# Συναρτήσεις — η έννοια

> Μια μηχανή: βάζεις έναν αριθμό, βγαίνει ακριβώς ένας.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/functions-intro

## Τι θα μάθεις

- Να κρίνεις αν μια αντιστοιχία είναι συνάρτηση, με κριτήριο «μία έξοδος για κάθε είσοδο».
- Να υπολογίζεις τιμές f(x) και να συμπληρώνεις πίνακα τιμών.
- Να περνάς από τον πίνακα τιμών στα σημεία της γραφικής παράστασης.

## Μια μηχανή με έναν κανόνα

Στο πάρκινγκ η ταμπέλα λέει: $2$ ευρώ είσοδος και $1$ ευρώ την ώρα.

Βάζεις μέσα «$3$ ώρες» και βγαίνει «$5$ ευρώ». Βάζεις «$5$ ώρες», βγαίνει «$7$ ευρώ». Κάθε φορά που βάζεις τον ίδιο αριθμό ωρών, βγαίνει το **ίδιο** ποσό — αλλιώς το πάρκινγκ θα είχε πρόβλημα.

Αυτή η μηχανή είναι μια **συνάρτηση**.

$$
f(x) = x + 2
$$

Ο $x$ είναι η **είσοδος** (οι ώρες), το $f(x)$ η **έξοδος** (τα ευρώ).

## Ο ορισμός, και γιατί είναι αυστηρός

Συνάρτηση είναι μια αντιστοιχία που σε **κάθε** τιμή της εισόδου δίνει **ακριβώς μία** τιμή εξόδου.

Το «ακριβώς μία» κάνει όλη τη δουλειά. Αν μια μηχανή έβγαζε άλλοτε $5$ και άλλοτε $6$ ευρώ για τις ίδιες τρεις ώρες, δεν θα μπορούσες να προβλέψεις τίποτα με αυτήν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συνάρτηση ή όχι;*

> **Κλειδί**
>
> Το ερώτημα «είναι συνάρτηση;» έχει έναν μόνο έλεγχο:
>
> **Υπάρχει είσοδος με δύο διαφορετικές εξόδους;**
>
> Αν ναι, δεν είναι. Αν όχι, είναι. Τίποτε άλλο δεν μετράει.

## Η γραφή f(x)

Το $f$ είναι το **όνομα** της συνάρτησης — όπως το $x$ είναι όνομα αριθμού. Το $f(x)$ διαβάζεται «εφ του χι» και σημαίνει «η τιμή που δίνει η $f$ όταν της δώσεις το $x$».

Για $f(x) = 3x - 1$:

| $x$    | $-2$ | $0$  | $1$ | $4$  |
| ------ | ---- | ---- | --- | ---- |
| $f(x)$ | $-7$ | $-1$ | $2$ | $11$ |

Κάθε στήλη είναι ένα ζευγάρι $(x, f(x))$, δηλαδή ένα **σημείο**: $(-2, -7)$, $(0, -1)$, $(1, 2)$, $(4, 11)$.

Αν τα σχεδιάσεις όλα, παίρνεις τη **γραφική παράσταση** της συνάρτησης.

*Η ευθεία της f(x) = 3x − 1 σε άξονες, με σημειωμένα τα σημεία (−2, −7), (0, −1), (1, 2) και (4, 11).*

> **Πρόσεχε**
>
> Το $f(x)$ **δεν** σημαίνει $f$ επί $x$.
>
> Είναι μια γραφή που δηλώνει «η τιμή της $f$ στο $x$». Για $f(x) = 3x - 1$:
>
> $$
> f(2) = 3 \cdot 2 - 1 = 5
> $$
>
> Βάζεις το $2$ στη **θέση** του $x$, παντού όπου εμφανίζεται.

> **Θυμήσου**
>
> Από τη γραφική παράσταση διαβάζεις και προς τις δύο κατευθύνσεις:
>
> **Ξέρεις το $x$, θες το $y$:** από το $x$ στον οριζόντιο άξονα κινείσαι κατακόρυφα (πάνω ή κάτω) μέχρι τη γραμμή, και μετά οριζόντια ως τον κατακόρυφο άξονα, όπου διαβάζεις το $y$.
>
> **Ξέρεις το $y$, θες το $x$:** το αντίστροφο.
>
> Και ένας γρήγορος έλεγχος: αν μια **κατακόρυφη** γραμμή κόβει τη γραφική παράσταση σε δύο σημεία, τότε αυτό που βλέπεις δεν είναι συνάρτηση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Για f(x) = 5 − 2x, βρες τα f(0), f(3) και f(−1).

1. $f(0) = 5 - 2 \cdot 0 = 5$.
2. $f(3) = 5 - 2 \cdot 3 = 5 - 6 = -1$.
3. $f(-1) = 5 - 2 \cdot (-1) = 5 + 2 = 7$.

   Πρόσεξε το διπλό πρόσημο: το $-2$ επί $-1$ δίνει $+2$.
4. Τα τρία σημεία της γραφικής παράστασης: $(0, 5)$, $(3, -1)$, $(-1, 7)$.

### Παράδειγμα 2: Για ποιο x η συνάρτηση f(x) = 4x + 3 δίνει τιμή 19;

1. Εδώ ξέρω την **έξοδο** και ψάχνω την **είσοδο**. Γράφω:
   $$
   4x + 3 = 19
   $$
2. $4x = 16 \Rightarrow x = 4$.
3. **Έλεγχος:** $f(4) = 4 \cdot 4 + 3 = 19$. Σωστό.

   Η ερώτηση «ποιο $x$ δίνει τιμή $19$» είναι πάντα μια εξίσωση. Η ερώτηση «τι δίνει το $x = 4$» είναι απλή αντικατάσταση.

### Παράδειγμα 3: Ένα συνεργείο χρεώνει 40 ευρώ πάγιο και 25 ευρώ την ώρα εργασίας. Γράψε τη συνάρτηση και βρες το κόστος για 3 ώρες.

1. **Είσοδος:** οι ώρες, $x$. **Έξοδος:** το κόστος σε ευρώ.
2. Το πάγιο πληρώνεται μία φορά, η ώρα πολλαπλασιάζεται:
   $$
   f(x) = 25x + 40
   $$
3. $f(3) = 25 \cdot 3 + 40 = 75 + 40 = 115$ ευρώ.
4. Το $f(0) = 40$ έχει νόημα: είναι το πάγιο, ακόμη κι αν δεν γίνει καμία ώρα εργασίας.

   Αρνητικές ώρες όμως δεν υπάρχουν — γι' αυτό στα προβλήματα κρατάμε μόνο το κομμάτι $x \geq 0$.

## Ερωτήσεις

1. Ποια από τις παρακάτω αντιστοιχίες **δεν** είναι συνάρτηση;
   - Σε κάθε θετικό αριθμό αντιστοιχούν οι δύο αριθμοί που υψωμένοι στο τετράγωνο τον δίνουν
   - Σε κάθε μαθητή της τάξης αντιστοιχεί η ημερομηνία γέννησής του, όπως γράφεται στο μητρώο
   - Σε κάθε αριθμό αντιστοιχεί το τετράγωνό του, δηλαδή ο αριθμός επί τον εαυτό του
   - Σε κάθε ποσότητα βενζίνης αντιστοιχεί το ποσό που πληρώνεις στο ίδιο πρατήριο
2. Αν $f(x) = 7 - 3x$, πόσο είναι το $f(-2)$;
   - $13$
   - $1$
   - $-13$
   - $-6$
3. Για ποια τιμή του $x$ η συνάρτηση $f(x) = 2x - 5$ δίνει $f(x) = 9$;
   - $x = 7$
   - $x = 14$
   - $x = 2$
   - $x = 9$
4. Ποιο σημείο ανήκει στη γραφική παράσταση της $f(x) = 4x + 1$;
   - $(2, 9)$
   - $(9, 2)$
   - $(1, 4)$
   - $(0, 0)$
5. Μια εταιρεία κινητής χρεώνει $6$ ευρώ πάγιο και $0{,}05$ ευρώ το λεπτό. Ποια συνάρτηση δίνει τον λογαριασμό για $x$ λεπτά;
   - $f(x) = 0{,}05x + 6$
   - $f(x) = 6x + 0{,}05$
   - $f(x) = 6{,}05x$
   - $f(x) = 0{,}05x$
6. Ποια λίστα ζευγαριών (είσοδος, έξοδος) **δεν** μπορεί να προέρχεται από συνάρτηση;
   - $(1, 3)$, $(2, 5)$, $(1, 4)$
   - $(1, 3)$, $(2, 3)$, $(3, 3)$
   - $(-1, 1)$, $(0, 0)$, $(1, 1)$
   - $(0, 2)$, $(1, 4)$, $(2, 6)$
7. Αν $f(x) = x^2 - 1$, πόσο είναι το $f(-3)$;
   - $8$
   - $-10$
   - $-7$
   - $10$
8. Ένα γυμναστήριο χρεώνει $20$ ευρώ εγγραφή και $15$ ευρώ τον μήνα. Πόσο κοστίζουν $6$ μήνες συνολικά;
   - $110$ ευρώ
   - $90$ ευρώ
   - $210$ ευρώ
   - $35$ ευρώ

## Ασκήσεις

1. Αν $f(x) = 3x - 4$, πόσο είναι το $f(5)$;
2. Ένα ταξί χρεώνει ένα σταθερό ποσό για τη σημαία και $1$ ευρώ το χιλιόμετρο. Μια διαδρομή $4$ km κόστισε $7$ ευρώ. Γράψε τη συνάρτηση $f(x)$ της χρέωσης για $x$ χιλιόμετρα, και βρες πόσο κοστίζει μια διαδρομή $10$ km.
3. Για ποιο $x$ η συνάρτηση $f(x) = 5x - 2$ δίνει τιμή $23$;
4. Δίνεται η συνάρτηση $f(x) = 2x + 1$.
   α) Για ποιον αριθμό $\alpha$ ισχύει $f(\alpha + 3) = 3f(\alpha)$;
   β) Για ποιους αριθμούς $\alpha$ ισχύει $f(\alpha + 3) = f(\alpha) + 6$;
5. Ένα κούριερ χρεώνει $4$ ευρώ για κάθε δέμα έως και $2$ kg, και $6$ ευρώ για κάθε δέμα πάνω από $2$ kg και έως $5$ kg. Είναι συνάρτηση η αντιστοιχία «βάρος δέματος → χρέωση»; Κι η αντίστροφη, «χρέωση → βάρος δέματος»;
6. Μια μηχανή δουλεύει με τον κανόνα $f(x) = 2x - 3$. Βάζεις έναν αριθμό, παίρνεις το αποτέλεσμα, το ξαναβάζεις στη μηχανή, και ξανά: τρία περάσματα συνολικά.
   α) Μετά από τα τρία περάσματα βγαίνει $35$. Ποιον αριθμό έβαλες στην αρχή;
   β) Υπάρχει αριθμός που βγαίνει ίδιος, όσα περάσματα κι αν κάνεις;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/functions-intro
