# Παραθετικά και σύγκριση

> Συγκριτικός και υπερθετικός, μονολεκτικοί και περιφραστικοί, και ο β΄ όρος.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/comparison

## Τι θα μάθεις

- Να εκφράζεις τον β΄ όρο σύγκρισης με «από», «παρά», γενική αντωνυμίας ή «απ' ό,τι».
- Να σχηματίζεις λόγια παραθετικά, όπως σαφέστερος, απλούστερος, ανώτερος.
- Να αποφεύγεις τη διπλή σύγκριση, όπως «πιο προτιμότερο».
- Να σχηματίζεις τα παραθετικά των επιρρημάτων και να αναγνωρίζεις επίθετα που δεν έχουν παραθετικά.

## Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται

Τα [παραθετικά](/el/dim-4/language/adjective-degrees) τα ξέρεις από τη Δ΄
Δημοτικού: θετικός (ψηλός), συγκριτικός (ψηλότερος, πιο ψηλός), υπερθετικός
σχετικός (ο ψηλότερος) και απόλυτος (ψηλότατος, πολύ ψηλός), τα ανώμαλα (καλός,
καλύτερος, άριστος) και ότι το «πιο καλύτερος» είναι λάθος.

Στο Γυμνάσιο προσέχεις τρία πράγματα που δεν φαίνονται στο «ψηλός, ψηλότερος»:
**με τι** συγκρίνεις, τα **λόγια** παραθετικά, και τα επίθετα που **δεν
συγκρίνονται** καθόλου.

## Οι δύο όροι της σύγκρισης

Κάθε σύγκριση έχει δύο όρους:

> **Το τρένο** (α΄ όρος) είναι πιο αργό **από το αεροπλάνο** (β΄ όρος).

Ο **α΄ όρος** είναι αυτό για το οποίο μιλάμε. Ο **β΄ όρος** είναι αυτό με το
οποίο το συγκρίνουμε. Ο β΄ όρος δεν έχει πάντα την ίδια μορφή:

> **Κλειδί**
>
> | Πώς εκφράζεται ο β΄ όρος       | Πότε                                                             | Παράδειγμα                                       |
> | ------------------------------ | ---------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------ |
> | **από** + αιτιατική            | το πιο συνηθισμένο                                               | Η Θεσσαλονίκη είναι μικρότερη **από την Αθήνα**. |
> | **παρά** + ό,τι ακολουθεί      | όταν συγκρίνεις ρήματα, επιρρήματα, επίθετα ή φράσεις με πρόθεση | Προτιμώ **να περπατήσω παρά να περιμένω**.       |
> | **γενική αδύνατης αντωνυμίας** | με λίγα επίθετα, όπως μεγαλύτερος, μικρότερος                    | Η Ελένη είναι **μεγαλύτερή μου**.                |
> | **απ' ό,τι** + πρόταση         | όταν ο β΄ όρος είναι ολόκληρη πρόταση                            | Το τεστ ήταν ευκολότερο **απ' ό,τι περιμέναμε**. |
> | **γενική ουσιαστικού**         | μόνο σε πολύ τυπικό ύφος                                         | Η απόδοσή του ήταν ανώτερη **των προσδοκιών**.   |
>
> Συχνά ο β΄ όρος **παραλείπεται**, γιατί εννοείται: «Σήμερα κουράστηκα
> περισσότερο» (από ό,τι τις άλλες μέρες).

## Πότε «παρά» και όχι «από»

Το **παρά** χρειάζεται όταν δεν μπορείς να βάλεις αιτιατική ουσιαστικού μετά
το «από». Αυτό γίνεται όταν συγκρίνεις:

- **δύο πράξεις**: «Καλύτερα **να το πεις** τώρα **παρά να το κρύβεις**.»
- **δύο επιρρήματα**: «Καλύτερα **αργά παρά ποτέ**.»
- **δύο ιδιότητες του ίδιου πράγματος**: «Η ταινία ήταν πιο **κουραστική παρά
  τρομακτική**.»
- **δύο φράσεις με πρόθεση**: «Πιο πολύ μου αρέσει **στη θάλασσα παρά στο
  βουνό**.»

Με ουσιαστικά δέχονται και τα δύο: «Προτιμώ το τρένο **από** το αεροπλάνο» και
«Προτιμώ το τρένο **παρά** το αεροπλάνο». Μετά το «παρά» το ουσιαστικό μπαίνει
στην **ίδια πτώση** με τον α΄ όρο.

> **Πρόσεχε**
>
> Γράφεις **απ' ό,τι** με κόμμα στο «ό,τι», όχι «απ' ότι». Εδώ το «ό,τι» είναι
> αντωνυμία και σημαίνει «από αυτό που»: «πιο δύσκολο απ' ό,τι (= από αυτό που)
> νόμιζα».
>
> Και ο τόνος: όταν ακολουθεί αδύνατος τύπος («μου», «της») μετά από λέξη που
> τονίζεται στην προπαραλήγουσα, βάζεις δεύτερο τόνο: **μεγαλύτερός μου**,
> **μικρότερή της**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: «Από» ή «παρά»;*

## Ο β΄ όρος στον σχετικό υπερθετικό

Ο σχετικός υπερθετικός συγκρίνει με **ένα σύνολο**. Το σύνολο μπαίνει συνήθως σε
**γενική**, ή με «από», «ανάμεσα σε», «μεταξύ»:

- «Ο Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό **της Ελλάδας**.»
- «Ήταν η πιο γρήγορη **από όλες** / **ανάμεσα σε όλες**.»

## Τα λόγια παραθετικά

Μερικά επίθετα, συνήθως λόγια, σχηματίζουν παραθετικά με καταλήξεις που ήρθαν
από τα αρχαία:

| Θετικός  | Συγκριτικός   | Απόλυτος υπερθετικός |
| -------- | ------------- | -------------------- |
| σαφής    | σαφέστερος    | σαφέστατος           |
| ακριβής  | ακριβέστερος  | ακριβέστατος         |
| επιμελής | επιμελέστερος | επιμελέστατος        |
| απλός    | απλούστερος   | απλούστατος          |
| πολύς    | περισσότερος  | πλείστος             |

Και μια ομάδα που δεν έχει καν θετικό βαθμό· βγαίνουν από επιρρήματα ή
προθέσεις των αρχαίων:

| Από              | Συγκριτικός      | Απόλυτος υπερθετικός |
| ---------------- | ---------------- | -------------------- |
| (άνω, πάνω)      | **ανώτερος**     | ανώτατος             |
| (κάτω)           | **κατώτερος**    | κατώτατος            |
| (πλησίον, κοντά) | **πλησιέστερος** | —                    |
| (προτιμώ)        | **προτιμότερος** | —                    |

Γι' αυτό λέμε «το **ανώτατο** όριο», «ο **κατώτατος** μισθός», «το
**πλησιέστερο** φαρμακείο».

> **Πρόσεχε**
>
> Αυτά τα επίθετα **είναι ήδη** συγκριτικοί ή υπερθετικοί. Αν βάλεις μπροστά
> «πιο», συγκρίνεις δύο φορές:
>
> | Λάθος           | Σωστό                        |
> | --------------- | ---------------------------- |
> | πιο προτιμότερο | **προτιμότερο**              |
> | πιο ανώτερος    | **ανώτερος**                 |
> | η πιο μέγιστη   | **η μέγιστη** ή η πιο μεγάλη |
> | πιο σαφέστερος  | **σαφέστερος** ή πιο σαφής   |
>
> Το **πολύ** όμως μπορεί να μπει μπροστά από συγκριτικό, για να τον ενισχύσει:
> «**πολύ καλύτερος**», «**πολύ σαφέστερη**». Δεν είναι διπλή σύγκριση, γιατί το
> «πολύ» δεν σημαίνει «πιο».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σωστό ή διπλή σύγκριση;*

## Επίθετα χωρίς παραθετικά

Δεν συγκρίνεται κάθε ιδιότητα. Δεν έχουν παραθετικά τα επίθετα που δηλώνουν:

- **ύλη**: ξύλινος, χρυσός, μάλλινος
- **χρόνο**: χθεσινός, καλοκαιρινός, μεσημεριανός
- **τόπο ή καταγωγή**: κρητικός, θαλασσινός, αθηναϊκός
- **σχήμα ή κατάσταση που ή ισχύει ή δεν ισχύει**: τετράγωνος, ολόκληρος

Ένα τραπέζι είναι ξύλινο ή δεν είναι· δεν γίνεται «πιο ξύλινο» από άλλο.

## Τα παραθετικά των επιρρημάτων

Τα επιρρήματα που βγαίνουν από επίθετα έχουν κι αυτά βαθμούς. Ο μονολεκτικός
τύπος είναι ίδιος με τον πληθυντικό ουδετέρου του επιθέτου:

| Θετικός | Συγκριτικός              | Υπερθετικός               |
| ------- | ------------------------ | ------------------------- |
| γρήγορα | γρηγορότερα, πιο γρήγορα | γρηγορότατα, πολύ γρήγορα |
| καλά    | καλύτερα, πιο καλά       | άριστα, πολύ καλά         |
| λίγο    | λιγότερο                 | ελάχιστα                  |
| πολύ    | περισσότερο, πιο πολύ    | το πιο πολύ               |
| νωρίς   | νωρίτερα, πιο νωρίς      | πολύ νωρίς                |

> **Θυμήσου**
>
> - Β΄ όρος: **από** + αιτιατική · **παρά** όταν συγκρίνεις πράξεις, επιρρήματα,
>   ιδιότητες ή προθετικές φράσεις · **γενική αντωνυμίας** (μεγαλύτερός μου) ·
>   **απ' ό,τι** + πρόταση.
> - Λόγια παραθετικά: σαφέστερος, απλούστερος, ανώτερος, κατώτατος,
>   πλησιέστερος, προτιμότερος. Δεν θέλουν «πιο» μπροστά.
> - Το «πολύ» ενισχύει τον συγκριτικό: «πολύ καλύτερος» είναι σωστό.
> - Ύλη, χρόνος, τόπος: χωρίς παραθετικά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τους δύο όρους και πες πώς εκφράζεται ο β΄: «Η Σοφία διαβάζει περισσότερο απ' ό,τι παραδέχεται.»

1. Το συγκριτικό είναι το επίρρημα «**περισσότερο**». Ρωτάμε: περισσότερο από τι;
2. Ο α΄ όρος είναι **πόσο διαβάζει η Σοφία**. Ο β΄ όρος είναι **πόσο παραδέχεται
   ότι διαβάζει**.
3. Ο β΄ όρος είναι ολόκληρη πρόταση με ρήμα («παραδέχεται»), γι' αυτό
   εισάγεται με **απ' ό,τι**.

### Παράδειγμα 2: Διόρθωσε: «Είναι πιο προτιμότερο να ρωτήσεις από να μαντέψεις.»

1. Το «προτιμότερο» είναι ήδη συγκριτικός· το «πιο» περισσεύει: «Είναι
   **προτιμότερο**…».
2. Ο β΄ όρος είναι πράξη: «να μαντέψεις». Μπροστά από «να» δεν μπαίνει «από»·
   χρειάζεται **παρά**.

   «Είναι **προτιμότερο** να ρωτήσεις **παρά** να μαντέψεις.»

### Παράδειγμα 3: Γράψε με γενική αδύνατης αντωνυμίας: «Ο Αχιλλέας είναι μικρότερος από εμένα» και «Η Μελίνα είναι μεγαλύτερη από αυτόν».

1. Το «από εμένα» γίνεται αδύνατος τύπος γενικής: **μου**. Το «από αυτόν» γίνεται
   **του**.
2. Ο συγκριτικός τονίζεται στην προπαραλήγουσα (μι-**κρό**-τε-ρος,
   με-γα-**λύ**-τε-ρη). Με τον αδύνατο τύπο από πίσω παίρνει δεύτερο τόνο στη
   λήγουσα.

   «Ο Αχιλλέας είναι **μικρότερός μου**.» «Η Μελίνα είναι **μεγαλύτερή του**.»

## Ερωτήσεις

1. «Το ποτάμι είναι βαθύτερο κοντά στη γέφυρα παρά στις όχθες.» Ποιος είναι ο β΄ όρος σύγκρισης;
   - στις όχθες
   - το ποτάμι
   - κοντά στη γέφυρα
   - βαθύτερο
2. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - Προτιμώ να διαβάζω παρά να βλέπω τηλεόραση.
   - Προτιμώ να διαβάζω από να βλέπω τηλεόραση.
   - Προτιμώ να διαβάζω απ' ότι να βλέπω τηλεόραση.
   - Προτιμώ να διαβάζω πιο πολύ να βλέπω τηλεόραση.
3. Πώς γράφεται σωστά; «Η εκδρομή κράτησε περισσότερο … υπολογίζαμε.»
   - απ' ό,τι
   - απ' ότι
   - από το
   - παρά να
4. Ποια φράση έχει λάθος διπλή σύγκριση;
   - Είναι πιο ανώτερος από όλους στο σκάκι.
   - Είναι πολύ ανώτερος από όλους στο σκάκι.
   - Είναι πιο δυνατός από όλους στο σκάκι.
   - Είναι ο ανώτερος παίκτης της ομάδας μας.
5. Ποιος είναι ο συγκριτικός βαθμός του «απλός»;
   - απλούστερος
   - απλότερος
   - απλέστερος
   - απλύτερος
6. Ποια γραφή είναι σωστή;
   - Ο Πέτρος είναι μικρότερός μου.
   - Ο Πέτρος είναι μικρότερος μου.
   - Ο Πέτρος είναι μικρότερός από μου.
   - Ο Πέτρος είναι μικρότερος εμού.
7. Ποιο επίθετο κανονικά δεν έχει παραθετικά;
   - ξύλινος
   - σκληρός
   - μαλακός
   - ελαφρύς
8. «Φτάσαμε … από τους άλλους.» Ποιος τύπος του επιρρήματος «νωρίς» ταιριάζει;
   - νωρίτερα
   - νωρίτατα
   - νωρίτερος
   - πιο νωρίτερα

## Ασκήσεις

1. Γράψε τον συγκριτικό και τον απόλυτο υπερθετικό του «ακριβής» (που σημαίνει «σωστός σε κάθε λεπτομέρεια»).
2. Συμπλήρωσε με «από», «παρά» ή «απ' ό,τι»: «Η Κρήτη είναι μεγαλύτερη … την Εύβοια, αλλά το ταξίδι ήταν πιο σύντομο … φοβόμασταν.»
3. Διόρθωσε τα λάθη.
   α) «Η πιο μέγιστη θερμοκρασία ήταν 38 βαθμοί.»
   β) «Είναι καλύτερα να ζητήσεις συγγνώμη από να θυμώνεις.»
   γ) «Ο παππούς είναι κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερος της.»
4. Γράψε μία πρόταση που συγκρίνει δύο ιδιότητες του ίδιου βιβλίου (π.χ. αστείο και τρομακτικό), με τον σωστό β΄ όρο.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/comparison
