# Πυκνότητα

> Γιατί ένα κιλό βαμβάκι πιάνει περισσότερο χώρο από ένα κιλό μολύβι.

Φυσική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/physics/density

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τη μάζα από το βάρος και από τον όγκο.
- Να υπολογίζεις πυκνότητα και να τη χρησιμοποιείς για να αναγνωρίσεις ένα υλικό.
- Να προβλέπεις αν κάτι θα επιπλεύσει, συγκρίνοντας πυκνότητες.

## «Τι ζυγίζει περισσότερο, ένα κιλό βαμβάκι ή ένα κιλό μολύβι;»

Η ερώτηση είναι παγίδα, και όλοι την ξέρουν: ζυγίζουν το ίδιο.

Η ενδιαφέρουσα ερώτηση όμως είναι η επόμενη: **γιατί μας φαίνεται ότι το μολύβι είναι βαρύτερο;**

Γιατί όταν σκεφτόμαστε «μολύβι» δεν φανταζόμαστε ένα κιλό — φανταζόμαστε ένα **κομμάτι**. Και ένα κομμάτι μολύβι σε μέγεθος μαξιλαριού είναι πράγματι πολύ βαρύ.

Αυτό που συγκρίνουμε στο μυαλό μας δεν είναι η μάζα. Είναι η **πυκνότητα**.

## Τρία μεγέθη που μπερδεύονται

| Μέγεθος   | Τι είναι                            | Μονάδα | Αλλάζει στη Σελήνη; |
| --------- | ----------------------------------- | ------ | ------------------- |
| **Μάζα**  | πόση ύλη υπάρχει                    | kg     | **Όχι**             |
| **Βάρος** | η δύναμη που την τραβάει η βαρύτητα | N      | **Ναι**             |
| **Όγκος** | πόσο χώρο πιάνει                    | m³     | Όχι                 |

> **Πρόσεχε**
>
> Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «ζυγίζω $70$ κιλά». Στη Φυσική αυτό είναι **μάζα**, όχι βάρος.
>
> Το βάρος μετριέται σε Newton και υπολογίζεται από τη μάζα:
>
> $$
> B = m \cdot g
> $$
>
> Στη Γη $g \approx 10$ N/kg, άρα $70$ kg δίνουν βάρος περίπου $700$ N. Στη Σελήνη, όπου $g \approx 1{,}6$ N/kg, η ίδια μάζα έχει βάρος περίπου $112$ N — η μάζα έμεινε $70$ kg.

## Η πυκνότητα είναι λόγος

$$
\rho = \frac{m}{V}
$$

Διαβάζεται: **πόση μάζα υπάρχει σε κάθε μονάδα όγκου**.

Μονάδα στο SI: kg/m³. Στην πράξη βολεύει το g/cm³, γιατί δίνει αριθμούς σε ανθρώπινη κλίμακα — το νερό έχει πυκνότητα περίπου $1$ g/cm³.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ίδιος όγκος, ίδια μάζα*

> **Κλειδί**
>
> Η πυκνότητα είναι **ιδιότητα του υλικού**, όχι του αντικειμένου.
>
> Κόψε ένα σιδερένιο καρφί στη μέση: η μάζα μισή, ο όγκος μισός, η πυκνότητα **η ίδια**.
>
> Γι' αυτό η πυκνότητα ταυτοποιεί υλικά. Αν κάτι έχει πυκνότητα $19{,}3$ g/cm³, είναι χρυσός — όποιο κι αν είναι το σχήμα ή το μέγεθός του.

## Επίπλευση

Ένα σώμα επιπλέει σε ένα υγρό όταν έχει **μικρότερη πυκνότητα** από αυτό.

- Φελλός ($0{,}24$) σε νερό ($1$) → επιπλέει
- Σίδηρος ($7{,}8$) σε νερό ($1$) → βυθίζεται
- Λάδι ($0{,}92$) σε νερό → μένει από πάνω

> **Θυμήσου**
>
> **Γιατί επιπλέει ένα ατσάλινο πλοίο, αν ο σίδηρος βυθίζεται;**
>
> Γιατί το πλοίο δεν είναι συμπαγής σίδηρος. Είναι κέλυφος γεμάτο **αέρα**.
>
> Η **μέση** πυκνότητα του πλοίου — μαζί με τον αέρα μέσα του — είναι μικρότερη από του νερού. Μόλις μπει νερό μέσα και διώξει τον αέρα, η μέση πυκνότητα ανεβαίνει και το πλοίο βυθίζεται.

## Πώς μετράς όγκο ακανόνιστου σώματος

Ένα κυβάκι μετριέται με χάρακα. Μια πέτρα δεν μετριέται.

Τη βυθίζεις σε ογκομετρικό κύλινδρο με νερό. Η **στάθμη ανεβαίνει** ακριβώς όσο ο όγκος της πέτρας: τελική στάθμη μείον αρχική.

$$
V = V_2 - V_1
$$

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα κομμάτι μέταλλο έχει μάζα 270 g και όγκο 100 cm³. Τι μέταλλο είναι;

1. Υπολογίζω την πυκνότητα.

   $\rho = \frac{m}{V} = \frac{270}{100}$
2. $\rho = 2{,}7 \text{ g/cm}^3$
3. Συγκρίνω με πίνακα πυκνοτήτων: το αλουμίνιο έχει $2{,}7$ g/cm³.

   Είναι **αλουμίνιο**.
4. **Γιατί δουλεύει η ταυτοποίηση:** η πυκνότητα δεν εξαρτάται από το πόσο υλικό έχεις. Αν το κομμάτι ήταν $540$ g με όγκο $200$ cm³, θα έδινε πάλι $2{,}7$.

### Παράδειγμα 2: Ογκομετρικός κύλινδρος έχει 50 mL νερό. Ρίχνεις μια πέτρα και η στάθμη πάει στα 78 mL. Η πέτρα έχει μάζα 70 g. Πυκνότητα;

1. Ο όγκος της πέτρας είναι η **μεταβολή** της στάθμης.

   $V = 78 - 50 = 28 \text{ mL} = 28 \text{ cm}^3$

   ($1$ mL $= 1$ cm³ — ίδια ποσότητα, δύο ονόματα.)
2. $\rho = \frac{70}{28}$
3. $\rho = 2{,}5 \text{ g/cm}^3$
4. **Θα επιπλεύσει;** Όχι: $2{,}5 > 1$, άρα η πέτρα είναι πυκνότερη από το νερό και βυθίζεται.

   Το ήξερες ήδη από την παρατήρηση — αλλά τώρα το ξέρεις και από τον αριθμό.

### Παράδειγμα 3: Πόση μάζα νερού χωράει ένα κουτί 20 cm × 20 cm × 20 cm;

1. Πρώτα ο όγκος.

   $V = 20 \times 20 \times 20 = 8000 \text{ cm}^3$
2. Λύνω τον τύπο ως προς τη μάζα: $\rho = \frac{m}{V}$ δίνει $m = \rho \cdot V$.
3. Με $\rho = 1$ g/cm³ για το νερό:

   $m = 1 \times 8000 = 8000 \text{ g} = 8 \text{ kg}$
4. **Ένα χρήσιμο νούμερο για το μυαλό:** ένα λίτρο νερό έχει μάζα ένα κιλό, και πιάνει $1000$ cm³.

   Εδώ έχουμε $8$ λίτρα, άρα $8$ κιλά. Ο έλεγχος βγαίνει χωρίς πράξεις.

## Ερωτήσεις

1. Ένας αστροναύτης με μάζα $80$ kg πάει στη Σελήνη. Τι αλλάζει;
   - Το βάρος του μειώνεται, η μάζα μένει $80$ kg
   - Και η μάζα και το βάρος μειώνονται
   - Τίποτα δεν αλλάζει
   - Η μάζα του μειώνεται, το βάρος του μένει ίδιο
2. Κόβεις ένα σιδερένιο καρφί ακριβώς στη μέση. Τι γίνεται με την πυκνότητα κάθε κομματιού;
   - Μένει ίδια
   - Υποδιπλασιάζεται
   - Διπλασιάζεται
   - Εξαρτάται από το πού κόβεις
3. Ένα σώμα έχει μάζα $240$ g και όγκο $30$ cm³. Ποια είναι η πυκνότητά του;
   - $8$ g/cm³
   - $0{,}125$ g/cm³
   - $7200$ g/cm³
   - $270$ g/cm³
4. Ποιο υλικό θα **επιπλεύσει** στο νερό;
   - Πάγος, με πυκνότητα $0{,}92$ g/cm³
   - Αλουμίνιο, με πυκνότητα $2{,}7$ g/cm³
   - Γυαλί, με πυκνότητα $2{,}5$ g/cm³
   - Χαλκός, με πυκνότητα $8{,}9$ g/cm³
5. Γιατί επιπλέει ένα ατσάλινο πλοίο ενώ ένα κομμάτι ατσάλι βυθίζεται;
   - Γιατί είναι κοίλο: η **μέση** πυκνότητά του, με τον αέρα, είναι κάτω από του νερού
   - Γιατί το πλοίο είναι τόσο μεγάλο που το νερό δεν μπορεί να το τραβήξει στον βυθό
   - Γιατί το ατσάλι των πλοίων είναι ειδικό κράμα με μικρότερη πυκνότητα από του νερού
   - Γιατί το πλοίο κινείται, και η κίνηση πάνω στο νερό το κρατάει στην επιφάνεια
6. Γιατί το λάδι επιπλέει πάνω στο νερό;
   - Γιατί έχει μικρότερη πυκνότητα από το νερό
   - Γιατί είναι πιο παχύρρευστο
   - Γιατί δεν αναμειγνύεται καθόλου με το νερό
   - Γιατί είναι λιπαρό
7. Ένας ογκομετρικός κύλινδρος έχει νερό ως τα $60$ mL. Βυθίζεις ολόκληρο ένα κλειδί και η στάθμη ανεβαίνει στα $67$ mL. Ποιος είναι ο όγκος του κλειδιού;
   - $7$ cm³
   - $67$ cm³
   - $127$ cm³
   - $60$ cm³
8. Δύο κύβοι ίδιου όγκου, ένας από φελλό και ένας από μόλυβδο. Τι ισχύει;
   - Ο μόλυβδος έχει μεγαλύτερη μάζα, γιατί έχει μεγαλύτερη πυκνότητα
   - Έχουν ίδια μάζα, αφού η μάζα εξαρτάται μόνο από τον όγκο
   - Ο φελλός έχει μεγαλύτερη μάζα, γιατί είναι πιο σκληρό υλικό
   - Δεν μπορείς να ξέρεις χωρίς ζυγαριά, όσο κι αν ξέρεις τα υλικά

## Ασκήσεις

1. Το νερό έχει πυκνότητα $1$ g/cm³. Πόση μάζα έχουν $250$ cm³ νερό;
2. Ένα μεταλλικό κομμάτι έχει μάζα $1{,}56$ kg και όγκο $200$ cm³. Πόση είναι η πυκνότητά του σε g/cm³;
3. Ο αέρας μοιάζει να μη ζυγίζει τίποτα. Υπολόγισε περίπου πόση μάζα έχει ο αέρας μέσα στη σχολική σου αίθουσα. Ο αέρας έχει πυκνότητα περίπου $1{,}2$ kg/m³. Τις διαστάσεις της αίθουσας τις διαλέγεις εσύ.
   α) Πόσος είναι ο όγκος της αίθουσας;
   β) Πόση μάζα έχει ο αέρας της αίθουσας;
4. Ένα άδειο μπουκάλι έχει μάζα $200$ g. Γεμάτο με νερό έχει μάζα $700$ g, και γεμάτο με λάδι $660$ g. Ποια είναι η πυκνότητα του λαδιού; (Πυκνότητα νερού $1$ g/cm³.)

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/physics/density
