# Ο κύκλος — μήκος και εμβαδόν

> Από πού βγαίνει το π και γιατί εμφανίζεται και στα δύο.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/circle

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι το π και γιατί είναι το ίδιο για κάθε κύκλο.
- Να υπολογίζεις μήκος κύκλου και εμβαδόν κυκλικού δίσκου.
- Να βρίσκεις μήκος τόξου και εμβαδόν κυκλικού τομέα από την επίκεντρη γωνία.

## Ένας αριθμός που κρύβεται σε κάθε κύκλο

Πάρε ένα ποτήρι, ένα καπάκι, μια ρόδα ποδηλάτου. Μέτρα με σπάγκο την περίμετρο του καθενός και μετά τη διάμετρό του. Κάνε τη διαίρεση.

Κάθε φορά θα βρίσκεις περίπου **τον ίδιο αριθμό**: $3{,}14$.

Αυτός ο αριθμός λέγεται $\pi$. Δεν είναι συμφωνία ούτε προσέγγιση για ευκολία — είναι μια σταθερά της γεωμετρίας, ίδια για κάθε κύκλο, μικρό ή μεγάλο.

Και είναι **άρρητος**: τα δεκαδικά του δεν τελειώνουν και δεν επαναλαμβάνονται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσες διάμετροι χωράνε στην περίμετρο;*

## Οι δύο τύποι

Αφού η περίμετρος είναι πάντα $\pi$ φορές η διάμετρος:

$$
L = \pi \cdot \delta = 2\pi\rho
$$

Και το εμβαδόν του κυκλικού δίσκου:

$$
E = \pi\rho^2
$$

> **Κλειδί**
>
> Οι δύο τύποι δεν μπερδεύονται αν προσέξεις τη **διάσταση**.
>
> Το μήκος μετριέται σε cm, οπότε περιέχει την ακτίνα **μία** φορά: $2\pi\rho$.
>
> Το εμβαδόν μετριέται σε cm², οπότε περιέχει την ακτίνα **δύο** φορές: $\pi\rho^2$.
>
> Ο εκθέτης λέει τι μετράς.

## Τόξο και κυκλικός τομέας

Ένα κομμάτι του κύκλου κρατάει το **ίδιο ποσοστό** που κρατάει και η γωνία του από τις $360^\circ$.

Για επίκεντρη γωνία $\mu$ μοιρών:

$$
\ell = 2\pi\rho \cdot \frac{\mu}{360} \qquad E = \pi\rho^2 \cdot \frac{\mu}{360}
$$

Μισός κύκλος είναι $180^\circ$, δηλαδή το μισό από κάθε μέγεθος. Ένα τέταρτο είναι $90^\circ$.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ακτίνα είναι το **μισό** της διαμέτρου.
>
> Το πιο συχνό λάθος στα προβλήματα είναι να δίνεται η διάμετρος και να μπαίνει στη θέση της ακτίνας. Το εμβαδόν τότε βγαίνει **τετραπλάσιο**, γιατί η ακτίνα υψώνεται στο τετράγωνο.
>
> Πριν αντικαταστήσεις, γράψε ρητά: «$\rho = \ldots$».

> **Θυμήσου**
>
> Πότε αφήνεις το $\pi$ και πότε το αντικαθιστάς:
>
> Αν η άσκηση ζητάει **ακριβή** απάντηση, γράφεις $12\pi$ και σταματάς.
>
> Αν ζητάει **προσεγγιστική** ή αναφέρει «πάρε $\pi = 3{,}14$», βάζεις τον αριθμό στη θέση του $\pi$ στο τέλος.
>
> Όχι στη μέση: οι στρογγυλοποιήσεις σε ενδιάμεσα βήματα συσσωρεύονται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ρόδα ποδηλάτου έχει διάμετρο 70 cm. Πόσο δρόμο διανύει σε μία πλήρη περιστροφή;

1. Μία περιστροφή προχωράει όσο το **μήκος** του κύκλου.
2. Η διάμετρος δίνεται, οπότε χρησιμοποιώ την πρώτη μορφή:
   $$
   L = \pi \cdot 70 \approx 3{,}14 \cdot 70 = 219{,}8 \; \text{cm}
   $$
3. Περίπου $2{,}2$ μέτρα ανά περιστροφή.
4. **Χρήσιμη συνέχεια:** για να διανύσει η ρόδα $1$ km, χρειάζονται $100\,000 : 219{,}8 \approx 455$ περιστροφές.

### Παράδειγμα 2: Κυκλικό τραπέζι έχει ακτίνα 60 cm. Πόσο ύφασμα χρειάζεται για να καλυφθεί ακριβώς η επιφάνειά του;

1. Ζητείται **εμβαδόν**, άρα ο τύπος με το τετράγωνο.
2. $$
   E = \pi \cdot 60^2 = 3600\pi \; \text{cm}^2
   $$
3. Με $\pi \approx 3{,}14$:
   $$
   E \approx 11\,304 \; \text{cm}^2
   $$
4. Σε τετραγωνικά μέτρα: $11\,304 : 10\,000 \approx 1{,}13$ m².

   **Έλεγχος λογικής:** το τραπέζι χωράει σε τετράγωνο πλευράς $1{,}2$ m, που έχει εμβαδόν $1{,}44$ m². Ο δίσκος είναι μικρότερος, όπως περιμέναμε.

### Παράδειγμα 3: Κυκλικός τομέας με ακτίνα 9 cm έχει επίκεντρη γωνία 40°. Βρες το εμβαδόν του.

1. Ο τομέας κρατάει το ίδιο κλάσμα του δίσκου που κρατάει η γωνία από τον πλήρη κύκλο:
   $$
   \frac{40}{360} = \frac{1}{9}
   $$
2. Ολόκληρος ο δίσκος:
   $$
   E = \pi \cdot 9^2 = 81\pi \; \text{cm}^2
   $$
3. Το ένα ένατο:
   $$
   E = \frac{81\pi}{9} = 9\pi \approx 28{,}3 \; \text{cm}^2
   $$
4. **Έλεγχος:** το $40^\circ$ είναι λίγο πάνω από το ένα δέκατο του κύκλου, και το $28{,}3$ είναι λίγο πάνω από το ένα δέκατο του $254{,}5$, που είναι ολόκληρος ο δίσκος. Ταιριάζει.

## Ερωτήσεις

1. Τι εκφράζει ο αριθμός $\pi$;
   - Πόσες φορές χωράει η διάμετρος στην περιφέρεια του κύκλου
   - Το μήκος ενός κύκλου που έχει ακτίνα ίση με $1$
   - Έναν αριθμό που ισούται ακριβώς με $3{,}14$, χωρίς άλλα δεκαδικά
   - Τον λόγο της ακτίνας του κύκλου προς τη διάμετρό του
2. Κύκλος έχει ακτίνα $5$ cm. Πόσο είναι το μήκος του;
   - $10\pi$ cm
   - $25\pi$ cm
   - $5\pi$ cm
   - $\pi$ cm
3. Κυκλικός δίσκος έχει διάμετρο $8$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $16\pi$ cm²
   - $64\pi$ cm²
   - $8\pi$ cm²
   - $4\pi$ cm²
4. Κυκλικός τομέας με επίκεντρη γωνία $90^\circ$ σε κύκλο ακτίνας $6$ cm έχει εμβαδόν:
   - $9\pi$ cm²
   - $36\pi$ cm²
   - $18\pi$ cm²
   - $3\pi$ cm²
5. Αν διπλασιάσεις την ακτίνα ενός κύκλου, τι γίνεται το εμβαδόν του;
   - Τετραπλασιάζεται
   - Διπλασιάζεται
   - Μένει ίδιο
   - Οκταπλασιάζεται
6. Ένας κύκλος έχει μήκος $18\pi$ cm. Πόση είναι η ακτίνα του;
   - $9$ cm
   - $18$ cm
   - $\sqrt{18}$ cm
   - $36$ cm
7. Πόσο είναι το μήκος ενός τόξου $60^\circ$ σε κύκλο ακτίνας $6$ cm;
   - $2\pi$ cm
   - $6\pi$ cm
   - $12\pi$ cm
   - $\pi$ cm
8. Δίσκος ακτίνας $10$ cm έχει στο κέντρο του τρύπα ακτίνας $6$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν που μένει;
   - $64\pi$ cm²
   - $16\pi$ cm²
   - $4\pi$ cm²
   - $136\pi$ cm²

## Ασκήσεις

1. Ένας κύκλος έχει ακτίνα $7$ cm. Πόσο είναι το μήκος του;
2. Ένας κυκλικός δίσκος έχει διάμετρο $12$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
3. Σε έναν κυκλικό στίβο δύο δρομείς τρέχουν από έναν πλήρη γύρο, ο καθένας στον διάδρομό του. Ο εσωτερικός διάδρομος έχει ακτίνα $36$ m και ο εξωτερικός είναι $1{,}2$ m πιο έξω. Πόσα μέτρα πιο μπροστά πρέπει να ξεκινήσει ο εξωτερικός, για να τρέξουν την ίδια απόσταση; Θα άλλαζε αυτό αν η ακτίνα του εσωτερικού ήταν $50$ m;
4. Το ρολόι στον τοίχο της τάξης δουλεύει μέρα νύχτα, όλο τον χρόνο. Υπολόγισε περίπου πόσο δρόμο κάνει σε έναν χρόνο η άκρη του λεπτοδείκτη. Το μήκος του δείκτη το διαλέγεις εσύ.
   α) Πόσα χιλιόμετρα κάνει η άκρη του λεπτοδείκτη σε έναν χρόνο;
   β) Πόσο δρόμο κάνει σε έναν χρόνο η άκρη του δείκτη των δευτερολέπτων, αν έχει το ίδιο μήκος;
5. Ένας κυκλικός τομέας έχει τόξο μήκους $4\pi$ cm και εμβαδόν $12\pi$ cm². Βρες την ακτίνα του κύκλου και την επίκεντρη γωνία του τομέα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/circle
