# Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

> Παραδείγματα, σύγκριση, αίτιο και αποτέλεσμα, διαίρεση, ορισμός.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/paragraph-development

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις με ποιον τρόπο αναπτύσσεται μια παράγραφος: παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση, αίτιο και αποτέλεσμα, διαίρεση, ορισμός.
- Να διαλέγεις τον τρόπο ανάπτυξης που ζητάει μια θεματική περίοδος.
- Να κάνεις σωστή διαίρεση, με ένα κριτήριο και ομάδες που δεν μπλέκονται.
- Να χρησιμοποιείς τις λέξεις που φανερώνουν κάθε τρόπο ανάπτυξης.

## Η θεματική περίοδος υπόσχεται

Στην Α΄ Γυμνασίου είδες πώς είναι φτιαγμένη μια παράγραφος: η **θεματική
περίοδος** λέει την ιδέα, οι **λεπτομέρειες** (ή σχόλια) τη στηρίζουν, και
συχνά μια **κατακλείδα** την κλείνει. Τώρα το ερώτημα είναι: **με τι** τη
στηρίζουν οι λεπτομέρειες;

Διάβασε μια θεματική περίοδο:

> Η σχολική βιβλιοθήκη έχει τρία είδη βιβλίων.

Αυτή η πρόταση **υπόσχεται** κάτι στον αναγνώστη: ότι θα μάθει ποια είναι τα
τρία είδη. Αν η παράγραφος συνεχίσει με το πόσο αγαπάς το διάβασμα, η υπόσχεση
δεν κρατήθηκε. Ο τρόπος που αναπτύσσεις μια παράγραφο λέγεται **τρόπος
ανάπτυξης**, και τον διαλέγεις ανάλογα με το τι υποσχέθηκες.

> **Κλειδί**
>
> Η θεματική περίοδος **ρωτάει κάτι σιωπηλά**, και ο τρόπος ανάπτυξης **του
> απαντά**.
>
> «Τι είναι;» → ορισμός. «Ποια είδη;» → διαίρεση. «Γιατί; Τι θα γίνει;» → αίτιο
> και αποτέλεσμα. «Σε τι μοιάζουν, σε τι διαφέρουν;» → σύγκριση και αντίθεση.
> «Πού φαίνεται;» → παραδείγματα.

## Πέντε τρόποι

Οι παράγραφοι παρακάτω γράφτηκαν για την ενότητα.

### Με παραδείγματα

> Ένα σχολείο μπορεί να κάνει οικονομία στο νερό με μικρές αλλαγές. **Για
> παράδειγμα**, οι βρύσες της αυλής μπορούν να κλείνουν μόνες τους μετά από
> λίγα δευτερόλεπτα. Το νερό της βροχής μπορεί να μαζεύεται σε δεξαμενή και να
> ποτίζει τον κήπο. **Ακόμα και** μια αφίσα πάνω από κάθε νεροχύτη θυμίζει σε
> όλους να μην αφήνουν το νερό να τρέχει.

Η θεματική περίοδος λέει κάτι **γενικό** («μικρές αλλαγές»). Τα παραδείγματα το
κάνουν **συγκεκριμένο**. Λέξεις-σήματα: *για παράδειγμα, λόγου χάρη, όπως,
ακόμα και, ας πούμε*.

### Με σύγκριση και αντίθεση

> Το γράμμα και το μήνυμα στο κινητό κάνουν την ίδια δουλειά, αλλά με πολύ
> διαφορετικό τρόπο. **Και τα δύο** μεταφέρουν λόγια σε κάποιον που δεν είναι
> δίπλα μας. **Όμως** το γράμμα χρειάζεται μέρες για να φτάσει, **ενώ** το μήνυμα
> φτάνει σε ένα δευτερόλεπτο. Το γράμμα το γράφεις με προσοχή και το κρατάς
> χρόνια· **αντίθετα**, το μήνυμα γράφεται βιαστικά και συνήθως σβήνεται.

Η **σύγκριση** δείχνει τι μοιάζει, η **αντίθεση** τι διαφέρει. Ο κανόνας: τα δύο
πράγματα κρίνονται με **τα ίδια κριτήρια** (ταχύτητα, προσοχή, διάρκεια). Λέξεις-
σήματα: *όπως, ομοίως, και τα δύο· όμως, ενώ, αντίθετα, από την άλλη*.

### Με αίτιο και αποτέλεσμα

> Κάθε πρωί οι δρόμοι γύρω από το σχολείο γεμίζουν αυτοκίνητα. Αυτό συμβαίνει
> **επειδή** πολλοί γονείς πηγαίνουν τα παιδιά τους με το αυτοκίνητο, **καθώς**
> δεν υπάρχουν ασφαλή πεζοδρόμια. **Το αποτέλεσμα** είναι ότι τα παιδιά που
> έρχονται με τα πόδια περνούν ανάμεσα σε σταματημένα οχήματα, **γι' αυτό** ο
> δρόμος γίνεται πιο επικίνδυνος για όλους.

Η παράγραφος απαντά στο **γιατί** (αίτια) ή στο **τι θα γίνει** (αποτελέσματα),
ή και στα δύο. Λέξεις-σήματα: *επειδή, γιατί, καθώς, εξαιτίας· γι' αυτό,
επομένως, έτσι, με αποτέλεσμα*.

### Με διαίρεση

> Τα βιβλία της σχολικής βιβλιοθήκης **χωρίζονται σε τρεις ομάδες**, ανάλογα με
> το ποιος τα διαβάζει. **Η πρώτη** είναι τα βιβλία για τους μαθητές: μυθιστορήματα,
> κόμικς, εγκυκλοπαίδειες. **Η δεύτερη** είναι τα βιβλία για τους καθηγητές, με
> οδηγίες και υλικό για το μάθημα. **Η τρίτη** είναι τα βιβλία που διαβάζονται
> από όλους μαζί, όπως τα λεξικά και οι άτλαντες.

Η διαίρεση παίρνει ένα σύνολο και το **κόβει σε ομάδες**. Λέξεις-σήματα:
*χωρίζονται σε, διακρίνονται σε, υπάρχουν … είδη, πρώτον, δεύτερον*.

> **Πρόσεχε**
>
> Μια σωστή διαίρεση έχει **ένα κριτήριο** («ανάλογα με το ποιος τα διαβάζει»).
>
> Αν γράψεις «τα βιβλία χωρίζονται σε μυθιστορήματα, χοντρά βιβλία και βιβλία για
> καθηγητές», ανακάτεψες τρία κριτήρια: είδος, μέγεθος, αναγνώστη. Ένα χοντρό
> μυθιστόρημα τότε χωράει σε δύο ομάδες. Οι ομάδες μιας διαίρεσης **δεν
> μπλέκονται**, και όλες μαζί **καλύπτουν** ολόκληρο το σύνολο.

### Με ορισμό

> **Εθελοντής είναι** ο άνθρωπος που προσφέρει χρόνο και δουλειά για τους άλλους,
> χωρίς να πληρώνεται. Ο εθελοντής δεν είναι υποχρεωμένος να βοηθήσει· το
> αποφασίζει μόνος του. Μπορεί να καθαρίζει μια παραλία, να διαβάζει σε
> ηλικιωμένους ή να μοιράζει τρόφιμα.

Η παράγραφος ξεκινά λέγοντας **τι είναι** μια έννοια και μετά την εξηγεί.
Λέξεις-σήματα: *είναι, ονομάζεται, λέγεται, ορίζεται ως*. Πώς φτιάχνεται ένας
καλός ορισμός θα το δεις στην ενότητα [Ο ορισμός](/el/gym-b/language/definition).

Πρόσεξε την τελευταία πρόταση της ίδιας παραγράφου: μετά τον ορισμό έρχονται
**παραδείγματα**. Οι περισσότερες πραγματικές παράγραφοι **συνδυάζουν** τρόπους.
Όταν ρωτάς «με ποιον τρόπο αναπτύσσεται», ψάχνεις τον τρόπο που **κυριαρχεί**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται;*

## Ποιος τρόπος ταιριάζει;

Συχνά μια θεματική περίοδος σηκώνει **περισσότερους από έναν** τρόπους. Διάλεξε
μια θεματική περίοδο, μετά έναν τρόπο, και δες αν κρατάει την υπόσχεση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Θεματική περίοδος και τρόπος ανάπτυξης*

> **Θυμήσου**
>
> - Ο **τρόπος ανάπτυξης** είναι το πώς στηρίζουν οι λεπτομέρειες τη θεματική
>   περίοδο.
> - **Παραδείγματα**: από το γενικό στο συγκεκριμένο. **Σύγκριση και αντίθεση**:
>   ίδια κριτήρια για δύο πράγματα. **Αίτιο και αποτέλεσμα**: γιατί, και τι θα
>   γίνει. **Διαίρεση**: ομάδες με ένα κριτήριο. **Ορισμός**: τι είναι.
> - Διάλεξε τον τρόπο που **κρατάει την υπόσχεση** της θεματικής περιόδου.
> - Οι περισσότερες παράγραφοι **συνδυάζουν** τρόπους· ένας κυριαρχεί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ποιον τρόπο ανάπτυξης υπόσχεται η αρχή της παραγράφου; «Το καλοκαίρι του 2007 μεγάλες πυρκαγιές έκαψαν περιοχές της Πελοποννήσου και της Εύβοιας. Οι φωτιές απλώθηκαν τόσο γρήγορα επειδή…»

1. Η πρώτη πρόταση λέει ένα **γεγονός**. Η δεύτερη έχει μέσα της το «επειδή».
2. Το «επειδή» είναι λέξη-σήμα για **αιτία**. Η παράγραφος θα εξηγήσει **γιατί**
   απλώθηκαν τόσο γρήγορα οι φωτιές.
3. Περιμένουμε αίτια, όπως τον καύσωνα που είχε προηγηθεί και τους δυνατούς ανέμους. Ο τρόπος ανάπτυξης
   είναι **αίτιο και αποτέλεσμα**.

### Παράδειγμα 2: Διόρθωσε τη διαίρεση: «Οι μαθητές μιας τάξης χωρίζονται σε αγόρια, ψηλούς και όσους παίζουν μουσική.»

1. Βρίσκουμε τα κριτήρια: «αγόρια» (φύλο), «ψηλοί» (ύψος), «παίζουν μουσική»
   (δραστηριότητα). Είναι **τρία κριτήρια** μαζί.
2. Το αποτέλεσμα: ένα ψηλό αγόρι που παίζει κιθάρα χωράει σε τρεις ομάδες, και ένα
   κοντό κορίτσι που δεν παίζει μουσική δεν χωράει σε καμία.
3. Κρατάμε **ένα** κριτήριο και φτιάχνουμε ομάδες που καλύπτουν όλους: «Οι μαθητές
   της τάξης χωρίζονται σε όσους έρχονται στο σχολείο με τα πόδια, με ποδήλατο και
   με αυτοκίνητο ή λεωφορείο.»

### Παράδειγμα 3: Ανάπτυξε με σύγκριση και αντίθεση τη θεματική περίοδο: «Η ανάγνωση σε χαρτί και σε οθόνη έχουν το καθένα τα δικά του.»

1. Διαλέγουμε **κοινά κριτήρια** για τα δύο: τι κουβαλάς μαζί σου, πόσο
   κουράζονται τα μάτια, πώς σημειώνεις.
2. Γράφουμε πρώτα τι **μοιάζει** και μετά τι **διαφέρει**, με λέξεις-σήματα:

   «**Και τα δύο** σου δίνουν το ίδιο κείμενο. **Όμως** σε μια οθόνη χωράνε εκατό
   βιβλία, **ενώ** ένα χάρτινο βιβλίο πιάνει χώρο στην τσάντα. **Από την άλλη**, στο
   χαρτί σημειώνεις με το μολύβι στο περιθώριο, κάτι που στην οθόνη γίνεται πιο
   δύσκολα.»

## Ερωτήσεις

1. Τι λέμε «τρόπο ανάπτυξης» μιας παραγράφου;
   - Το πώς στηρίζουν οι λεπτομέρειες την ιδέα της
   - Τη θέση της θεματικής περιόδου μέσα σε αυτήν
   - Τον αριθμό των περιόδων που περιέχει
   - Τη σειρά με την οποία γράφτηκαν οι παράγραφοι
2. Η θεματική περίοδος είναι «Τα μέσα μεταφοράς διακρίνονται σε χερσαία, θαλάσσια και εναέρια». Ποιος τρόπος ανάπτυξης ακολουθεί;
   - Διαίρεση
   - Ορισμός
   - Αίτιο και αποτέλεσμα
   - Παραδείγματα
3. Ποιο είναι το λάθος στη διαίρεση «Τα παπούτσια χωρίζονται σε αθλητικά, μαύρα και καλοκαιρινά»;
   - Ανακατεύει τρία διαφορετικά κριτήρια
   - Έχει τρεις ομάδες, ενώ πρέπει να έχει δύο
   - Δεν έχει λέξη-σήμα για διαίρεση
   - Τα παραδείγματα είναι πολύ λίγα
4. Τι πρέπει να προσέξεις όταν αναπτύσσεις παράγραφο με σύγκριση και αντίθεση;
   - Να κρίνεις τα δύο πράγματα με τα ίδια κριτήρια
   - Να δώσεις στο ένα από τα δύο πολύ περισσότερο χώρο
   - Να γράψεις μόνο τις ομοιότητές τους
   - Να ξεκινήσεις με τον ορισμό των δύο
5. Ποια λέξη δείχνει ότι ακολουθεί αποτέλεσμα;
   - γι' αυτό
   - επειδή
   - ενώ
   - λόγου χάρη
6. Σε μια παράγραφο με παραδείγματα, προς τα πού κινείται η σκέψη;
   - Από το γενικό στο συγκεκριμένο
   - Από το αίτιο στο αποτέλεσμα
   - Από το σύνολο στις ομάδες του
   - Από τη μία πλευρά στην άλλη
7. Ποια θεματική περίοδος ζητάει να αναπτυχθεί πρώτα με ορισμό;
   - «Λίγοι ξέρουν τι ακριβώς είναι η βιοποικιλότητα.»
   - «Το δάσος και η θάλασσα κρύβουν πολλή ζωή.»
   - «Τα φυτά του σχολικού κήπου χωρίζονται σε τρεις ομάδες.»
   - «Γιατί όμως χάνονται κάθε χρόνο τόσα είδη;»
8. Μια παράγραφος ορίζει τι είναι ο εθελοντής και μετά δίνει τρία παραδείγματα εθελοντικής δουλειάς. Τι ισχύει;
   - Συνδυάζει δύο τρόπους ανάπτυξης
   - Είναι λάθος να έχει δύο τρόπους
   - Είναι παράγραφος με διαίρεση
   - Δεν έχει θεματική περίοδο

## Ασκήσεις

1. «Τα ψάρια του ενυδρείου χωρίζονται σε ψάρια του γλυκού και του αλμυρού νερού.» Με ποιον τρόπο θα αναπτυχθεί η παράγραφος;
2. Η διαίρεση «Τα σπίτια χωρίζονται σε μονοκατοικίες, πέτρινα και παραθαλάσσια» είναι λάθος. Ξαναγράψ' τη με ένα κριτήριο.
3. Γράψε μία λέξη-σήμα για κάθε τρόπο ανάπτυξης.
   α) παραδείγματα
   β) αντίθεση
   γ) αποτέλεσμα
4. Γράψε δύο περιόδους που αναπτύσσουν με αίτια τη θεματική περίοδο «Πολλοί μαθητές νυστάζουν στην πρώτη ώρα».

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/paragraph-development
