# Εφαρμογές της τριγωνομετρίας

> Υπολογίζεις ύψη και αποστάσεις που δεν μπορείς να μετρήσεις.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/trig-applications

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις ορθογώνιο τρίγωνο όταν ξέρεις μία πλευρά και μία οξεία γωνία.
- Να χρησιμοποιείς γωνία ανύψωσης ή κατάκλισης σε πρόβλημα.
- Να διαλέγεις τον σωστό τριγωνομετρικό αριθμό με βάση τα δεδομένα.

## Μετρώντας ό,τι δεν φτάνεις

Πόσο ψηλό είναι ένα βουνό; Πόσο μακριά είναι ένα πλοίο; Πόσο απέχει το φεγγάρι;

Καμία από αυτές τις αποστάσεις δεν μετριέται με μεζούρα. Και οι τρεις υπολογίζονται με τον ίδιο τρόπο: **μετράς μια γωνία και μια απόσταση που φτάνεις**, και η τριγωνομετρία δίνει την υπόλοιπη.

## Γωνία ανύψωσης και κατάκλισης

**Γωνία ανύψωσης** είναι η γωνία ανάμεσα στην οριζόντια γραμμή και στη γραμμή προς κάτι ψηλότερα. Κοιτάς μια κορυφή: πόσο ανασηκώνεις το βλέμμα.

**Γωνία κατάκλισης** είναι η αντίστοιχη όταν κοιτάς προς κάτι χαμηλότερα, π.χ. από ταράτσα προς ένα αυτοκίνητο.

Οι δύο γωνίες είναι πάντα **ίσες** μεταξύ τους όταν αφορούν το ίδιο ζευγάρι σημείων, γιατί σχηματίζονται από παράλληλες οριζόντιες γραμμές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μία γωνία, μία πλευρά, όλα τα υπόλοιπα*

## Πώς διαλέγεις λόγο

Σημείωσε τι **ξέρεις** και τι **ζητάς**, και διάλεξε τον λόγο που συνδέει ακριβώς αυτά τα δύο.

| Ξέρω               | Ζητάω              | Χρησιμοποιώ                  |
| ------------------ | ------------------ | ---------------------------- |
| οριζόντια απόσταση | ύψος               | εφαπτομένη                   |
| υποτείνουσα        | ύψος               | ημίτονο                      |
| υποτείνουσα        | οριζόντια απόσταση | συνημίτονο                   |
| δύο πλευρές        | τη γωνία           | τον αντίστοιχο λόγο, ανάποδα |

Στα περισσότερα προβλήματα ύψους, η **εφαπτομένη** είναι η απάντηση — γιατί η υποτείνουσα είναι ακριβώς αυτή που δεν μπορείς να μετρήσεις.

> **Κλειδί**
>
> Το πρόβλημα λύνεται πάντα σε τρία βήματα:
>
> 1. **Σχεδίασε** το ορθογώνιο τρίγωνο και σημείωσε πάνω του τι ξέρεις.
> 2. **Διάλεξε** τον λόγο που περιέχει το γνωστό και το ζητούμενο.
> 3. **Λύσε** ως προς το ζητούμενο.
>
> Το βήμα 1 είναι το σημαντικότερο: τα μισά λάθη γίνονται επειδή η γωνία τοποθετήθηκε λάθος στο σχήμα.

> **Πρόσεχε**
>
> Το ύψος των ματιών δεν είναι πάντα αμελητέο.
>
> Αν μετράς τη γωνία ανύψωσης μιας κορυφής στεκούμενος όρθιος, το τρίγωνο ξεκινά από το **ύψος των ματιών σου**, όχι από το έδαφος.
>
> Σε άσκηση που δίνει «παρατηρητής ύψους $1{,}7$ m», αυτό το νούμερο προστίθεται στο τέλος. Αν δεν δίνεται, αγνοείται.

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε απάντηση περνά από έλεγχο λογικής:
>
> Η **υποτείνουσα** είναι πάντα η μεγαλύτερη πλευρά.
>
> Για γωνία μικρότερη από $45^\circ$, το ύψος βγαίνει **μικρότερο** από την οριζόντια απόσταση. Για μεγαλύτερη, το αντίθετο.
>
> Αν σου βγει ύψος $300$ m για γωνία $10^\circ$ και απόσταση $100$ m, κάτι έχει μπερδευτεί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στέκεσαι 50 m από ένα κτίριο και βλέπεις την κορυφή του με γωνία ανύψωσης 32°. Πόσο ψηλό είναι; (εφ32° ≈ 0,62)

*Κτίριο ΑΓ κάθετο στο έδαφος, παρατηρητής Β 50 m από τη βάση του, γωνία ανύψωσης 32° στο Β, και το ύψος του κτιρίου σημειωμένο x.*

1. Σχεδιάζω: οριζόντια πλευρά $50$ m, ζητούμενο το **απέναντι** ύψος, γωνία $32^\circ$.
2. Ξέρω την **προσκείμενη** και ζητάω την **απέναντι**, άρα εφαπτομένη:
   $$
   \varepsilon\varphi 32^\circ = \frac{\upsilon}{50}
   $$
3. $$
   \upsilon = 50 \cdot 0{,}62 = 31 \; \text{m}
   $$
4. **Έλεγχος:** η γωνία είναι κάτω από $45^\circ$, άρα το ύψος πρέπει να είναι μικρότερο από τα $50$ m. Και είναι.

### Παράδειγμα 2: Σκάλα 8 m ακουμπά σε τοίχο σχηματίζοντας γωνία 60° με το έδαφος. Σε τι ύψος φτάνει; (ημ60° ≈ 0,87)

*Σκάλα ΑΒ μήκους 8 m ακουμπισμένη σε τοίχο ΑΓ με γωνία 60° ως προς το έδαφος, και το ύψος ΑΓ σημειωμένο x.*

1. Η σκάλα είναι η **υποτείνουσα**, το ύψος η απέναντι πλευρά της γωνίας.
2. $$
   \eta\mu 60^\circ = \frac{\upsilon}{8}
   $$
3. $$
   \upsilon = 8 \cdot 0{,}87 = 6{,}96 \approx 7 \; \text{m}
   $$
4. **Έλεγχος:** το ύψος είναι μικρότερο από το μήκος της σκάλας, όπως οφείλει.

   Η απόσταση της βάσης από τον τοίχο θα ήταν $8 \cdot \sigma\upsilon\nu 60^\circ = 8 \cdot 0{,}5 = 4$ m.

### Παράδειγμα 3: Από φάρο ύψους 40 m, ένα πλοίο φαίνεται με γωνία κατάκλισης 25°. Πόσο απέχει; (εφ25° ≈ 0,47)

1. Η γωνία κατάκλισης από τον φάρο ισούται με τη γωνία **ανύψωσης** από το πλοίο, γιατί οι δύο οριζόντιες γραμμές είναι παράλληλες.
2. Στο ορθογώνιο τρίγωνο: κάθετη πλευρά το ύψος $40$ m, ζητούμενο η οριζόντια απόσταση.
3. $$
   \varepsilon\varphi 25^\circ = \frac{40}{d} \Rightarrow d = \frac{40}{0{,}47}
   $$
4. $$
   d \approx 85 \; \text{m}
   $$
   **Έλεγχος:** γωνία μικρότερη από $45^\circ$ σημαίνει ότι η οριζόντια απόσταση είναι μεγαλύτερη από το ύψος. Και είναι, περίπου διπλάσια.

## Ερωτήσεις

1. Ξέρεις την οριζόντια απόσταση από ένα κτίριο και τη γωνία ανύψωσης της κορυφής του. Ποιον λόγο χρησιμοποιείς για το ύψος;
   - Την εφαπτομένη
   - Το ημίτονο
   - Το συνημίτονο
   - Το Πυθαγόρειο θεώρημα
2. Από απόσταση $40$ m, η κορυφή ενός δέντρου φαίνεται με γωνία $30^\circ$. Πόσο ψηλό είναι; ($\varepsilon\varphi 30^\circ \approx 0{,}58$)
   - Περίπου $23$ m
   - Περίπου $69$ m
   - Περίπου $40$ m
   - Περίπου $12$ m
3. Η γωνία κατάκλισης ενός πλοίου από έναν φάρο είναι $20^\circ$. Ποια είναι η γωνία ανύψωσης του φάρου από το πλοίο;
   - $20^\circ$
   - $70^\circ$
   - $160^\circ$
   - Εξαρτάται από την απόσταση
4. Σκάλα $6$ m σχηματίζει γωνία $60^\circ$ με το έδαφος. Πόσο απέχει η βάση της από τον τοίχο; ($\sigma\upsilon\nu 60^\circ = 0{,}5$)
   - $3$ m
   - $12$ m
   - $5{,}2$ m
   - $6$ m
5. Ένας παρατηρητής έχει τα μάτια του σε ύψος $1{,}7$ m. Μετρά τη γωνία ανύψωσης και βρίσκει από το τρίγωνο ότι η κορυφή ενός κτιρίου είναι $18$ m πάνω από τα μάτια του. Πόσο ψηλό είναι το κτίριο;
   - $19{,}7$ m
   - $18$ m
   - $16{,}3$ m
   - $30{,}6$ m
6. Από ταράτσα ύψους $30$ m βλέπεις ένα αυτοκίνητο με γωνία κατάκλισης $60^\circ$. Πόσο απέχει από τη βάση του κτιρίου; ($\varepsilon\varphi 60^\circ \approx 1{,}73$)
   - περίπου $17$ m
   - περίπου $52$ m
   - $30$ m
   - $60$ m
7. Δέντρο ρίχνει σκιά $12$ m όταν οι ακτίνες του ήλιου σχηματίζουν $45^\circ$ με το έδαφος. Πόσο ψηλό είναι;
   - $12$ m
   - $6$ m
   - $24$ m
   - περίπου $17$ m
8. Ένας χαρταετός πετά με τον σπάγκο του τεντωμένο, μήκους $50$ m, σε γωνία $40^\circ$ με το έδαφος. Σε τι ύψος πάνω από το χέρι σου βρίσκεται; ($\eta\mu 40^\circ \approx 0{,}64$, $\sigma\upsilon\nu 40^\circ \approx 0{,}77$, $\varepsilon\varphi 40^\circ \approx 0{,}84$)
   - περίπου $32$ m
   - περίπου $38{,}5$ m
   - περίπου $42$ m
   - περίπου $78$ m

## Ασκήσεις

1. Από απόσταση $25$ m η κορυφή ενός στύλου φαίνεται με γωνία $40^\circ$, με $\varepsilon\varphi 40^\circ \approx 0{,}84$. Πόσο ψηλός είναι;
   *Στύλος ΑΓ κάθετος στο έδαφος, σημείο Β σε απόσταση 25 m από τη βάση του, γωνία 40° στο Β προς την κορυφή Α, και το ύψος του στύλου σημειωμένο x.*
2. Μια ράμπα μήκους $12$ m ανεβαίνει με γωνία $10^\circ$ ως προς το οριζόντιο έδαφος. Ο χώρος μπροστά στην είσοδο έχει μήκος $11{,}5$ m. Χωράει η ράμπα; ($\eta\mu 10^\circ \approx 0{,}17$, $\sigma\upsilon\nu 10^\circ \approx 0{,}98$)
   *Ράμπα ΑΒ μήκους 12 m που ανεβαίνει με γωνία 10° ως προς το οριζόντιο έδαφος ΒΓ, με την οριζόντια απόσταση ΒΓ σημειωμένη x.*
3. Μια σκάλα $4$ m ακουμπά σε τοίχο, με τη βάση της $2$ m μακριά από τον τοίχο. Τι γωνία σχηματίζει με το έδαφος;
   *Σκάλα ΑΒ μήκους 4 m ακουμπισμένη σε τοίχο ΑΓ, με τη βάση της Β 2 m από τον τοίχο, και η γωνία με το έδαφος στο Β σημειωμένη x.*
4. Από ένα παράθυρο σε ύψος $12$ m βλέπεις τη βάση του απέναντι κτιρίου με γωνία κατάκλισης $30^\circ$, και την κορυφή του με γωνία ανύψωσης $45^\circ$. Το έδαφος ανάμεσα είναι οριζόντιο. Πόσο ψηλό είναι το απέναντι κτίριο;
5. Έχεις τα μάτια σου σε ύψος $1{,}6$ m και στέκεσαι $30$ m από ένα κτίριο. Βλέπεις την κορυφή του με γωνία ανύψωσης $50^\circ$ ($\varepsilon\varphi 50^\circ \approx 1{,}19$). Πόσο ψηλό είναι το κτίριο;
6. Μια σκάλα μήκους $6$ m ακουμπά σε κατακόρυφο τοίχο και σχηματίζει γωνία $70^\circ$ με το οριζόντιο έδαφος. Η βάση της γλιστράει μακριά από τον τοίχο, ώσπου η γωνία γίνεται $20^\circ$, με την κορυφή ακόμη πάνω στον τοίχο. Πόσο κατέβηκε η κορυφή της, και πόσο απομακρύνθηκε η βάση της; ($\eta\mu 70^\circ \approx 0{,}94$, $\sigma\upsilon\nu 70^\circ \approx 0{,}34$)

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/trig-applications
