# Εμβαδά επίπεδων σχημάτων

> Κάθε τύπος βγαίνει από το ορθογώνιο, αν ξέρεις πώς να κόψεις.

Μαθηματικά, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/areas

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς από πού προκύπτει ο τύπος εμβαδού κάθε βασικού σχήματος.
- Να υπολογίζεις το εμβαδόν σύνθετου σχήματος σπάζοντάς το σε γνωστά κομμάτια.
- Να βρίσκεις μια άγνωστη διάσταση όταν σου δίνεται το εμβαδόν.

## Ένας τύπος, και όλοι οι άλλοι

Το εμβαδόν μετράει **πόσα μοναδιαία τετράγωνα** χωράνε σε ένα σχήμα.

Στο ορθογώνιο η απάντηση είναι άμεση: $\beta$ τετράγωνα σε κάθε σειρά, $\upsilon$ σειρές.

$$
E = \beta \cdot \upsilon
$$

Όλοι οι υπόλοιποι τύποι βγαίνουν από αυτόν, με ένα κόψιμο και μια μετακίνηση.

## Παραλληλόγραμμο: κόψε και κόλλησε

Κόψε το τρίγωνο από τη μία άκρη του παραλληλογράμμου και κόλλησέ το στην άλλη. Το σχήμα που μένει είναι **ορθογώνιο** με την ίδια βάση και το ίδιο ύψος.

$$
E = \beta \cdot \upsilon
$$

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με τη βάση ΑΒ σημειωμένη β και το ύψος ΔΕ, κάθετο στη βάση, σημειωμένο υ.*

## Τρίγωνο: το μισό παραλληλόγραμμο

Πάρε δύο ίδια τρίγωνα, γύρισε το ένα ανάποδα και ένωσέ τα κατά μήκος μιας πλευράς: σχηματίζουν παραλληλόγραμμο με την ίδια βάση και το ίδιο ύψος. Άρα το ένα τρίγωνο είναι το μισό του.

$$
E = \frac{\beta \cdot \upsilon}{2}
$$

## Τραπέζιο και ρόμβος

Δύο ίδια τραπέζια, το ένα γυρισμένο ανάποδα, δίνουν παραλληλόγραμμο με βάση $B + \beta$:

$$
E = \frac{(B + \beta) \cdot \upsilon}{2}
$$

*Τραπέζιο ΑΒΓΔ με τη μεγάλη βάση ΑΒ σημειωμένη Β, τη μικρή βάση ΓΔ σημειωμένη β και το ύψος ΔΕ σημειωμένο υ.*

Ο ρόμβος έχει κάθετες διαγώνιες, και καλύπτει ακριβώς το μισό του ορθογωνίου που τον περιβάλλει, με πλευρές τις δύο διαγώνιες $d_1$ και $d_2$:

$$
E = \frac{d_1 \cdot d_2}{2}
$$

> **Κλειδί**
>
> Κανένας από αυτούς τους τύπους δεν χρειάζεται αποστήθιση αν θυμάσαι **το κόψιμο**.
>
> Παραλληλόγραμμο: γίνεται ορθογώνιο. Τρίγωνο: μισό παραλληλόγραμμο. Τραπέζιο: μισό παραλληλόγραμμο με βάση το άθροισμα των δύο βάσεων.

> **Πρόσεχε**
>
> Το **ύψος** δεν είναι η πλάγια πλευρά.
>
> Σε παραλληλόγραμμο με πλευρές $6$ και $5$ και ύψος $4$, το εμβαδόν είναι $6 \cdot 4 = 24$, όχι $6 \cdot 5 = 30$.
>
> Το ύψος είναι πάντα **κάθετο** στη βάση. Όσο πιο πλαγιαστό το σχήμα, τόσο μεγαλύτερη η διαφορά ανάμεσα στην πλευρά και στο ύψος.

## Σύνθετα σχήματα

Για σχήμα που δεν έχει δικό του τύπο, η μέθοδος είναι μία: **σπάσ' το** σε σχήματα που έχουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σπάσε το σχήμα, πρόσθεσε τα κομμάτια*

Μερικές φορές βολεύει και το αντίστροφο: **αφαίρεση**. Το εμβαδόν ενός δρόμου γύρω από μια πισίνα βρίσκεται αν από το μεγάλο ορθογώνιο αφαιρέσεις το μικρό.

> **Θυμήσου**
>
> Οι μονάδες εμβαδού είναι **τετραγωνικές**, και οι μετατροπές τους δεν είναι ίδιες με τις μονάδες μήκους:
>
> $$
> 1 \; \text{m}^2 = 100 \; \text{dm}^2 = 10\,000 \; \text{cm}^2
> $$
>
> Γιατί; Γιατί ένα τετράγωνο πλευράς $1$ m έχει πλευρά $100$ cm, και $100 \times 100 = 10\,000$.
>
> Το στρέμμα είναι $1\,000$ τετραγωνικά μέτρα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Παραλληλόγραμμο έχει βάση 12 cm, πλάγια πλευρά 7 cm και ύψος 5 cm. Βρες το εμβαδόν.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βάση 12 cm, πλάγια πλευρά 7 cm και ύψος 5 cm.*

1. Ο τύπος ζητάει βάση και **ύψος**, όχι πλευρά.
2. $$
   E = 12 \cdot 5 = 60 \; \text{cm}^2
   $$
3. Η πλάγια πλευρά $7$ cm δόθηκε για να δοκιμάσει αν θα την χρησιμοποιήσεις. Δεν μπαίνει πουθενά.

   Παρατήρησε ότι η πλάγια πλευρά είναι πάντα μεγαλύτερη από το ύψος (ίση μόνο όταν το παραλληλόγραμμο είναι ορθογώνιο): η κάθετη είναι η συντομότερη διαδρομή από τη μία βάση στην άλλη.

### Παράδειγμα 2: Ένα οικόπεδο έχει σχήμα ορθογωνίου 20 m × 15 m, με τριγωνικό κομμάτι 20 m βάση και 6 m ύψος στη μία άκρη. Πόσο είναι το συνολικό εμβαδόν;

1. Σπάω το σχήμα σε δύο κομμάτια: ορθογώνιο και τρίγωνο.
2. Ορθογώνιο: $20 \cdot 15 = 300$ m².
3. Τρίγωνο: $\dfrac{20 \cdot 6}{2} = 60$ m².
4. Σύνολο: $300 + 60 = 360$ m², δηλαδή λίγο πάνω από ένα τρίτο του στρέμματος.

   **Έλεγχος λογικής:** το τρίγωνο έχει την ίδια βάση με το ορθογώνιο και ύψος τα $\frac{6}{15} = \frac{2}{5}$ του ύψους του, οπότε το εμβαδόν του είναι το μισό των $\frac{2}{5}$, δηλαδή το $\frac{1}{5}$ του ορθογωνίου: $300 : 5 = 60$. Ταιριάζει.

### Παράδειγμα 3: Τρίγωνο έχει εμβαδόν 48 cm² και βάση 16 cm. Πόσο είναι το ύψος του;

*Τρίγωνο ΑΒΓ με βάση ΒΓ 16 cm και το ύψος ΑΔ σημειωμένο με ερωτηματικό.*

1. Ξεκινώ από τον τύπο και βάζω όσα ξέρω:
   $$
   48 = \frac{16 \cdot \upsilon}{2}
   $$
2. $$
   48 = 8\upsilon \Rightarrow \upsilon = 6 \; \text{cm}
   $$
3. **Έλεγχος:** $\dfrac{16 \cdot 6}{2} = 48$. Σωστό.
4. Πρόσεξε ότι το ίδιο εμβαδόν το δίνουν άπειρα τρίγωνα: κάθε κορυφή που βρίσκεται σε απόσταση $6$ cm από τη βάση κάνει την ίδια δουλειά, όσο πλαγιαστό κι αν είναι το τρίγωνο.

## Ερωτήσεις

1. Παραλληλόγραμμο έχει βάση $10$ cm, πλάγια πλευρά $8$ cm και ύψος $6$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $60$ cm²
   - $80$ cm²
   - $30$ cm²
   - $48$ cm²
2. Τρίγωνο έχει εμβαδόν $35$ cm² και ύψος $7$ cm. Πόσο είναι η βάση του;
   - $10$ cm
   - $5$ cm
   - $28$ cm
   - $245$ cm
3. Σχήμα αποτελείται από ορθογώνιο $8 \times 5$ και τρίγωνο με βάση $8$ και ύψος $3$ από πάνω. Πόσο είναι το συνολικό εμβαδόν;
   - $52$
   - $64$
   - $40$
   - $120$
4. Πόσα τετραγωνικά εκατοστά είναι $1$ τετραγωνικό μέτρο;
   - $10\,000$
   - $100$
   - $1\,000$
   - $1\,000\,000$
5. Ρόμβος έχει διαγώνιες $12$ cm και $9$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $54$ cm²
   - $108$ cm²
   - $21$ cm²
   - $42$ cm²
6. Τρίγωνο έχει εμβαδόν $42$ cm² και βάση $12$ cm. Πόσο είναι το ύψος του;
   - $7$ cm
   - $3{,}5$ cm
   - $30$ cm
   - $84$ cm
7. Τρίγωνο έχει βάση $8$ cm και ύψος $5$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $20$ cm²
   - $40$ cm²
   - $13$ cm²
   - $26$ cm²
8. Τραπέζιο έχει βάσεις $14$ cm και $10$ cm και ύψος $6$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $72$ cm²
   - $144$ cm²
   - $84$ cm²
   - $30$ cm²

## Ασκήσεις

1. Παραλληλόγραμμο με βάση $12$ cm, πλάγια πλευρά $9$ cm και ύψος $7$ cm. Πόσο εμβαδόν;
   *Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βάση 12 cm, πλάγια πλευρά 9 cm και ύψος 7 cm.*
2. Τρίγωνο έχει εμβαδόν $27$ cm² και ύψος $6$ cm. Πόσο είναι η βάση του;
3. Ρόμβος έχει εμβαδόν $60$ cm² και μία διαγώνιο $12$ cm. Πόση είναι η άλλη διαγώνιος;
4. Ένα οικόπεδο έχει σχήμα τραπεζίου $AB\Gamma\Delta$ με βάσεις $AB = 6$ m και $\Gamma\Delta = 14$ m, και ύψος $8$ m. Κόβεις από αυτό ένα τριγωνικό κομμάτι $A\Delta M$, με το $M$ πάνω στη βάση $\Gamma\Delta$.
   α) Πόσο πρέπει να είναι το $\Delta M$, ώστε το τρίγωνο να έχει τα $\frac{3}{5}$ του εμβαδού του οικοπέδου;
   β) Γίνεται το τρίγωνο $A\Delta M$ να έχει τα $\frac{3}{4}$ του οικοπέδου; Αν όχι, πόσο είναι το μεγαλύτερο εμβαδόν που μπορεί να έχει;
5. Τετράγωνο $AB\Gamma\Delta$ έχει πλευρά $10$ cm. Πάνω στις πλευρές $AB$, $B\Gamma$, $\Gamma\Delta$, $\Delta A$ παίρνεις τα σημεία $K$, $\Lambda$, $M$, $N$ αντίστοιχα, έτσι ώστε $AK = B\Lambda = \Gamma M = \Delta N$, και ενώνεις τα $K$, $\Lambda$, $M$, $N$. Σχηματίζεται ένα τετράπλευρο $K\Lambda MN$ μέσα στο τετράγωνο.
   α) Πόσο πρέπει να είναι το $AK$, ώστε το $K\Lambda MN$ να έχει εμβαδόν $52$ cm²;
   β) Μπορεί το $K\Lambda MN$ να έχει εμβαδόν $40$ cm²; Ποιο είναι το μικρότερο εμβαδόν που μπορεί να έχει;
6. Ένα χωράφι έχει σχήμα τριγώνου $AB\Gamma$. Ο αγρότης θέλει να το μοιράσει σε τρία κομμάτια με ίσα εμβαδά, με δύο ευθείς φράχτες: τον $A\Delta$, με το $\Delta$ πάνω στη $B\Gamma$, και τον $\Delta E$, με το $E$ στο μέσο της $A\Gamma$. Τα κομμάτια είναι τα τρίγωνα $AB\Delta$, $A\Delta E$ και $\Delta E\Gamma$. Πού πάνω στη $B\Gamma$ πρέπει να βάλει το $\Delta$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/math/areas
