# Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

> Τόπος, χρόνος, τρόπος, αιτία, σκοπός: επίρρημα, προθετική φράση ή πτώση.

Νεοελληνική Γλώσσα, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/adverbials

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις το επίρρημα (μέρος του λόγου) από τον επιρρηματικό προσδιορισμό (λειτουργία).
- Να αναγνωρίζεις επιρρηματικούς προσδιορισμούς τόπου, χρόνου, τρόπου, ποσού, αιτίας και σκοπού.
- Να βρίσκεις τις μορφές τους: επίρρημα, προθετική φράση, πτώση ουσιαστικού, μετοχή, πρόταση.
- Να ξεχωρίζεις πότε μια προθετική φράση δεν είναι επιρρηματικός προσδιορισμός.

## Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται

Από τη Δ΄ Δημοτικού ξέρεις τα [επιρρήματα](/el/dim-4/language/adverbs): άκλιτες
λέξεις που απαντούν στα **πού; πότε; πώς; πόσο;** (εδώ, χθες, γρήγορα, πολύ).

Τώρα κοίτα την ίδια πληροφορία ειπωμένη με πέντε διαφορετικές μορφές:

- Θα σου τηλεφωνήσω **αύριο**. *(επίρρημα)*
- Θα σου τηλεφωνήσω **μετά το μάθημα**. *(προθετική φράση)*
- Θα σου τηλεφωνήσω **την Τρίτη**. *(ουσιαστικό σε αιτιατική)*
- **Γυρίζοντας σπίτι**, θα σου τηλεφωνήσω. *(μετοχή)*
- Θα σου τηλεφωνήσω **όταν τελειώσω**. *(πρόταση)*

Όλα απαντούν στο **πότε;** και όλα κάνουν την ίδια **δουλειά**: προσδιορίζουν
το ρήμα ως προς τον χρόνο. Μόνο το πρώτο όμως είναι επίρρημα.

> **Κλειδί**
>
> **Επίρρημα** είναι ένα **μέρος του λόγου**: μια λέξη με συγκεκριμένη μορφή
> (άκλιτη). **Επιρρηματικός προσδιορισμός** είναι μια **δουλειά** μέσα στην
> πρόταση: ό,τι λέει πού, πότε, πώς, πόσο, γιατί ή για ποιο σκοπό γίνεται κάτι.
>
> Τη δουλειά αυτή μπορούν να την κάνουν:
>
> | Μορφή                             | Παράδειγμα                                         |
> | --------------------------------- | -------------------------------------------------- |
> | επίρρημα                          | Κάθισε **μπροστά**.                                |
> | προθετική φράση                   | Κάθισε **στην πρώτη σειρά**.                       |
> | ουσιαστικό σε πτώση χωρίς πρόθεση | Έμεινε **τρεις μέρες**. · Θα έρθει **του χρόνου**. |
> | επίθετο ή μετοχή σε -μένος        | Γύρισε **κατάκοπος**.                              |
> | μετοχή σε -οντας                  | Μπήκε **τρέχοντας**.                               |
> | δευτερεύουσα πρόταση              | Μπήκε **μόλις άνοιξε η πόρτα**.                    |
>
> Δεν ρωτάς «τι μέρος του λόγου είναι;» αλλά «**σε ποια ερώτηση απαντάει;**».

## Τα είδη

Το είδος του επιρρηματικού προσδιορισμού το βγάζεις από την ερώτηση που
απαντάει:

| Είδος      | Ερώτηση                    | Παραδείγματα                                       |
| ---------- | -------------------------- | -------------------------------------------------- |
| **τόπου**  | πού; από πού; προς τα πού; | **έξω** · **στο πάρκο** · **από τη Λάρισα**        |
| **χρόνου** | πότε; πόσο καιρό;          | **χθες** · **τον Μάρτιο** · **για δύο εβδομάδες**  |
| **τρόπου** | πώς;                       | **προσεκτικά** · **με προσοχή** · **ψιθυρίζοντας** |
| **ποσού**  | πόσο;                      | **πολύ** · **τρία κιλά** · **κατά δέκα λεπτά**     |
| **αιτίας** | γιατί; από τι;             | **από τη χαρά του** · **εξαιτίας της βροχής**      |
| **σκοπού** | για ποιο σκοπό;            | **για τις εξετάσεις** · **για να μάθει**           |

Υπάρχουν και άλλα, πιο σπάνια: **εναντίωσης** («**Παρά τη βροχή**, ο αγώνας
έγινε»), **προϋπόθεσης** («Δέχτηκε **με έναν όρο**»), **αναφοράς** («**Στα
μαθηματικά** είναι πολύ καλή»).

> **Αιτία ή σκοπός;**
>
> Και τα δύο απαντούν στο «γιατί;». Η **αιτία** κοιτάζει **πίσω**, σε κάτι που
> προηγήθηκε: «Έκλαιγε **από τον πόνο**». Ο **σκοπός** κοιτάζει **μπροστά**, σε κάτι
> που επιδιώκεται: «Διάβαζε **για τις εξετάσεις**».

## Η ίδια πρόθεση, άλλη σχέση

Η πρόθεση δεν σου λέει μόνη της το είδος. Το «με», το «από» και το «για» κάνουν
πολλές δουλειές:

| Πρόθεση | Πρόταση                               | Ερώτηση         | Είδος         |
| ------- | ------------------------------------- | --------------- | ------------- |
| **με**  | Ήρθε **με το λεωφορείο**.             | με τι μέσο;     | τρόπου (μέσο) |
|         | Δούλευε **με κέφι**.                  | πώς;            | τρόπου        |
|         | Πήγε **με τη γιαγιά του**.            | με ποιον;       | συνοδείας     |
| **από** | Ήρθε **από την Κρήτη**.               | από πού;        | τόπου         |
|         | Τρέμει **από το κρύο**.               | γιατί;          | αιτίας        |
|         | Περιμένω **από το πρωί**.             | από πότε;       | χρόνου        |
| **για** | Έφυγε **για τη Ρόδο**.                | προς τα πού;    | τόπου         |
|         | Θα λείψω **για μια εβδομάδα**.        | πόσο καιρό;     | χρόνου        |
|         | Μαζεύει χρήματα **για ένα ποδήλατο**. | για ποιο σκοπό; | σκοπού        |

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν είναι κάθε προθετική φράση επιρρηματικός προσδιορισμός. Τρεις φορές δεν
> είναι:
>
> - **Έμμεσο αντικείμενο**: «Έδωσε το βιβλίο **στη Μαρία**.» Σε ποιον; Όχι πού.
> - **Ποιητικό αίτιο**: «Το γράμμα γράφτηκε **από τον Πέτρο**.» Ποιος το έκανε;
> - **Προσδιορισμός ουσιαστικού**: «Μου αρέσει το σπίτι **με τα μπλε
>   παράθυρα**.» Η φράση λέει **ποιο** σπίτι, όχι πώς ή πού γίνεται το «αρέσει».
>
> Και ανάποδα: ένα επίρρημα δεν προσδιορίζει πάντα ρήμα. Στο «Ανέβηκε στον **πάνω**
> όροφο» το «πάνω» λέει **ποιον** όροφο, σαν επίθετο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ίδια πρόθεση, άλλη δουλειά*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι λέει ο προσδιορισμός;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια μορφή έχει;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Επίρρημα** = μέρος του λόγου. **Επιρρηματικός προσδιορισμός** = δουλειά.
> - Μορφές: επίρρημα, προθετική φράση, ουσιαστικό σε πτώση (τον Μάιο, τρία
>   κιλά), επίθετο, μετοχή, πρόταση.
> - Είδη: **τόπου, χρόνου, τρόπου, ποσού, αιτίας, σκοπού** (και εναντίωσης,
>   προϋπόθεσης, αναφοράς).
> - Το είδος το δίνει η **ερώτηση**, όχι η πρόθεση.
> - Έμμεσο αντικείμενο, ποιητικό αίτιο και προσδιορισμός ουσιαστικού είναι
>   προθετικές φράσεις, αλλά **όχι** επιρρηματικοί προσδιορισμοί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς, το είδος και τη μορφή τους: «Την Κυριακή πήγαμε με τα ποδήλατα ως τη λίμνη για να δούμε τα φλαμίνγκο.»

1. Το ρήμα είναι **πήγαμε**. Ρωτάμε πότε: «**την Κυριακή**», αιτιατική χωρίς
   πρόθεση· **χρόνου**.
2. Πώς πήγαμε; «**με τα ποδήλατα**», προθετική φράση· **τρόπου** (μέσο). Πού
   πήγαμε; «**ως τη λίμνη**», προθετική φράση· **τόπου**.
3. Για ποιο σκοπό; «**για να δούμε τα φλαμίνγκο**», δευτερεύουσα πρόταση·
   **σκοπού**.

### Παράδειγμα 2: Είναι επιρρηματικός προσδιορισμός το «με το καπέλο» στις προτάσεις: α) «Βγήκε με το καπέλο του παππού.» β) «Είδες τον κύριο με το καπέλο;»

1. Στο α) ρωτάμε το ρήμα «βγήκε»: πώς βγήκε; Φορώντας το καπέλο του παππού. Η
   φράση προσδιορίζει το ρήμα: **επιρρηματικός τρόπου**.
2. Στο β) ρωτάμε: ποιον κύριο; Αυτόν με το καπέλο. Η φράση λέει **ποιος** είναι ο
   κύριος, όχι πώς τον είδες. Προσδιορίζει το **ουσιαστικό**, άρα **δεν** είναι
   επιρρηματικός προσδιορισμός.

### Παράδειγμα 3: Ξαναγράψε την πρόταση «Όταν τελείωσε το μάθημα, βγήκαμε στην αυλή» με τρεις άλλες μορφές για τον χρόνο.

1. Με **προθετική φράση**: «**Μετά το μάθημα** βγήκαμε στην αυλή.»
2. Με **επίρρημα**, αν τα συμφραζόμενα έχουν πει ήδη για το μάθημα: «**Ύστερα**
   βγήκαμε στην αυλή.»
3. Με **μετοχή**: «**Τελειώνοντας** το μάθημα, βγήκαμε στην αυλή.» Εδώ η μετοχή
   έχει υποκείμενο «εμείς», όπως και το «βγήκαμε».

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο επίρρημα και στον επιρρηματικό προσδιορισμό;
   - Το επίρρημα είναι μέρος του λόγου, ο προσδιορισμός δουλειά στην πρόταση
   - Ο προσδιορισμός είναι μέρος του λόγου, το επίρρημα δουλειά στην πρόταση
   - Είναι δύο ονόματα για ακριβώς το ίδιο πράγμα, χωρίς καμία διαφορά
   - Το επίρρημα πάει πάντα με ρήμα, ο προσδιορισμός πάντα με ουσιαστικό
2. «Το φεστιβάλ γίνεται κάθε καλοκαίρι.» Τι είναι το «κάθε καλοκαίρι»;
   - Επιρρηματικός χρόνου, σε αιτιατική χωρίς πρόθεση
   - Αντικείμενο του ρήματος «γίνεται», σε αιτιατική
   - Υποκείμενο του ρήματος «γίνεται», σε ονομαστική
   - Επίρρημα χρόνου, όπως το «χθες» ή το «αύριο»
3. Σε ποια πρόταση το «από» εισάγει επιρρηματικό αιτίας;
   - Κοκκίνισε από ντροπή.
   - Ξεκίνησε από τη Λαμία.
   - Διαβάζει από το πρωί.
   - Επαινέθηκε από όλους.
4. «Μαζεύει τα χαρτάκια για τον κάδο ανακύκλωσης.» Τι είδους είναι το «για τον κάδο ανακύκλωσης»;
   - Σκοπού
   - Αιτίας
   - Χρόνου
   - Τρόπου
5. Σε ποια πρόταση η φράση με το «με» δεν είναι επιρρηματικός προσδιορισμός;
   - Αγόρασε το παλτό με τα μεγάλα κουμπιά.
   - Πλήρωσε το παλτό με κάρτα.
   - Διάλεξε το παλτό με προσοχή.
   - Πήγε για ψώνια μαζί με τη μητέρα του.
6. «Η τιμή ανέβηκε κατά δύο ευρώ.» Τι είδους είναι το «κατά δύο ευρώ»;
   - Ποσού
   - Τόπου
   - Τρόπου
   - Αιτίας
7. «Έφυγε κλείνοντας την πόρτα πίσω του.» Ποια μορφή έχει ο επιρρηματικός προσδιορισμός «κλείνοντας την πόρτα»;
   - Μετοχή
   - Επίρρημα
   - Πρόθεση
   - Ουσιαστικό
8. Σε ποια πρόταση το «πάνω» δεν προσδιορίζει ρήμα;
   - Το πάνω ράφι είναι γεμάτο σκόνη.
   - Ανέβηκε πάνω να φέρει το κουτί.
   - Το κουτί είναι πάνω στο ράφι.
   - Κοίταξε πάνω και είδε τη σκόνη.

## Ασκήσεις

1. Τι είδους επιρρηματικός προσδιορισμός είναι το «με τα πόδια»; «Πήγαμε στο σχολείο με τα πόδια.»
2. Βρες τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς και πες το είδος τους: «Χθες έμεινα σπίτι από την κούραση.»
3. Τι είδους επιρρηματικός είναι η φράση με το «για»;
   α) «Το πλοίο αναχώρησε για τη Σάμο.»
   β) «Θα κλείσουμε για δύο εβδομάδες.»
   γ) «Προπονείται για τους Πανελλήνιους αγώνες.»
4. Ξαναγράψε την πρόταση «Επειδή έβρεχε, μείναμε μέσα» με τον ίδιο επιρρηματικό αιτίας σε μορφή προθετικής φράσης.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/language/adverbials
