νεύτωνα;
   - Η επιτάχυνση είναι ανάλογη της συνισταμένης δύναμης και αντιστρόφως ανάλογη της μάζας
   - Κάθε δράση έχει πάντα μια ίση και αντίθετη αντίδραση, σε άλλο σώμα
   - Ένα σώμα διατηρεί την ταχύτητά του, σε μέτρο και κατεύθυνση, αν δεν ασκείται συνισταμένη δύναμη
   - Η ενέργεια δεν δημιουργείται και δεν καταστρέφεται, μόνο μετατρέπεται
7. Γιατί οι δυνάμεις ενός ζεύγους δράσης–αντίδρασης δεν αλληλοαναιρούνται;
   - Γιατί ασκούνται σε **διαφορετικά** σώματα
   - Γιατί δεν είναι ακριβώς ίσες
   - Γιατί δεν έχουν αντίθετη κατεύθυνση
   - Γιατί η δράση προηγείται χρονικά της αντίδρασης
8. Αυτοκίνητο που τρέχει με $50$ km/h πέφτει σε τοίχο και σταματά σχεδόν ακαριαία. Τι κάνει εκείνη τη στιγμή το σώμα ενός επιβάτη **χωρίς** ζώνη;
   - Συνεχίζει μπροστά με περίπου $50$ km/h, ώσπου κάτι να το σταματήσει
   - Σταματά μαζί με το αυτοκίνητο, γιατί βρίσκεται μέσα σε αυτό
   - Πετάγεται προς τα πίσω, γιατί η σύγκρουση σπρώχνει τα πάντα προς τα πίσω
   - Σταματά αμέσως μετά, γιατί το συγκρατεί η τριβή με το κάθισμα

## Ασκήσεις

1. Σε καρότσι μάζας $5$ kg ασκείται συνισταμένη $20$ N. Πόση είναι η επιτάχυνση;
2. Ποδήλατο και αναβάτης έχουν μαζί βάρος $800$ N. Η συνισταμένη που τους σπρώχνει μπροστά είναι $120$ N. Πόση είναι η επιτάχυνση; ($g = 10$ N/kg)
3. Σπρώχνεις κιβώτιο μάζας $6$ kg με οριζόντια δύναμη $50$ N, ενώ η τριβή είναι $20$ N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;
   *Κιβώτιο με οριζόντια δύναμη F = 50 N προς τα δεξιά και την τριβή T = 20 N προς τα αριστερά.*
4. Αυτοκίνητο μάζας $1200$ kg επιταχύνεται με $2{,}5$ m/s², ενώ τριβές και αέρας του ασκούν μαζί $600$ N προς τα πίσω. Πόση δύναμη το σπρώχνει προς τα εμπρός;
   *Αυτοκίνητο με τη δύναμη F προς τα εμπρός και τις αντιστάσεις T = 600 N προς τα πίσω.*
5. Δύο κιβώτια ακουμπούν το ένα στο άλλο πάνω σε λείο πάτωμα, χωρίς τριβές: το $A$ έχει μάζα $2$ kg και το $B$ $4$ kg. Σπρώχνεις το $A$ οριζόντια με $30$ N, και το $A$ σπρώχνει το $B$. Πόση δύναμη ασκεί το $A$ στο $B$; Και αν σπρώξεις με τα ίδια $30$ N από την άλλη μεριά, το $B$, πόση δύναμη ασκεί το $B$ στο $A$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/physics/newtons-laws-intro
