# Οι συναρτήσεις y = αx και y = αx + β

> Κλίση και τεταγμένη αρχής — τι κάνει η καθεμιά στη γραφική παράσταση.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/linear-functions

## Τι θα μάθεις

- Να σχεδιάζεις τη γραφική παράσταση της y = αx + β με δύο σημεία.
- Να εξηγείς τι αλλάζει στην ευθεία ο συντελεστής α και τι ο σταθερός όρος β.
- Να βρίσκεις την εξίσωση της ευθείας από δύο σημεία της ή από ένα πρόβλημα.

## Δύο αριθμοί που ορίζουν μια ευθεία

Μια ταβέρνα χρεώνει $12$ ευρώ το άτομο. Το κόστος για $x$ άτομα είναι $y = 12x$.

Μια άλλη χρεώνει $10$ ευρώ το άτομο συν $20$ ευρώ για το κουβέρ όλης της παρέας: $y = 10x + 20$.

Και οι δύο σχέσεις δίνουν **ευθεία γραμμή**. Η διαφορά τους κρύβεται σε δύο αριθμούς: πόσο ανεβαίνει το κόστος ανά άτομο, και από πού ξεκινάει.

$$
y = \alpha x + \beta
$$

Ο $\alpha$ λέγεται **συντελεστής διεύθυνσης** ή κλίση. Ο $\beta$ είναι η τιμή στο $x = 0$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι κάνει το α και τι το β*

## Η κλίση είναι ρυθμός μεταβολής

Ο $\alpha$ δεν είναι διακοσμητικός αριθμός. Λέει **πόσο αλλάζει το $y$ όταν το $x$ αυξηθεί κατά ένα**.

| $x$          | $0$ | $1$ | $2$ | $3$  |
| ------------ | --- | --- | --- | ---- |
| $y = 3x + 2$ | $2$ | $5$ | $8$ | $11$ |

Κάθε βήμα στο $x$ ανεβάζει το $y$ κατά $3$ — όσο ακριβώς είναι ο συντελεστής.

- $\alpha > 0$: η ευθεία **ανεβαίνει** από αριστερά προς τα δεξιά.
- $\alpha < 0$: **κατεβαίνει**.
- $\alpha = 0$: μένει **οριζόντια** — η $y = \beta$ δίνει πάντα την ίδια τιμή.

> **Κλειδί**
>
> Η $y = \alpha x$ περνάει **πάντα** από την αρχή των αξόνων, γιατί για $x = 0$ δίνει $y = 0$.
>
> Η $y = \alpha x + \beta$ είναι η ίδια ευθεία **μετατοπισμένη** κατακόρυφα κατά $\beta$.
>
> Γι' αυτό δύο ευθείες με τον ίδιο $\alpha$ και διαφορετικό $\beta$ είναι παράλληλες: έχουν την ίδια κλίση και διαφέρουν μόνο στο ύψος. Αν έχουν και τον ίδιο $\beta$, είναι η ίδια ευθεία.

## Πώς τη σχεδιάζεις στα γρήγορα

Δύο σημεία αρκούν, και τα πιο βολικά είναι αυτά που δίνουν εύκολους αριθμούς.

Για την $y = 2x - 4$:

- $x = 0 \Rightarrow y = -4$, δηλαδή το σημείο $(0, -4)$.
- $y = 0 \Rightarrow 2x = 4 \Rightarrow x = 2$, δηλαδή το $(2, 0)$.

Ενώνεις και τελείωσες. Ένα τρίτο σημείο δεν χρειάζεται — αλλά αν το βάλεις και δεν πέσει πάνω στη γραμμή, κάπου έκανες λάθος πράξη.

*Η ευθεία y = 2x − 4, που κόβει τον άξονα y στο σημείο Α(0, −4) και τον άξονα x στο σημείο Β(2, 0).*

> **Πρόσεχε**
>
> Η κλίση δεν διαβάζεται από το πόσο «απότομη» φαίνεται η γραμμή στο χαρτί.
>
> Αν οι δύο άξονες έχουν διαφορετική κλίμακα, η ίδια ευθεία φαίνεται άλλοτε πιο όρθια και άλλοτε πιο πλαγιαστή.
>
> Η κλίση διαβάζεται πάντα με αριθμούς: **πόσες μονάδες ανεβαίνει το $y$** όταν το $x$ προχωρήσει μία μονάδα.

> **Θυμήσου**
>
> Από δύο σημεία στην εξίσωση:
>
> 1. Βρες την κλίση: διαίρεσε πόσο άλλαξε το $y$ με το πόσο άλλαξε το $x$.
> 2. Βάλε τις συντεταγμένες ενός σημείου στην $y = \alpha x + \beta$ και λύσε ως προς $\beta$.
>
> Σε πρόβλημα, ο $\alpha$ είναι συνήθως το «ανά» (ευρώ ανά ώρα, λίτρα ανά λεπτό) και ο $\beta$ το πάγιο, δηλαδή η αφετηρία.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σχεδίασε την ευθεία y = −2x + 6.

1. Βρίσκω δύο σημεία. Το πιο εύκολο είναι για $x = 0$:

   $y = 6$, άρα $(0, 6)$.
2. Και το σημείο όπου η ευθεία κόβει τον οριζόντιο άξονα, δηλαδή $y = 0$:

   $-2x + 6 = 0 \Rightarrow x = 3$, άρα $(3, 0)$.
3. Ενώνω τα δύο σημεία.

   Η κλίση είναι $-2$, αρνητική: η ευθεία **κατεβαίνει**. Κάθε βήμα δεξιά ρίχνει το $y$ κατά $2$.
4. **Έλεγχος** με τρίτο σημείο: για $x = 1$, $y = 4$. Το $(1, 4)$ πράγματι πέφτει πάνω στη γραμμή, ανάμεσα στα δύο πρώτα.

### Παράδειγμα 2: Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα σημεία (1, 5) και (3, 11).

1. Κλίση: το $x$ ανέβηκε από $1$ σε $3$, δηλαδή κατά $2$. Το $y$ από $5$ σε $11$, δηλαδή κατά $6$.
   $$
   \alpha = \frac{6}{2} = 3
   $$
2. Άρα $y = 3x + \beta$. Βάζω το σημείο $(1, 5)$:
   $$
   5 = 3 \cdot 1 + \beta \Rightarrow \beta = 2
   $$
3. Η ευθεία είναι $y = 3x + 2$.
4. **Έλεγχος με το άλλο σημείο:** $3 \cdot 3 + 2 = 11$. Σωστό.

   Ο έλεγχος πρέπει να γίνει με το σημείο που **δεν** χρησιμοποίησες — αλλιώς δεν ελέγχεις τίποτα.

### Παράδειγμα 3: Μια δεξαμενή έχει 300 λίτρα και αδειάζει με ρυθμό 15 λίτρα το λεπτό. Πότε αδειάζει;

1. **Είσοδος:** τα λεπτά $x$. **Έξοδος:** τα λίτρα που έχουν μείνει.

   Ξεκινάει από $300$ και κατεβαίνει, άρα η κλίση είναι αρνητική:
   $$
   y = -15x + 300
   $$
2. Η δεξαμενή αδειάζει όταν $y = 0$:
   $$
   -15x + 300 = 0 \Rightarrow 15x = 300 \Rightarrow x = 20
   $$
3. Σε $20$ λεπτά.
4. Τα δύο άκρα έχουν και τα δύο νόημα: το $(0, 300)$ είναι η αρχική ποσότητα, το $(20, 0)$ η στιγμή που αδειάζει.

   Μετά το $20$ ο τύπος δίνει αρνητικά λίτρα, που δεν υπάρχουν — το μοντέλο ισχύει μόνο για $0 \leq x \leq 20$.

## Ερωτήσεις

1. Στην ευθεία $y = -4x + 9$, τι σημαίνει ο αριθμός $-4$;
   - Κάθε φορά που το $x$ αυξάνεται κατά $1$, το $y$ μειώνεται κατά $4$
   - Η ευθεία περνάει από το σημείο $(-4, 0)$ του οριζόντιου άξονα
   - Η τιμή του $y$ όταν $x = 0$, εκεί που κόβει τον άξονα $y$
   - Ότι η ευθεία είναι πιο απότομη από την $y = -10x$
2. Ποια ευθεία είναι παράλληλη στην $y = 3x - 7$;
   - $y = 3x + 1$
   - $y = -3x - 7$
   - $y = x - 7$
   - $y = 7x - 3$
3. Ποια από τις παρακάτω ευθείες περνάει από την αρχή των αξόνων;
   - $y = -5x$
   - $y = 5x + 5$
   - $y = 5$
   - $y = x - 1$
4. Ποια είναι η εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα $(0, -3)$ και $(2, 1)$;
   - $y = 2x - 3$
   - $y = 4x - 3$
   - $y = 2x + 3$
   - $y = \frac{1}{2}x - 3$
5. Ένα μεγάλο ενυδρείο γεμίζει με $8$ λίτρα το λεπτό και έχει ήδη $50$ λίτρα. Πόσα λίτρα θα έχει σε $10$ λεπτά;
   - $130$
   - $80$
   - $580$
   - $58$
6. Ποια είναι η κλίση της ευθείας $y = -2x + 5$;
   - $-2$
   - $5$
   - $2$
   - $-5$
7. Σε ποιο σημείο κόβει η ευθεία $y = 3x - 6$ τον οριζόντιο άξονα;
   - $(2, 0)$
   - $(0, -6)$
   - $(-2, 0)$
   - $(6, 0)$
8. Ποια είναι η εξίσωση της οριζόντιας ευθείας που περνάει από το $(3, -2)$;
   - $y = -2$
   - $x = 3$
   - $y = 3$
   - $y = x - 5$

## Ασκήσεις

1. Γράψε την εξίσωση της ευθείας με κλίση $-3$ που τέμνει τον άξονα $y$ στο $2$.
2. Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα $(0, 4)$ και $(3, -2)$.
3. Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα $(2, 3)$ και $(4, 11)$.
4. Μια ευθεία περνάει από τα σημεία $(0, 6)$ και $(3, 0)$. Βρες πού τέμνει την ευθεία $y = x$, και το εμβαδόν του τριγώνου που σχηματίζουν οι δύο ευθείες με τον άξονα $x$.
5. Ένα κερί καίγεται ομοιόμορφα: το ύψος του μικραίνει το ίδιο κάθε ώρα. Δύο ώρες αφού το άναψες έχει ύψος $18$ cm, και πέντε ώρες αφού το άναψες $12$ cm. Πόσο ψηλό ήταν όταν το άναψες, και σε πόσες ώρες από το άναμμα θα λιώσει όλο;
6. Για κάθε αριθμό $\alpha$, η $y = \alpha x + 3 - 2\alpha$ είναι μια ευθεία. Για $\alpha = 0$ είναι η $y = 3$, για $\alpha = 1$ η $y = x + 1$, και ούτω καθεξής.
   α) Δείξε ότι όλες αυτές οι ευθείες περνούν από το ίδιο σημείο, και βρες το.
   β) Ποια από αυτές τις ευθείες περνά από την αρχή των αξόνων;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/linear-functions
