# Οι μετοχές

> Σε -οντας/-ώντας και σε -μένος: επιθετική και επιρρηματική χρήση.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/participles

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τις τρεις μετοχές της νέας ελληνικής, μαζί με τη μετοχή ενεστώτα σε -όμενος.
- Να ξεχωρίζεις τη μετοχή ενεστώτα από τη μετοχή παρακειμένου της παθητικής φωνής.
- Να διακρίνεις την επιθετική από την επιρρηματική χρήση της μετοχής.
- Να βρίσκεις τι δηλώνει μια επιρρηματική μετοχή (χρόνο, τρόπο, αιτία, υπόθεση, εναντίωση) και να τη μετατρέπεις σε πρόταση.

## Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται

Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις δύο [μετοχές](/el/dim-5/language/participles): την
άκλιτη σε **-οντας / -ώντας** (γράφοντας, μιλώντας) και την κλιτή σε **-μένος,
-μένη, -μένο** (γραμμένος). Ξέρεις και ότι η πρώτη δουλεύει σαν επίρρημα και η
δεύτερη σαν επίθετο.

Εδώ προστίθενται τρία πράγματα: μια **τρίτη μετοχή**, τα ονόματα των δύο
**χρήσεων** της μετοχής, και ο τρόπος να καταλαβαίνεις **τι ακριβώς** λέει μια
μετοχή σε -οντας.

## Τρεις μετοχές, όχι δύο

Διάβασε δύο φράσεις:

- οι **αναπτυσσόμενες** χώρες
- οι **αναπτυγμένες** χώρες

Και οι δύο λέξεις βγαίνουν από το ρήμα **αναπτύσσομαι** και κλίνονται σαν
επίθετα. Δεν σημαίνουν όμως το ίδιο. Οι αναπτυσσόμενες χώρες **αναπτύσσονται
τώρα**: η αλλαγή είναι σε εξέλιξη. Οι αναπτυγμένες **έχουν ήδη αναπτυχθεί**: η
αλλαγή έχει ολοκληρωθεί.

> **Κλειδί**
>
> Η νέα ελληνική έχει τρεις μετοχές:
>
> | Μετοχή                    | Καταλήξεις                          | Κλίνεται; | Τι δείχνει                              | Παραδείγματα                     |
> | ------------------------- | ----------------------------------- | --------- | --------------------------------------- | -------------------------------- |
> | **Ενεργητική ενεστώτα**   | -οντας, -ώντας                      | όχι       | πράξη που γίνεται **μαζί** με το ρήμα   | τρέχοντας, ρωτώντας              |
> | **Παθητική ενεστώτα**     | -όμενος, -ούμενος, -άμενος, -ώμενος | ναι       | κάτι που **γίνεται** τώρα, σε εξέλιξη   | ερχόμενος, κινούμενος, τιμώμενος |
> | **Παθητική παρακειμένου** | -μένος                              | ναι       | κάτι που **έχει γίνει**, ένα αποτέλεσμα | γραμμένος, κλεισμένος            |
>
> Η παθητική μετοχή ενεστώτα είναι πιο σπάνια και πιο λόγια. Δεν τη φτιάχνει κάθε
> ρήμα: λέμε «η ερχόμενη Τρίτη», αλλά όχι «το πλενόμενο πουκάμισο».

Πολλές μετοχές ενεστώτα τις ξέρεις ήδη, χωρίς να το ξέρεις, γιατί έγιναν
επίθετα ή ουσιαστικά: τα **κινούμενα** σχέδια, η **επόμενη** σελίδα, οι
**ενδιαφερόμενοι**, το **περιεχόμενο** ενός βιβλίου.

| Γίνεται τώρα (ενεστώτα)                        | Έχει γίνει (παρακειμένου)                      |
| ---------------------------------------------- | ---------------------------------------------- |
| τα **συζητούμενα** θέματα (συζητιούνται ακόμα) | τα **συζητημένα** θέματα (έχουν ήδη συζητηθεί) |
| η **αυξανόμενη** κίνηση (αυξάνεται συνεχώς)    | η **αυξημένη** κίνηση (έχει ήδη αυξηθεί)       |

## Επιθετική και επιρρηματική μετοχή

Ανάλογα με τη **δουλειά** που κάνει στην πρόταση, η μετοχή λέγεται:

- **Επιθετική**, όταν λειτουργεί σαν **επίθετο**: προσδιορίζει ένα ουσιαστικό ή
  είναι κατηγορούμενο. «Βρήκε το **σπασμένο** κινητό.» «Η πόρτα ήταν
  **κλειδωμένη**.» «Η **ερχόμενη** εβδομάδα έχει αργία.» Επιθετικές είναι οι
  κλιτές μετοχές, σε -μένος και σε -όμενος.
- **Επιρρηματική**, όταν λειτουργεί σαν **επιρρηματικός προσδιορισμός** του
  ρήματος: λέει πότε, πώς, γιατί… γίνεται κάτι. «Μπήκε στην τάξη
  **χαμογελώντας**.» Επιρρηματική είναι η άκλιτη μετοχή σε -οντας / -ώντας.

## Τι λέει μια μετοχή σε -οντας

Η επιρρηματική μετοχή μπορεί να δηλώνει πέντε διαφορετικά πράγματα. Για να
καταλάβεις ποιο, κάνε τη μετοχή **ολόκληρη πρόταση** και δες ποιος σύνδεσμος
ταιριάζει:

| Τι δηλώνει    | Παράδειγμα                                               | Γίνεται πρόταση με…                |
| ------------- | -------------------------------------------------------- | ---------------------------------- |
| **Χρόνο**     | **Γυρίζοντας** από την προπόνηση, πέρασα από τον φούρνο. | **Όταν** γύριζα από την προπόνηση… |
| **Τρόπο**     | Κατέβηκε τις σκάλες **πηδώντας** δύο δύο τα σκαλιά.      | (πώς; πηδώντας)                    |
| **Αιτία**     | **Ξέροντας** τον δρόμο, δεν πήρε χάρτη.                  | **Επειδή** ήξερε τον δρόμο…        |
| **Υπόθεση**   | **Διαβάζοντας** λίγο κάθε μέρα, θα τα καταφέρεις.        | **Αν** διαβάζεις λίγο κάθε μέρα…   |
| **Εναντίωση** | **Και ξέροντας** την απάντηση, δεν μίλησε.               | **Αν και** ήξερε την απάντηση…     |

Ο τρόπος είναι ο μόνος που δεν γίνεται εύκολα πρόταση· απαντάει στο **πώς;**,
όπως ένα τροπικό επίρρημα. Η εναντίωση έχει συνήθως ένα σημάδι μπροστά: **και**,
**ακόμα και**, **παρόλο που**.

> **Πρόσεχε**
>
> Η μετοχή σε -οντας δεν έχει δικό της υποκείμενο στον τύπο της. Γι' αυτό ο
> αναγνώστης υποθέτει ότι την πράξη την κάνει **το υποκείμενο του ρήματος**.
>
> «**Περπατώντας** στην παραλία, ένα καβούρι μου τσίμπησε το δάχτυλο.»
>
> Ποιος περπατούσε; Η πρόταση λέει, χωρίς να το θέλει, ότι περπατούσε το καβούρι.
> Η γραμματική δέχεται σπάνια διαφορετικό υποκείμενο, αλλά στον γραπτό λόγο
> συνήθως μπερδεύει. Διόρθωσέ το έτσι ώστε η μετοχή και το ρήμα να έχουν το
> **ίδιο** υποκείμενο:
>
> «Περπατώντας στην παραλία, **με** τσίμπησε ένα καβούρι» μένει θολό. Καθαρό
> είναι: «**Ενώ περπατούσα** στην παραλία, ένα καβούρι μου τσίμπησε το δάχτυλο»
> ή «Περπατώντας στην παραλία, **πάτησα** ένα καβούρι».

## Έχοντας τελειώσει: η πράξη που προηγήθηκε

Η μετοχή σε -οντας δείχνει κάτι που γίνεται **ταυτόχρονα** με το ρήμα. Όταν
θέλεις κάτι που έγινε **πριν**, βάζεις τη μετοχή του «έχω» μπροστά από το
απαρέμφατο:

- «**Γράφοντας** την εργασία, άκουγε μουσική.» *(ταυτόχρονα)*
- «**Έχοντας γράψει** την εργασία, βγήκε για ποδήλατο.» *(πρώτα έγραψε, μετά
  βγήκε)*

Ο ίδιος τύπος υπάρχει και στην παθητική: «**Έχοντας ελεγχθεί** από δύο
μηχανικούς, η γέφυρα άνοιξε ξανά.»

> **Λόγιες μετοχές**
>
> Στις ειδήσεις και στα επίσημα κείμενα θα συναντήσεις και μετοχές της
> καθαρεύουσας: «οι **επιζήσαντες**», «οι **διασωθέντες**», «ο **ενδιαφερόμενος**».
> Τις αναγνωρίζεις και τις καταλαβαίνεις· στα δικά σου κείμενα προτίμησε συνήθως
> μια πρόταση: «όσοι επέζησαν».

> **Θυμήσου**
>
> - Τρεις μετοχές: **-οντας / -ώντας** (άκλιτη), **-όμενος** (ενεστώτα, κάτι που
>   γίνεται), **-μένος** (παρακειμένου, κάτι που έχει γίνει).
> - **Επιθετική** = σαν επίθετο (οι κλιτές). **Επιρρηματική** = σαν επιρρηματικός
>   προσδιορισμός (η σε -οντας).
> - Η επιρρηματική δηλώνει **χρόνο, τρόπο, αιτία, υπόθεση ή εναντίωση**. Βρίσκεις
>   ποιο, αν τη μετατρέψεις σε πρόταση.
> - Το υποκείμενο της μετοχής σε -οντας είναι κανονικά **το ίδιο** με του ρήματος.
> - Με αδύνατο τύπο αντωνυμίας πίσω της, η μετοχή παίρνει δεύτερο τόνο, όπως
>   ξέρεις: **λέγοντάς** το, **δίνοντάς** του.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι δηλώνει η μετοχή;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κάνε τη μετοχή πρόταση*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τις μετοχές, πες ποια είναι η καθεμιά και αν είναι επιθετική ή επιρρηματική: «Οι ενδιαφερόμενοι μαθητές γράφτηκαν στη λίστα κοιτάζοντας τις κολλημένες ανακοινώσεις.»

1. Ψάχνουμε τις καταλήξεις: **ενδιαφερόμενοι** (-όμενος), **κοιτάζοντας**
   (-οντας), **κολλημένες** (-μένος).
2. Το «ενδιαφερόμενοι» είναι **παθητική μετοχή ενεστώτα** και προσδιορίζει το
   «μαθητές»: **επιθετική**. Το «κολλημένες» είναι **παθητική μετοχή
   παρακειμένου** και προσδιορίζει το «ανακοινώσεις»: **επιθετική**.
3. Το «κοιτάζοντας» είναι **ενεργητική μετοχή ενεστώτα** και προσδιορίζει το
   ρήμα «γράφτηκαν»: λέει πώς ή πότε γράφτηκαν. **Επιρρηματική**.

### Παράδειγμα 2: Τι δηλώνει η μετοχή στην πρόταση «Μη βρίσκοντας εισιτήρια, γυρίσαμε σπίτι»; Γράψε την πρόταση χωρίς μετοχή.

1. Ρωτάμε γιατί γυρίσαμε σπίτι. Η απάντηση είναι η μετοχή: επειδή δεν βρήκαμε
   εισιτήρια. Η μετοχή δηλώνει **αιτία**.
2. Το υποκείμενο της μετοχής είναι το ίδιο με του ρήματος: **εμείς**. Η άρνηση
   της μετοχής είναι «μη», της οριστικής «δεν».

   «**Επειδή δεν βρήκαμε** εισιτήρια, γυρίσαμε σπίτι.»

### Παράδειγμα 3: Διάλεξε τη σωστή μετοχή: «Τα … μέτρα θα ισχύσουν ως τον Μάιο» (το κείμενο λέει ότι τα μέτρα αποφασίστηκαν ήδη): εφαρμοζόμενα ή εφαρμοσμένα;

1. Τα μέτρα θα **ισχύσουν**, δηλαδή θα εφαρμόζονται από τώρα και για αρκετούς
   μήνες. Η εφαρμογή είναι **σε εξέλιξη**.
2. Για κάτι που γίνεται, σε εξέλιξη, χρειαζόμαστε **παθητική μετοχή ενεστώτα**.
   Η μετοχή παρακειμένου «εφαρμοσμένα» θα έλεγε ότι η εφαρμογή έχει ήδη
   ολοκληρωθεί.

   «Τα **εφαρμοζόμενα** μέτρα θα ισχύσουν ως τον Μάιο.»

## Ερωτήσεις

1. Τι μετοχή είναι το «ερχόμενη» στη φράση «την ερχόμενη Τρίτη»;
   - Παθητική μετοχή ενεστώτα
   - Παθητική μετοχή παρακειμένου
   - Ενεργητική μετοχή ενεστώτα
   - Επίθετο που δεν έχει ρήμα
2. Ποια φράση λέει για κάτι που γίνεται ακόμα, σε εξέλιξη;
   - η αυξανόμενη ζήτηση για ποδήλατα
   - η αυξημένη ζήτηση για ποδήλατα
   - η αυξήσιμη ζήτηση για ποδήλατα
   - η αυξάνοντας ζήτηση για ποδήλατα
3. Σε ποια πρόταση η μετοχή είναι επιρρηματική;
   - Έφυγε από τη συνάντηση κλείνοντας την πόρτα.
   - Έφυγε από τη συνάντηση με κλειστή την πόρτα.
   - Βρήκε την πόρτα της αίθουσας κλεισμένη.
   - Η κλεισμένη πόρτα δεν άνοιγε με τίποτα.
4. «Ακόμα και ξέροντας τον κίνδυνο, ανέβηκε στο κατάρτι.» Τι δηλώνει η μετοχή;
   - Εναντίωση
   - Αιτία
   - Υπόθεση
   - Τρόπο
5. Ποια πρόταση είναι η πιο καθαρή γραμμένη;
   - Γυρίζοντας από τη βόλτα, βρήκαμε τον σκύλο στην πόρτα.
   - Γυρίζοντας από τη βόλτα, ο σκύλος μάς περίμενε στην πόρτα.
   - Γυρίζοντας από τη βόλτα, η πόρτα ήταν ανοιχτή για μας.
   - Γυρίζοντας από τη βόλτα, το σπίτι μύριζε φαγητό για μας.
6. «Έχοντας ολοκληρώσει τις εξετάσεις, έφυγε για διακοπές.» Τι δείχνει το «έχοντας ολοκληρώσει»;
   - Πράξη που έγινε πριν από το «έφυγε»
   - Πράξη που έγινε μαζί με το «έφυγε»
   - Πράξη που έγινε μετά από το «έφυγε»
   - Πράξη που δεν έγινε τελικά ποτέ
7. Ποια πρόταση λέει το ίδιο με το «Τρώγοντας πρωινό, θα έχεις ενέργεια ως το μεσημέρι»;
   - Αν τρως πρωινό, θα έχεις ενέργεια ως το μεσημέρι.
   - Αν και τρως πρωινό, θα έχεις ενέργεια ως το μεσημέρι.
   - Επειδή έφαγες πρωινό, έχεις ενέργεια ως το μεσημέρι.
   - Ενώ τρως πρωινό, θα έχεις ενέργεια ως το μεσημέρι.
8. «Τα παιδιά γύρισαν από την κατασκήνωση κουρασμένα.» Ποια μετοχή είναι το «κουρασμένα»;
   - Παθητική παρακειμένου, που συμφωνεί με το «παιδιά»
   - Ενεργητική ενεστώτα, που μένει πάντα άκλιτη
   - Παθητική ενεστώτα, που δείχνει κάτι σε εξέλιξη
   - Επίθετο, γιατί δεν βγαίνει από κανένα ρήμα

## Ασκήσεις

1. «Ο τιμώμενος ποιητής μίλησε στο κοινό.» Ποια μετοχή είναι το «τιμώμενος»;
2. «Πιάνοντας την μπάλα με τα χέρια, ο παίκτης δέχτηκε κίτρινη κάρτα.» Τι δηλώνει η μετοχή;
3. Ξαναγράψε κάθε πρόταση χωρίς μετοχή, με δευτερεύουσα πρόταση που λέει το ίδιο.
   α) «Και ξέροντας τον δρόμο, η Ηλέκτρα ρώτησε για σιγουριά.»
   β) «Μπαίνοντας στο μουσείο, κλείσαμε τα κινητά.»
4. Συμπλήρωσε με μετοχή του «εξελίσσομαι»: α) «Πρόκειται για μια … έρευνα· τα αποτελέσματα θα βγουν του χρόνου.» β) «Το κινητό σου είναι πιο … από το δικό μου.»
5. Διόρθωσε την πρόταση ώστε να είναι σαφές ποιος έκανε τι: «Ανεβαίνοντας τη σκάλα, το τηλέφωνο χτύπησε.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/participles
