# Ανισώσεις α΄ βαθμού

> Ίδιοι κανόνες, με μία παγίδα όταν πολλαπλασιάζεις με αρνητικό.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/inequalities

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις ανισώσεις α΄ βαθμού και να γράφεις τη λύση ως σύνολο τιμών.
- Να ξέρεις ποιες πράξεις διατηρούν τη φορά της ανίσωσης και ποια την αντιστρέφει.
- Να παριστάνεις τη λύση στην αριθμογραμμή, με κλειστό ή ανοιχτό άκρο.

## Μία απάντηση ή άπειρες;

Η εξίσωση $2x = 10$ έχει μία λύση: το $5$.

Η ανίσωση $2x < 10$ έχει άπειρες: το $4$, το $0$, το $-17$, το $4{,}999$. Όλες μαζί είναι το σύνολο $x < 5$.

Αυτή είναι η βασική διαφορά. Στην ανίσωση δεν ψάχνεις **έναν** αριθμό — ψάχνεις **ποιοι** αριθμοί την κάνουν αληθινή.

Οι κανόνες λύσης είναι σχεδόν ίδιοι με της εξίσωσης. Σχεδόν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιες πράξεις σέβονται το «μικρότερο»;*

## Οι τρεις κανόνες

| Πράξη και στα δύο μέλη                     | Τι γίνεται η φορά |
| ------------------------------------------ | ----------------- |
| πρόσθεση ή αφαίρεση οποιουδήποτε αριθμού   | μένει ίδια        |
| πολλαπλασιασμός ή διαίρεση με **θετικό**   | μένει ίδια        |
| πολλαπλασιασμός ή διαίρεση με **αρνητικό** | **αντιστρέφεται** |

Ο τρίτος κανόνας δεν είναι αυθαίρετος. Το $3 < 5$ σημαίνει ότι το $3$ βρίσκεται **αριστερά** του $5$ στην αριθμογραμμή. Ο πολλαπλασιασμός με αρνητικό αναποδογυρίζει τη γραμμή γύρω από το $0$: ό,τι ήταν αριστερά πάει δεξιά. Άρα και το σύμβολο πρέπει να γυρίσει.

$$
3 < 5 \quad \xrightarrow{\; \times (-2) \;} \quad -6 > -10
$$

> **Κλειδί**
>
> Η λύση μιας ανίσωσης είναι **σύνολο τιμών**, όχι αριθμός.
>
> Γι' αυτό δεν γράφεις «$x = $ κάτι» αλλά «$x < 5$», και γι' αυτό η απάντηση ζωγραφίζεται στην αριθμογραμμή.

## Η λύση στην αριθμογραμμή

Στη γραμμή, το άκρο λέει αν ο ίδιος ο αριθμός ανήκει ή όχι:

- $x < 5$: **ανοιχτό** άκρο στο $5$ — το $5$ δεν ανήκει.
- $x \leq 5$: **κλειστό** άκρο — το $5$ ανήκει.

*Δύο αριθμογραμμές από το 0 ως το 8: η x < 5 με ανοιχτό κυκλάκι στο 5 και η x ≤ 5 με κλειστό κυκλάκι στο 5, και οι δύο γραμμοσκιασμένες προς τα αριστερά.*

Δοκίμασε: φέρε τον αριθμό $x$ ακριβώς πάνω στο όριο. Το άδειο κυκλάκι λέει ότι εκεί είναι ήδη έξω από τη λύση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η λύση της x < α*

> **Πρόσεχε**
>
> Μη διαιρείς με παράσταση που περιέχει τον άγνωστο, όταν δεν ξέρεις το πρόσημό της.
>
> Στην $3x > x$ μπαίνει ο πειρασμός να διαιρέσεις με $x$. Αλλά ο $x$ μπορεί να είναι θετικός, αρνητικός ή μηδέν — και δεν ξέρεις ποιος κανόνας φοράς ισχύει.
>
> Σωστά: $3x - x > 0 \Rightarrow 2x > 0 \Rightarrow x > 0$.

> **Θυμήσου**
>
> Ένας έλεγχος που κοστίζει δέκα δευτερόλεπτα: διάλεξε **έναν** αριθμό από τη λύση σου και βάλ' τον στην αρχική ανίσωση.
>
> Βρήκες $x \leq 2$; Δοκίμασε το $0$: πρέπει να βγαίνει κάτι αληθινό. Δοκίμασε και το $3$, που είναι απέξω: πρέπει να βγαίνει ψέμα.
>
> Αν και τα δύο περάσουν, η φορά σου είναι σχεδόν σίγουρα σωστή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε την 5 − 2x ≥ 1.

1. Μεταφέρω το $5$ στο δεύτερο μέλος:
   $$
   -2x \geq 1 - 5 \Rightarrow -2x \geq -4
   $$
2. Διαιρώ με $-2$. Είναι **αρνητικός**, άρα η φορά αντιστρέφεται:
   $$
   x \leq \frac{-4}{-2} \Rightarrow x \leq 2
   $$
3. **Έλεγχος:** για $x = 0$ (μέσα στη λύση): $5 - 0 = 5 \geq 1$ — αληθές.

   Για $x = 3$ (έξω από αυτήν): $5 - 6 = -1 \geq 1$ — ψευδές. Σωστά.

### Παράδειγμα 2: Λύσε την 3(x − 1) < x + 7.

1. Κάνω πρώτα τις πράξεις:
   $$
   3x - 3 < x + 7
   $$
2. Χωρίζω γνωστούς από αγνώστους:
   $$
   3x - x < 7 + 3 \Rightarrow 2x < 10
   $$
3. Διαιρώ με $2$, που είναι **θετικός** — η φορά μένει ίδια:
   $$
   x < 5
   $$
4. Στην αριθμογραμμή: όλα τα σημεία αριστερά του $5$, με ανοιχτό άκρο στο $5$.

   **Έλεγχος** με $x = 5$: $3 \cdot 4 = 12$ και $5 + 7 = 12$. Ισότητα, όχι ανισότητα — σωστά το $5$ μένει απέξω.

### Παράδειγμα 3: Έχεις 50 ευρώ. Η είσοδος κοστίζει 8 ευρώ και κάθε παιχνίδι 3. Πόσα παιχνίδια μπορείς να παίξεις;

1. **Άγνωστος:** $x$ ο αριθμός των παιχνιδιών.

   Συνολικό κόστος: $8 + 3x$.
2. Το κόστος δεν πρέπει να ξεπεράσει τα $50$:
   $$
   8 + 3x \leq 50
   $$
3. $3x \leq 42 \Rightarrow x \leq 14$.
4. Η μαθηματική λύση είναι $x \leq 14$, αλλά τα παιχνίδια μετριούνται σε ακέραιους και δεν είναι αρνητικά:
   $$
   0 \leq x \leq 14
   $$
   Άρα το πολύ **14 παιχνίδια**. Έλεγχος: $8 + 42 = 50$ ακριβώς — και με $15$ θα χρειαζόσουν $53$.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η λύση της ανίσωσης $-3x > 12$;
   - $x < -4$
   - $x > -4$
   - $x > 4$
   - $x < 4$
2. Σε ποια από τις παρακάτω πράξεις **πρέπει** να αλλάξει η φορά της ανίσωσης;
   - Διαίρεση και των δύο μελών με $-5$
   - Αφαίρεση του $7$ και από τα δύο μέλη
   - Πολλαπλασιασμός και των δύο μελών με $0{,}5$
   - Πρόσθεση του $-4$ και στα δύο μέλη
3. Ποιος αριθμός **δεν** ανήκει στη λύση της $2x - 1 \leq 9$;
   - $6$
   - $5$
   - $0$
   - $-3$
4. Η λύση μιας ανίσωσης είναι $x \geq -2$. Πώς σχεδιάζεται στην αριθμογραμμή;
   - Κλειστό άκρο στο $-2$ και βαφή προς τα δεξιά
   - Ανοιχτό άκρο στο $-2$ και βαφή προς τα δεξιά
   - Κλειστό άκρο στο $-2$ και βαφή προς τα αριστερά
   - Μόνο το σημείο $-2$
5. Ένα ταξί χρεώνει $3$ ευρώ σημαία και $1{,}20$ ευρώ το χιλιόμετρο. Με $15$ ευρώ, πόσα ολόκληρα χιλιόμετρα μπορείς να διανύσεις;
   - $10$
   - $12$
   - $11$
   - $9$
6. Λύσε: $-2x + 5 \leq 11$
   - $x \geq -3$
   - $x \leq -3$
   - $x \geq 3$
   - $x \leq 6$
7. Ποιοι φυσικοί αριθμοί ικανοποιούν την ανίσωση $3x - 2 < 10$;
   - $0$, $1$, $2$, $3$
   - $1$, $2$, $3$
   - $0$, $1$, $2$, $3$, $4$
   - $1$, $2$, $3$, $4$
8. Στην αριθμογραμμή είναι βαμμένα όλα τα σημεία αριστερά του $3$, με **κλειστό** κυκλάκι στο $3$. Ποια ανίσωση δείχνει;
   - $x \leq 3$
   - $x < 3$
   - $x \geq 3$
   - $x > 3$

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $-4x > 20$
2. Ποιοι φυσικοί αριθμοί ικανοποιούν την ανίσωση $13 - 4x > 1$;
3. Λύσε: $4(x - 2) < 2x + 6$
4. Η Β΄ τάξη ενός Γυμνασίου, με τρία τμήματα, οργανώνει εκδρομή. Το πούλμαν κοστίζει $300$ ευρώ συνολικά, και το εισιτήριο σε ένα θεματικό πάρκο $12$ ευρώ το άτομο. Κάθε μαθητής που πάει δίνει $20$ ευρώ. Τα χρήματα πρέπει να φτάνουν, αλλά να μη μείνουν πάνω από $100$ ευρώ. Πόσοι μαθητές μπορεί να πάνε;
5. Το γυμναστήριο Α ζητά $30$ ευρώ εγγραφή και $4$ ευρώ για κάθε επίσκεψη. Το γυμναστήριο Β δεν έχει εγγραφή, αλλά ζητά $7$ ευρώ την επίσκεψη. Από πόσες επισκέψεις και πάνω το Α βγαίνει φθηνότερο;
6. Ο $\alpha$ είναι ένας αριθμός, όχι απαραίτητα ακέραιος. Για ποιες τιμές του $\alpha$ η ανίσωση $3x - \alpha \le x + 2$ έχει ακριβώς τρεις λύσεις που είναι θετικοί ακέραιοι;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/inequalities
