# Το αντικείμενο

> Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα, μονόπτωτα και δίπτωτα.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/object

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις μονόπτωτα από δίπτωτα ρήματα.
- Να βρίσκεις άμεσο και έμμεσο αντικείμενο, και όταν είναι και τα δύο σε αιτιατική.
- Να αναγνωρίζεις αντικείμενο σε γενική, εμπρόθετο, σύστοιχο ή σε μορφή πρότασης.
- Να μη μπερδεύεις το αντικείμενο με αιτιατική χρόνου ή ποσού και με το κατηγορούμενο.

## Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται

Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις τα [μεταβατικά και τα αμετάβατα](/el/dim-5/language/sentence-parts)
ρήματα: τα πρώτα παίρνουν αντικείμενο (φτιάχνω **κάτι**), τα δεύτερα όχι
(πέφτω). Ξέρεις και το **άμεσο** αντικείμενο σε αιτιατική (έστειλε **ένα
γράμμα**) και το **έμμεσο**, με «σε» ή σε γενική (έστειλε **στη γιαγιά** / **της**
έστειλε).

Εδώ μαθαίνεις να **μετράς** τα αντικείμενα ενός ρήματος, να τα βρίσκεις όταν
έχουν ασυνήθιστη μορφή, και να μην τα μπερδεύεις με λέξεις που απλώς μοιάζουν.

## Μονόπτωτα και δίπτωτα

> **Κλειδί**
>
> Τα μεταβατικά ρήματα χωρίζονται ανάλογα με το **πόσα αντικείμενα** παίρνουν:
>
> | Είδος         | Αντικείμενα                   | Παράδειγμα                                                   |
> | ------------- | ----------------------------- | ------------------------------------------------------------ |
> | **Μονόπτωτα** | ένα                           | Ο Ηλίας διάβασε **το βιβλίο**.                               |
> | **Δίπτωτα**   | δύο: ένα άμεσο και ένα έμμεσο | Ο Ηλίας δάνεισε **το βιβλίο** (άμεσο) **στη Λένα** (έμμεσο). |
>
> Τα **αμετάβατα** δεν παίρνουν κανένα: «Ο Ηλίας **κοιμήθηκε**».

Το ίδιο ρήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διαφορετικό αριθμό αντικειμένων. «Η
Λένα **γράφει**» (χωρίς αντικείμενο), «Η Λένα γράφει **ένα διήγημα**» (ένα),
«Η Λένα γράφει **ένα γράμμα στον παππού της**» (δύο). Μετράς τα αντικείμενα
**της συγκεκριμένης πρότασης**.

## Οι μορφές του αντικειμένου

**Ένα αντικείμενο.** Συνήθως σε **αιτιατική**. Σπανιότερα:

- σε **γενική**, κυρίως αδύνατης αντωνυμίας: «**Της** τηλεφώνησα χθες», «**Του**
  μιλούσε ώρες».
- με **πρόθεση** (εμπρόθετο αντικείμενο): «Μιλούσε **στη φίλη της**», «Ζήτησε
  **από τον Γιώργο** ένα στιλό».
- ως **ολόκληρη πρόταση**: «Ξέρω **ότι θα έρθει**», «Θέλω **να φύγω νωρίς**»,
  «Ρώτησε **αν είναι ανοιχτά**».

**Δύο αντικείμενα.** Οι συνηθισμένοι συνδυασμοί:

| Άμεσο     | Έμμεσο         | Παράδειγμα                                     |
| --------- | -------------- | ---------------------------------------------- |
| αιτιατική | γενική         | **Του** έδωσα **το κλειδί**.                   |
| αιτιατική | σε + αιτιατική | Έδωσα **το κλειδί** **στον θυρωρό**.           |
| αιτιατική | αιτιατική      | Η Ελένη μαθαίνει **τον αδερφό της** **σκάκι**. |

Όταν και τα δύο είναι σε αιτιατική, **άμεσο** είναι συνήθως αυτό που δηλώνει
**πρόσωπο** (τον αδερφό της), και έμμεσο το πράγμα (σκάκι). Αν και τα δύο είναι
πράγματα, έμμεσο είναι αυτό που μπορεί να πάρει πρόθεση: «Φόρτωσαν **το φορτηγό**
**καφάσια**» → «φόρτωσαν το φορτηγό **με** καφάσια».

## Το σύστοιχο αντικείμενο

Μερικές φορές το αντικείμενο βγαίνει από **την ίδια ρίζα** με το ρήμα:

- «Έζησε **μια ζωή** γεμάτη ταξίδια.»
- «Χόρεψαν **έναν χορό** της Κρήτης.»
- «Τραγούδησε **ένα παλιό τραγούδι**.»

Αυτό λέγεται **σύστοιχο** ή **εσωτερικό** αντικείμενο. Συχνά το παίρνουν και
ρήματα που αλλιώς είναι αμετάβατα: το «ζω» μόνο του δεν θέλει αντικείμενο, αλλά
το «ζω μια ζωή» έχει.

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν είναι κάθε αιτιατική μετά το ρήμα αντικείμενο. Δύο συχνές παγίδες:
>
> **Αιτιατική χρόνου ή ποσού.** «Δούλεψε **όλη τη νύχτα**.» «Περπάτησε **τρία
> χιλιόμετρα**.» Κάνε την ερώτηση: **πότε** δούλεψε; **πόσο** περπάτησε; Αυτά είναι
> επιρρηματικοί προσδιορισμοί, όχι αντικείμενα. Το αντικείμενο απαντάει στο **τι;**
> ή **ποιον;**, και συνήθως γίνεται υποκείμενο στην παθητική: «Το βιβλίο
> διαβάστηκε», αλλά όχι «Η νύχτα δουλεύτηκε».
>
> **Κατηγορούμενο.** «Τον εξέλεξαν **πρόεδρο**.» Το «πρόεδρο» είναι αιτιατική,
> αλλά λέει **τι έγινε** το «τον»: είναι κατηγορούμενο του αντικειμένου, όχι
> δεύτερο αντικείμενο. Ο έλεγχος: «αυτός = πρόεδρος». Στο «Τον έμαθε σκάκι» δεν
> λέμε «αυτός = σκάκι».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αντικείμενο ή κάτι που του μοιάζει;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσα αντικείμενα έχει το ρήμα;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Μονόπτωτα**: ένα αντικείμενο. **Δίπτωτα**: άμεσο και έμμεσο.
> - Το αντικείμενο μπορεί να είναι σε αιτιατική, σε γενική, με πρόθεση ή ολόκληρη
>   πρόταση (ότι…, να…, αν…).
> - Δύο αιτιατικές: άμεσο συνήθως το πρόσωπο.
> - **Σύστοιχο**: αντικείμενο από την ίδια ρίζα με το ρήμα (ζω μια ζωή).
> - Αιτιατική χρόνου ή ποσού και κατηγορούμενο **δεν** είναι αντικείμενα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είναι η λέξη μετά το βελάκι;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τα αντικείμενα και πες αν το ρήμα είναι μονόπτωτο ή δίπτωτο: «Η γιατρός εξήγησε στους γονείς ότι η επέμβαση πήγε καλά.»

1. Το ρήμα είναι το **εξήγησε**. Ρωτάμε «τι εξήγησε;» — «**ότι η επέμβαση πήγε
   καλά**». Το άμεσο αντικείμενο είναι ολόκληρη πρόταση.
2. Ρωτάμε «σε ποιον εξήγησε;» — «**στους γονείς**». Έμμεσο αντικείμενο, με «σε».
3. Δύο αντικείμενα: το «εξηγώ» εδώ είναι **δίπτωτο**.

### Παράδειγμα 2: Είναι αντικείμενο το «τρεις ώρες» στις προτάσεις: α) «Έγραφε τρεις ώρες.» β) «Τρεις ώρες δεν φτάνουν για τόσο διάβασμα.»

1. Στο α) ρωτάμε «πόσο έγραφε;» — «τρεις ώρες». Δηλώνει **διάρκεια**:
   επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου. Ελέγχουμε και με την παθητική: «Τρεις ώρες
   γράφτηκαν» δεν λέει το ίδιο πράγμα. **Δεν** είναι αντικείμενο.
2. Στο β) ρωτάμε «τι δεν φτάνει;» — «τρεις ώρες». Είναι **υποκείμενο**, σε
   ονομαστική (ίδια μορφή με την αιτιατική). Ούτε εδώ είναι αντικείμενο.

### Παράδειγμα 3: Ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο αντικείμενο; «Ο παππούς δίδαξε τα εγγόνια του ψάρεμα.»

1. Και τα δύο είναι σε αιτιατική: «**τα εγγόνια του**» και «**ψάρεμα**».
2. Όταν και τα δύο είναι σε αιτιατική, άμεσο είναι το **πρόσωπο**: «τα εγγόνια
   του». Έμμεσο είναι το πράγμα: «ψάρεμα».
3. Επιβεβαίωση: στην παθητική υποκείμενο γίνεται το άμεσο: «**Τα εγγόνια**
   διδάχτηκαν ψάρεμα από τον παππού».

## Ερωτήσεις

1. Σε ποια πρόταση το ρήμα είναι δίπτωτο;
   - Η Μαρκέλλα έδειξε στους φίλους της τις φωτογραφίες.
   - Η Μαρκέλλα τράβηξε πολλές φωτογραφίες στο ταξίδι της.
   - Η Μαρκέλλα γύρισε από το ταξίδι την Κυριακή.
   - Η Μαρκέλλα κοίταζε τις φωτογραφίες ώρες ολόκληρες.
2. «Η βιβλιοθήκη έμεινε κλειστή όλο τον Αύγουστο.» Τι είναι το «όλο τον Αύγουστο»;
   - Επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου
   - Άμεσο αντικείμενο του ρήματος
   - Έμμεσο αντικείμενο του ρήματος
   - Κατηγορούμενο του υποκειμένου «βιβλιοθήκη»
3. «Η Δέσποινα μαθαίνει τη μικρή της αδερφή ποδήλατο.» Ποιο είναι το άμεσο αντικείμενο;
   - τη μικρή της αδερφή
   - το ουσιαστικό «ποδήλατο»
   - η Δέσποινα, το υποκείμενο
   - κανένα από τα δύο
4. «Της τηλεφώνησα αμέσως.» Τι είναι το «της»;
   - Αντικείμενο σε γενική
   - Κτητική αντωνυμία
   - Υποκείμενο του ρήματος
   - Επιρρηματικός τρόπου
5. «Δεν θυμάμαι αν κλείδωσα την πόρτα.» Ποιο είναι το αντικείμενο του «θυμάμαι»;
   - αν κλείδωσα την πόρτα
   - μόνο το «την πόρτα»
   - το εννοούμενο «εγώ»
   - δεν έχει αντικείμενο
6. Σε ποια πρόταση υπάρχει σύστοιχο αντικείμενο;
   - Πολέμησαν έναν σκληρό πόλεμο.
   - Πολέμησαν για την ελευθερία.
   - Πολέμησαν πολλά χρόνια μαζί.
   - Πολέμησαν τον εχθρό στα βουνά.
7. «Ονόμασαν το σκυλάκι Μπίλι.» Τι είναι το «Μπίλι»;
   - Κατηγορούμενο του αντικειμένου
   - Δεύτερο, έμμεσο αντικείμενο
   - Υποκείμενο του ρήματος
   - Επιρρηματικός τρόπου
8. «Ζήτησα από τη Σταυρούλα το τετράδιό της.» Πόσα αντικείμενα έχει το «ζήτησα»;
   - Δύο: «το τετράδιό της» και «από τη Σταυρούλα»
   - Ένα: μόνο το «το τετράδιό της»
   - Κανένα, γιατί το «ζητάω» είναι αμετάβατο
   - Τρία, αν μετρήσεις και το «της» του τετραδίου

## Ασκήσεις

1. Μονόπτωτο ή δίπτωτο είναι το ρήμα; «Ο ταχυδρόμος μάς έφερε ένα δέμα.»
2. Βρες το άμεσο και το έμμεσο αντικείμενο: «Η θεία μου χάρισε στον Παύλο το παλιό της ρολόι.»
3. Είναι αντικείμενο η φράση σε εισαγωγικά; Αν όχι, τι είναι;
   α) «Κολύμπησαν δύο χιλιόμετρα.» → «δύο χιλιόμετρα»
   β) «Τη διάλεξαν εκπρόσωπο της τάξης.» → «εκπρόσωπο»
   γ) «Ελπίζω να τα πούμε σύντομα.» → «να τα πούμε σύντομα»
4. Γράψε μία πρόταση με το «μαθαίνω» όπου έχει δύο αντικείμενα σε αιτιατική, και γράψε ποιο είναι το άμεσο.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/object
