# Αξιολογώ επιχειρήματα

> Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο: πότε ένα επιχείρημα πείθει και πότε απλώς φωνάζει.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/evaluating-arguments

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τη θέση, το επιχείρημα και το τεκμήριο που το στηρίζει.
- Να κρίνεις ένα επιχείρημα με τρεις ερωτήσεις: είναι αληθινό, είναι σχετικό, είναι αρκετό;
- Να αναγνωρίζεις συνηθισμένα σφάλματα: βιαστική γενίκευση, επίθεση στο πρόσωπο, «όλοι το κάνουν», ψεύτικο δίλημμα, άσχετη αυθεντία.
- Να ξαναγράφεις ένα αδύναμο επιχείρημα ώστε να πείθει με λόγους και όχι με φωνή.

## Πείθει ή απλώς φωνάζει;

Στη ΣΤ΄ Δημοτικού έμαθες να **γράφεις** επιχειρήματα: θέση, λόγοι, παραδείγματα,
η αντίθετη άποψη με σεβασμό ([Γράφω τη γνώμη μου με επιχειρήματα](/el/dim-6/language/argument)).
Τώρα αλλάζεις θέση: είσαι ο **αναγνώστης**, και πρέπει να κρίνεις αν αυτό που
διαβάζεις αξίζει να σε πείσει.

Τα επιχειρήματα παρακάτω γράφτηκαν για την ενότητα. Όλα αφορούν ένα ερώτημα που
συζητήθηκε σε ένα φανταστικό σχολείο: **να γίνει πεζόδρομος ο δρόμος μπροστά
στην είσοδο;**

## Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο

Πρώτα οι όροι. Δύο τους ξέρεις, ο τρίτος είναι καινούριος.

| Όρος           | Τι είναι                            | Στο παράδειγμα                                                                                |
| -------------- | ----------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Θέση**       | αυτό που υποστηρίζω                 | Ο δρόμος να γίνει πεζόδρομος.                                                                 |
| **Επιχείρημα** | ο λόγος για τον οποίο το υποστηρίζω | Τα παιδιά θα κινδυνεύουν λιγότερο.                                                            |
| **Τεκμήριο**   | αυτό που δείχνει ότι ο λόγος ισχύει | Σε έναν μήνα ο σύλλογος γονέων κατέγραψε 12 φορές που αυτοκίνητο πέρασε ενώ έβγαιναν μαθητές. |

Τεκμήρια είναι οι **αριθμοί** και οι **μετρήσεις**, τα **γεγονότα** που
ελέγχονται, τα **παραδείγματα**, οι **μαρτυρίες** ανθρώπων που ήταν εκεί, η
γνώμη ενός **ειδικού** για το θέμα του.

## Τρεις ερωτήσεις

> **Κλειδί**
>
> Για να κρίνεις ένα επιχείρημα, κάνε του τρεις ερωτήσεις:
>
> 1. **Είναι αληθινό;** Το τεκμήριο ελέγχεται; Ποιος το λέει, πότε, και πού το
>    βρήκε;
> 2. **Είναι σχετικό;** Ακόμα κι αν είναι αληθινό, στηρίζει **αυτή** τη θέση ή
>    μιλάει για κάτι άλλο;
> 3. **Είναι αρκετό;** Ένα περιστατικό φτάνει για να βγάλεις κανόνα, ή χρειάζονται
>    περισσότερα;
>
> Ένα επιχείρημα που περνάει και τις τρεις **πείθει**. Αν κοπεί σε μία, μπορεί να
> ακούγεται δυνατό, αλλά απλώς **φωνάζει**.

> **Επιχειρήματα και στα άλλα μαθήματα**
>
> Στη Φυσική «αποδεικνύεις» ότι κάτι ισχύει με μια μέτρηση. Στην Ιστορία στηρίζεις
> μια ερμηνεία σε πηγές. Οι ίδιες τρεις ερωτήσεις ισχύουν παντού: είναι αληθινό,
> σχετικό, αρκετό;

Δες τις τρεις ερωτήσεις σε δουλειά:

- «Ο δρόμος είναι επικίνδυνος, το λένε όλοι.» **Αληθινό;** Ποιοι όλοι; Δεν
  υπάρχει τίποτα να ελέγξεις.
- «Ο δρόμος να γίνει πεζόδρομος, γιατί το σχολείο μας έχει την καλύτερη χορωδία
  της περιοχής.» **Σχετικό;** Μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά τι σχέση έχει η
  χορωδία με τα αυτοκίνητα;
- «Πέρσι ένα αυτοκίνητο κόντεψε να χτυπήσει έναν μαθητή, άρα ο δρόμος είναι
  πάντα επικίνδυνος.» **Αρκετό;** Ένα περιστατικό είναι σοβαρό, αλλά χρειάζονται
  κι άλλα στοιχεία για το «πάντα». Τα 12 περιστατικά σε έναν μήνα είναι πολύ
  ισχυρότερο τεκμήριο.

## Πέντε σφάλματα που ακούγονται πειστικά

Μερικά αδύναμα επιχειρήματα εμφανίζονται τόσο συχνά, που έχουν όνομα. Αν μάθεις
να τα αναγνωρίζεις, δεν σε ξεγελούν εύκολα, ούτε στη διαφήμιση ούτε σε μια
συζήτηση.

| Σφάλμα                  | Πώς ακούγεται                                                               | Γιατί δεν πείθει                                                                           |
| ----------------------- | --------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **Βιαστική γενίκευση**  | «Ο γείτονάς μου παρκάρει στο πεζοδρόμιο. Όλοι οι οδηγοί είναι ασυνείδητοι.» | Από ένα ή δύο περιστατικά βγάζει κανόνα για όλους.                                         |
| **Επίθεση στο πρόσωπο** | «Ο κύριος Παύλου διαφωνεί, αλλά αυτός δεν έχει καν παιδιά.»                 | Κρίνει τον άνθρωπο, όχι τα λόγια του. Το επιχείρημά του μένει αναπάντητο.                  |
| **«Όλοι το κάνουν»**    | «Τόσα σχολεία έχουν πεζόδρομο, άρα πρέπει να έχουμε κι εμείς.»              | Το ότι το κάνουν πολλοί δεν λέει αν ταιριάζει εδώ.                                         |
| **Ψεύτικο δίλημμα**     | «Ή πεζόδρομος ή θα θρηνήσουμε θύματα.»                                      | Κρύβει τις άλλες λύσεις: φανάρι, σχολικός τροχονόμος, κλείσιμο μόνο τις ώρες εισόδου.      |
| **Άσχετη αυθεντία**     | «Ένας γνωστός τραγουδιστής είπε ότι οι πεζόδρομοι είναι το μέλλον.»         | Ο τραγουδιστής ξέρει από μουσική, όχι από κυκλοφορία. Ειδικός είναι ένας συγκοινωνιολόγος. |

> **Πρόσεχε**
>
> **Δυνατές λέξεις δεν είναι δυνατά επιχειρήματα.** «Τρομακτικός», «απαράδεκτο»,
> «ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!», «ο καθένας καταλαβαίνει» κάνουν θόρυβο, αλλά δεν δίνουν λόγο.
> Όταν ένα κείμενο έχει πολλά θαυμαστικά και λίγους αριθμούς, ρώτα: τι μου
> **δείχνει**, πέρα από το πόσο θυμωμένος είναι αυτός που το έγραψε;
>
> Και το ανάποδο: ένα επιχείρημα δεν γίνεται σωστό επειδή συμφωνείς με τη θέση
> του. Μπορείς να θέλεις τον πεζόδρομο και να βρίσκεις αδύναμο ένα επιχείρημα υπέρ
> του.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι παθαίνει αυτό το επιχείρημα;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Θέση** = τι υποστηρίζω. **Επιχείρημα** = γιατί. **Τεκμήριο** = τι δείχνει ότι
>   ισχύει.
> - Τρεις ερωτήσεις: **αληθινό** (ελέγχεται;), **σχετικό** (στηρίζει αυτή τη
>   θέση;), **αρκετό** (φτάνει για το συμπέρασμα;).
> - Πέντε σφάλματα: **βιαστική γενίκευση**, **επίθεση στο πρόσωπο**, **«όλοι το
>   κάνουν»**, **ψεύτικο δίλημμα**, **άσχετη αυθεντία**.
> - Οι δυνατές λέξεις και τα θαυμαστικά δεν αντικαθιστούν τα τεκμήρια.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Κρίνε το επιχείρημα με τις τρεις ερωτήσεις: «Το σχολικό κυλικείο πρέπει να σταματήσει να πουλάει αναψυκτικά, γιατί ο διευθυντής δεν τα πίνει ποτέ.»

1. **Αληθινό;** Μπορεί και να είναι αλήθεια ότι ο διευθυντής δεν πίνει αναψυκτικά.
2. **Σχετικό;** Όχι. Τι πίνει ένας άνθρωπος δεν λέει τίποτα για το τι πρέπει να
   πουλάει το κυλικείο σε όλους.
3. Το επιχείρημα κόβεται στη δεύτερη ερώτηση. Ένα **σχετικό** επιχείρημα θα μιλούσε,
   για παράδειγμα, για τη ζάχαρη που έχουν τα αναψυκτικά και για το τι προτείνουν οι
   οδηγίες για τα σχολικά κυλικεία.

### Παράδειγμα 2: Ξαναγράψε ώστε να πείθει: «Η βιβλιοθήκη πρέπει να μένει ανοιχτή ως τις 5! Είναι ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ να κλείνει νωρίς! Όλοι το ζητάνε!»

1. Βρίσκουμε τι **φωνάζει**: θαυμαστικά, κεφαλαία, «απαράδεκτο», και το «όλοι το
   ζητάνε», που δεν ελέγχεται.
2. Ψάχνουμε **λόγο**: γιατί να μένει ανοιχτή; Γιατί πολλοί μαθητές δεν έχουν ήσυχο
   χώρο για διάβασμα στο σπίτι.
3. Βάζουμε **τεκμήριο** που ελέγχεται, π.χ. από μια έρευνα της τάξης: «Προτείνουμε
   η βιβλιοθήκη να μένει ανοιχτή ως τις 5. Σε ερωτηματολόγιο που μοιράσαμε, 46 από
   τους 120 μαθητές απάντησαν ότι δεν έχουν ήσυχο χώρο να διαβάσουν στο σπίτι.» (Οι
   αριθμοί είναι φανταστικοί, για το παράδειγμα.)

### Παράδειγμα 3: Βρες το σφάλμα: «Ή θα ακυρωθεί η εκδρομή, ή θα κάνουμε μάθημα όλη την Παρασκευή χωρίς διάλειμμα.»

1. Η φράση έχει τη μορφή **«ή … ή …»** και δίνει μόνο **δύο** επιλογές.
2. Ρωτάμε: υπάρχουν κι άλλες; Η εκδρομή μπορεί να μετατεθεί σε άλλη μέρα, ή το χαμένο
   μάθημα να αναπληρωθεί σε άλλη ώρα.
3. Αφού υπάρχουν κι άλλες λύσεις που η φράση κρύβει, είναι **ψεύτικο δίλημμα**.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι το τεκμήριο σε ένα επιχειρηματολογικό κείμενο;
   - Αυτό που δείχνει ότι ο λόγος ισχύει
   - Αυτό που υποστηρίζει ο συγγραφέας
   - Ο λόγος που υποστηρίζει τη θέση
   - Η άποψη όσων διαφωνούν με τη θέση του
2. «Πρέπει να φυτέψουμε δέντρα στην αυλή, γιατί η ομάδα μπάσκετ του σχολείου κέρδισε το πρωτάθλημα.» Σε ποια ερώτηση κόβεται το επιχείρημα;
   - Είναι σχετικό;
   - Είναι αληθινό;
   - Είναι αρκετό;
   - Έχει θέση;
3. «Δοκίμασα μία φορά σούσι και δεν μου άρεσε. Η ιαπωνική κουζίνα είναι άνοστη.» Ποιο σφάλμα έχει;
   - Βιαστική γενίκευση
   - Ψεύτικο δίλημμα
   - Επίθεση στο πρόσωπο
   - Άσχετη αυθεντία
4. Σε μια συζήτηση για τα κινητά στο σχολείο, κάποιος απαντά: «Εσύ μιλάς, που παίρνεις κάθε χρόνο κακό βαθμό στη Φυσική;» Τι κάνει;
   - Επιτίθεται στο πρόσωπο αντί για το επιχείρημα
   - Δίνει ένα σχετικό και ελέγξιμο τεκμήριο
   - Παρουσιάζει μόνο δύο δυνατές λύσεις στο πρόβλημα
   - Επικαλείται τι κάνουν οι περισσότεροι
5. Ποια φράση είναι ψεύτικο δίλημμα;
   - «Ή διαβάζεις όλο το Σάββατο ή θα αποτύχεις στις εξετάσεις.»
   - «Αν διαβάζεις λίγο κάθε μέρα, θα είσαι πιο έτοιμος.»
   - «Όλοι οι φίλοι μου διαβάζουν με μουσική, άρα κι εγώ.»
   - «Μια φορά διάβασα με μουσική και τα πήγα καλά.»
6. Ποια επίκληση σε αυθεντία είναι σχετική με το θέμα «πόσες ώρες ύπνου χρειάζεται ένας έφηβος»;
   - Οι οδηγίες ενός ιατρικού συλλόγου για τον ύπνο
   - Η γνώμη ενός διάσημου ποδοσφαιριστή στο ραδιόφωνο
   - Μια ανάρτηση με πολλά «μου αρέσει» στο διαδίκτυο
   - Τι κάνει ο μεγαλύτερος αδερφός ενός φίλου σου
7. Ποιο τεκμήριο στηρίζει καλύτερα τη θέση «Το πρωινό λεωφορείο για το σχολείο αργεί συχνά»;
   - Καταγραφή όλων των αφίξεών του για δύο μήνες
   - Ότι χθες το πρωί έφτασε με είκοσι λεπτά καθυστέρηση
   - Ότι όλοι στη στάση λένε πως πάντα αργεί
   - Ότι ο οδηγός του φαίνεται κουρασμένος
8. Συμφωνείς ότι πρέπει να ανακυκλώνουμε. Μπορείς να βρεις αδύναμο ένα επιχείρημα υπέρ της ανακύκλωσης;
   - Ναι, γιατί κρίνεις το επιχείρημα, όχι τη θέση
   - Όχι, γιατί αφού συμφωνείς είναι σωστό
   - Όχι, γιατί όλοι συμφωνούν με την ανακύκλωση έτσι κι αλλιώς
   - Ναι, αλλά μόνο αν το έγραψε κάποιος άλλος

## Ασκήσεις

1. «Σε έρευνα της τάξης, 18 από τους 25 μαθητές είπαν ότι θέλουν χορωδία.» Αυτό είναι θέση, επιχείρημα ή τεκμήριο;
2. «Το κολυμβητήριο του δήμου είναι βρόμικο, γιατί μια μέρα βρήκα μια τρίχα στο νερό.» Σε ποια από τις τρεις ερωτήσεις κόβεται το επιχείρημα;
3. Ονόμασε το σφάλμα.
   α) «Ή θα πάρουμε σκύλο ή δεν θα ξαναγελάσω ποτέ.»
   β) «Όλη η τάξη έχει αυτό το κινητό, άρα είναι το καλύτερο.»
   γ) «Μη τον ακούς, είναι ακόμα στη Β΄ Γυμνασίου.»
4. Ξαναγράψε ώστε να πείθει: «Θέλουμε περισσότερους κάδους ανακύκλωσης! Είναι ΝΤΡΟΠΗ! Το λένε όλοι!»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/evaluating-arguments
