# Εξισώσεις α΄ βαθμού και προβλήματα

> Το δύσκολο δεν είναι η λύση — είναι να γράψεις την εξίσωση.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/equations-problems

## Τι θα μάθεις

- Να ορίζεις τον άγνωστο και να γράφεις κάθε ποσότητα ενός προβλήματος με τη βοήθειά του.
- Να μεταφράζεις φράσεις όπως «κατά 5 λιγότερο» ή «τριπλάσιο» σε αλγεβρική γραφή.
- Να ελέγχεις τη λύση πάνω στο κείμενο του προβλήματος, όχι μόνο στην εξίσωση.

## Η λύση είναι το εύκολο μέρος

Δες αυτά τα δύο:

$$
3x + 12 = 45
$$

«Ο Νίκος έχει τριπλάσια χρήματα από τη Μαρία. Μαζί με τα $12$ ευρώ που του χρωστάει ο αδελφός του, έχει $45$. Πόσα έχει η Μαρία;»

Το πρώτο το λύνεις σε τριάντα δευτερόλεπτα. Το δεύτερο είναι **το ίδιο πρόβλημα** — αλλά χρειάζεται ένα βήμα πριν: να το γράψεις.

Εκεί χάνονται οι μονάδες. Όχι στις πράξεις.

## Οι πέντε κινήσεις

1. Διάβασε **τι ακριβώς ρωτάει** το πρόβλημα. Αυτό γίνεται ο $x$.
2. Γράψε **κάθε άλλη ποσότητα** με τη βοήθεια του $x$.
3. Βρες τη φράση που λέει ότι δύο πράγματα είναι **ίσα**. Αυτή γίνεται η εξίσωση.
4. Λύσε.
5. Έλεγξε την απάντηση **στο κείμενο**, όχι στην εξίσωσή σου.

Το βήμα 5 δεν είναι διακόσμηση. Αν η εξίσωση ήταν λάθος, η λύση της θα είναι σωστή λύση μιας λάθος εξίσωσης — και μόνο το κείμενο θα σου το πει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια εξίσωση λέει την ιστορία;*

## Το λεξικό της μετάφρασης

| Φράση                            | Γράφεται        |
| -------------------------------- | --------------- |
| κατά $5$ μεγαλύτερος από τον $x$ | $x + 5$         |
| κατά $5$ μικρότερος από τον $x$  | $x - 5$         |
| τριπλάσιος του $x$               | $3x$            |
| το μισό του $x$                  | $\dfrac{x}{2}$  |
| ο $x$ αυξημένος κατά $20\%$      | $1{,}2x$        |
| ο $x$ μειωμένος κατά $20\%$      | $0{,}8x$        |
| δύο διαδοχικοί ακέραιοι          | $x$ και $x + 1$ |

> **Πρόσεχε**
>
> «Κατά $5$ λιγότερο **από** τον $x$» γράφεται $x - 5$, όχι $5 - x$.
>
> Η σειρά στα ελληνικά δεν είναι η σειρά της αφαίρεσης. Ένας τρόπος να μην μπερδεύεσαι: βάλε έναν αριθμό. Αν ο $x$ είναι $12$, πέντε λιγότερο είναι $7$ — και $12 - 5 = 7$, ενώ $5 - 12 = -7$.

> **Κλειδί**
>
> Ο άγνωστος **δηλώνεται**, δεν εννοείται.
>
> Γράφοντας «έστω $x$ η ηλικία του γιου **σήμερα**» κλείνεις μόνος σου την πιο συχνή πηγή λάθους: το να αλλάζει ο $x$ σημασία στη μέση της λύσης.

> **Θυμήσου**
>
> Η απάντηση πρέπει να **βγάζει νόημα**, όχι μόνο να επαληθεύει την εξίσωση.
>
> Αρνητική ηλικία, μισός άνθρωπος, πλευρά $-3$ cm: αν βγει κάτι τέτοιο, ψάξε το λάθος πρώτα στη μετάφραση — γύρνα στο βήμα 2.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο πατέρας είναι 30 χρόνια μεγαλύτερος από τον γιο. Σε 5 χρόνια θα είναι τριπλάσιος. Πόσων χρονών είναι ο γιος;

1. **Άγνωστος:** έστω $x$ η ηλικία του γιου σήμερα.

   Τότε ο πατέρας σήμερα: $x + 30$.
2. Σε $5$ χρόνια ο καθένας μεγαλώνει κατά $5$:

   γιος: $x + 5$, πατέρας: $x + 35$.
3. «Θα είναι τριπλάσιος»:
   $$
   x + 35 = 3(x + 5)
   $$
4. $x + 35 = 3x + 15 \Rightarrow 35 - 15 = 3x - x \Rightarrow 20 = 2x \Rightarrow x = 10$.
5. **Έλεγχος στο κείμενο:** ο γιος $10$, ο πατέρας $40$. Σε $5$ χρόνια: $15$ και $45$. Και $45 = 3 \times 15$. Σωστό.

### Παράδειγμα 2: Ορθογώνιο με μήκος κατά 4 cm μεγαλύτερο από το πλάτος έχει περίμετρο 36 cm. Βρες τις διαστάσεις.

1. **Άγνωστος:** $x$ το πλάτος σε cm. Μήκος: $x + 4$.
2. Περίμετρος ορθογωνίου: δύο πλάτη και δύο μήκη.
   $$
   2x + 2(x + 4) = 36
   $$
3. $2x + 2x + 8 = 36 \Rightarrow 4x = 28 \Rightarrow x = 7$.
4. Πλάτος $7$ cm, μήκος $11$ cm.

   **Έλεγχος:** $2 \times 7 + 2 \times 11 = 14 + 22 = 36$. Και το μήκος είναι όντως κατά $4$ μεγαλύτερο.

### Παράδειγμα 3: Μετά από έκπτωση 20% ένα παντελόνι κοστίζει 48 ευρώ. Ποια ήταν η αρχική τιμή;

1. **Άγνωστος:** $x$ η αρχική τιμή σε ευρώ.
2. Έκπτωση $20\%$ σημαίνει ότι πληρώνεις το $80\%$:
   $$
   0{,}8x = 48
   $$
3. $x = \dfrac{48}{0{,}8} = 60$.
4. **Έλεγχος:** το $20\%$ του $60$ είναι $12$, και $60 - 12 = 48$. Σωστό.

   Πρόσεξε γιατί το $48 + 20\% = 57{,}6$ **δεν** δίνει το ίδιο: το ποσοστό υπολογίζεται πάντα πάνω στην αρχική τιμή, όχι στην τελική.

## Ερωτήσεις

1. Πώς γράφεται αλγεβρικά η φράση «κατά 7 λιγότερο από το τριπλάσιο του $x$»;
   - $3x - 7$
   - $7 - 3x$
   - $3(x - 7)$
   - $3x + 7$
2. Το άθροισμα τριών διαδοχικών ακεραίων είναι $84$. Ποια εξίσωση περιγράφει το πρόβλημα, αν $x$ είναι ο μικρότερος;
   - $x + (x + 1) + (x + 2) = 84$
   - $3x = 84$
   - $x + 2x + 3x = 84$
   - $x + (x + 2) + (x + 4) = 84$
3. Σε πρόβλημα όπου $x$ είναι η σημερινή ηλικία ενός παιδιού, η εξίσωση έδωσε $x = -4$. Ποιο είναι το σωστό επόμενο βήμα;
   - Ελέγχεις αν η εξίσωση λέει ό,τι λέει το κείμενο
   - Απαντάς «$4$ χρόνια», αφήνοντας το πρόσημο έξω
   - Γράφεις αμέσως ότι το πρόβλημα δεν έχει λύση
   - Αλλάζεις πρόσημο στο τέλος, για να βγει θετική
4. Μετά από αύξηση $15\%$ ένα εισιτήριο κοστίζει $23$ ευρώ. Ποια εξίσωση δίνει την αρχική τιμή $x$;
   - $1{,}15x = 23$
   - $x + 15 = 23$
   - $0{,}85x = 23$
   - $x = 23 \cdot 1{,}15$
5. Ισοσκελές τρίγωνο έχει κάθε ίση πλευρά κατά $3$ cm μεγαλύτερη από τη βάση, και περίμετρο $27$ cm. Πόσο είναι η βάση;
   - $7$ cm
   - $8$ cm
   - $9$ cm
   - $6$ cm
6. Ο Νίκος έχει τα διπλάσια χρήματα από τη Μαρία. Τι συμφέρει να ονομάσεις $x$;
   - Τα χρήματα της Μαρίας
   - Τα χρήματα του Νίκου
   - Το άθροισμα των δύο
   - Τη διαφορά τους
7. Ποια φράση γράφεται $2(x + 5)$;
   - Το διπλάσιο του αριθμού που είναι κατά $5$ μεγαλύτερος από τον $x$
   - Κατά $5$ μεγαλύτερο από το διπλάσιο του αριθμού $x$
   - Το διπλάσιο του αριθμού που είναι κατά $5$ μικρότερος από τον $x$
   - Το πενταπλάσιο του αριθμού που είναι κατά $2$ μεγαλύτερος από τον $x$
8. Δύο εργάτες μάζεψαν μαζί $180$ κιλά. Ο πρώτος μάζεψε $20$ κιλά περισσότερα από τον δεύτερο. Πόσα μάζεψε ο δεύτερος;
   - $80$ κιλά
   - $90$ κιλά
   - $100$ κιλά
   - $160$ κιλά

## Ασκήσεις

1. Λύσε την $4x - 12 = 0$.
2. Το άθροισμα δύο διαδοχικών ακεραίων είναι $57$. Ποιος είναι ο μικρότερος;
3. Ορθογώνιο έχει μήκος τριπλάσιο από το πλάτος του και περίμετρο $48$ cm. Πόσο είναι το πλάτος;
   *Ορθογώνιο ΑΒΓΔ με πλάτος ΒΓ σημειωμένο x και μήκος ΑΒ σημειωμένο 3x.*
4. Ένα φορτηγό φεύγει από μια αποθήκη στις $9{:}00$ και πηγαίνει με $60$ km/h. Στις $10{:}00$ φεύγει από την ίδια αποθήκη, στον ίδιο δρόμο, ένα αυτοκίνητο με $90$ km/h. Τι ώρα φτάνει το αυτοκίνητο το φορτηγό; Θα το φτάσει πριν από μια πόλη που απέχει $150$ km από την αποθήκη;
5. Ένα μαγαζί ανεβάζει την τιμή ενός μπουφάν κατά $20\%$. Στις εκπτώσεις την κατεβάζει κατά $20\%$, και το μπουφάν πουλιέται $96$ ευρώ. Ποια ήταν η τιμή του πριν από την αύξηση;
6. Τα φρέσκα σταφύλια έχουν $80\%$ νερό. Ένας αγρότης απλώνει $100$ kg σταφύλια στον ήλιο για να γίνουν σταφίδα. Στον ήλιο φεύγει μόνο νερό: το υπόλοιπο, το «στεγνό» μέρος, μένει όπως ήταν.
   α) Μετά από μερικές μέρες το νερό έχει πέσει στο $60\%$ του βάρους. Πόσο ζυγίζουν τώρα τα σταφύλια;
   β) Η σταφίδα είναι έτοιμη όταν έχει $20\%$ νερό. Πόσα kg φρέσκα σταφύλια χρειάζονται για $100$ kg σταφίδα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/equations-problems
