# Μεταβλητές, σταθερές και τελεστές

> Εκχώρηση τιμής, αριθμητικοί, συγκριτικοί και λογικοί τελεστές.

Πληροφορική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/variables-operators

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι μεταβλητή και σταθερά και να δίνεις κατάλληλα ονόματα.
- Να ξεχωρίζεις τους τύπους δεδομένων: ακέραιο, πραγματικό, κείμενο και λογική τιμή.
- Να εκτελείς εντολές εκχώρησης με πίνακα τιμών, και να καταλαβαίνεις ότι το x ← x + 1 δεν είναι εξίσωση.
- Να υπολογίζεις παραστάσεις με αριθμητικούς (μαζί με DIV και MOD), συγκριτικούς και λογικούς τελεστές.

## Ένα κουτί με όνομα

Ένα πρόγραμμα χρειάζεται να **θυμάται** πράγματα: τον βαθμό που έδωσε ο χρήστης, το
σκορ σε ένα παιχνίδι, πόσες φορές πάτησες ένα κουμπί. Τα κρατάει σε **μεταβλητές**
(variables).

Φαντάσου τη μεταβλητή σαν ένα κουτί στη μνήμη του υπολογιστή, με ένα **όνομα** γραμμένο
απ' έξω. Μέσα χωράει **μία τιμή** τη φορά. Όταν βάζεις καινούργια, η παλιά χάνεται.

### Ονόματα μεταβλητών

- Ξεκινούν με **γράμμα** και δεν έχουν **κενά**: `βαθμός`, `σκορ`, `μέσος_όρος`.
  Όχι `μέσος όρος`, όχι `2ος_βαθμός`.
- Λένε **τι κρατάνε**. Το `τιμή_εισιτηρίου` είναι καλύτερο από το `x`, γιατί σε έναν
  μήνα θα θυμάσαι ακόμα τι σημαίνει.

Στον ψευδοκώδικα γράφουμε ελληνικά ονόματα. Στην Python συνηθίζονται λατινικοί
χαρακτήρες: `mesos_oros`.

### Τύποι δεδομένων

| Τύπος                       | Τι κρατάει                               | Παραδείγματα       |
| --------------------------- | ---------------------------------------- | ------------------ |
| **Ακέραιος**                | αριθμοί χωρίς δεκαδικά                   | `25`, `-3`, `0`    |
| **Πραγματικός**             | αριθμοί με δεκαδικά                      | `17.5`, `3.14`     |
| **Κείμενο** (αλφαριθμητικό) | γράμματα, λέξεις, σύμβολα, σε εισαγωγικά | `"Μαρία"`, `"Β2"`  |
| **Λογικός**                 | μόνο δύο τιμές                           | `Αληθής`, `Ψευδής` |

Στον ψευδοκώδικα, όπως και στις γλώσσες προγραμματισμού, η υποδιαστολή είναι **τελεία**:
`17.5`. Και τα εισαγωγικά έχουν σημασία: το `"25"` είναι κείμενο, δύο χαρακτήρες, και
**όχι** ο αριθμός 25.

### Σταθερές

Μια **σταθερά** (constant) έχει όνομα και τιμή, όπως μια μεταβλητή, αλλά η τιμή της
**δεν αλλάζει** σε όλο το πρόγραμμα: `ΦΠΑ = 0.24`, `ΜΑΘΗΤΕΣ_ΤΑΞΗΣ = 25`. Τις γράφουμε
συνήθως με κεφαλαία, για να ξεχωρίζουν. Αν αύριο αλλάξει ο ΦΠΑ, αλλάζεις **μία** γραμμή,
και όχι όσες φορές εμφανίζεται το `0.24` στο πρόγραμμα.

## Η εκχώρηση

Η εντολή που βάζει τιμή σε μεταβλητή λέγεται **εκχώρηση** (assignment) και γράφεται
με το βέλος `←`:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εκχώρηση*

Η εκτέλεση γίνεται σε **δύο** φάσεις:

1. Υπολογίζεται **ό,τι είναι δεξιά** από το βέλος, με τις τιμές που έχουν **τώρα** οι
   μεταβλητές.
2. Το αποτέλεσμα μπαίνει στη μεταβλητή **αριστερά**. Η παλιά της τιμή χάνεται.

> **Κλειδί**
>
> **Το `x ← x + 1` δεν είναι εξίσωση. Είναι εντολή: «πάρε την τιμή του x, πρόσθεσε 1, και
> βάλε το αποτέλεσμα πίσω στο x».**
>
> Αν το x ήταν 7, μετά την εντολή είναι 8. Στα μαθηματικά το «$x = x + 1$» δεν έχει λύση.
> Στον προγραμματισμό, το `x ← x + 1` είναι από τις πιο συχνές εντολές: έτσι μετράει ένα
> πρόγραμμα.

Στην Python η εκχώρηση γράφεται με `=`, και γι' αυτό η σύγκριση εκεί γράφεται με `==`:

```python
x = 7
x = x + 1
print(x)
```

Στο Scratch, το `x ← 7` είναι το μπλοκ «όρισε x σε 7» και το `x ← x + 1` είναι το
«άλλαξε x κατά 1».

### Ο πίνακας τιμών

Για να παρακολουθήσεις ένα πρόγραμμα, φτιάχνεις έναν **πίνακα τιμών** (trace table):
μία στήλη για κάθε μεταβλητή και μία γραμμή για κάθε εντολή.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πέντε εκχωρήσεις*

## Οι τελεστές

### Αριθμητικοί

| Ψευδοκώδικας    | Πράξη                       | Παράδειγμα           | Python |
| --------------- | --------------------------- | -------------------- | ------ |
| `+` `-` `*` `/` | οι τέσσερις πράξεις         | `7 / 2` δίνει `3.5`  | ίδια   |
| `^`             | δύναμη                      | `2 ^ 3` δίνει `8`    | `**`   |
| `DIV`           | πηλίκο ακέραιας διαίρεσης   | `17 DIV 5` δίνει `3` | `//`   |
| `MOD`           | υπόλοιπο ακέραιας διαίρεσης | `17 MOD 5` δίνει `2` | `%`    |

Το `DIV` και το `MOD` είναι η διαίρεση του Δημοτικού: $17 = 5 \cdot 3 + 2$, με
πηλίκο 3 και υπόλοιπο 2. Είναι πιο χρήσιμα απ' όσο φαίνονται: το `x MOD 2` είναι 0 για
τους ζυγούς αριθμούς και 1 για τους μονούς.

Η προτεραιότητα είναι αυτή των μαθηματικών: πρώτα οι παρενθέσεις, μετά η δύναμη, μετά
τα `*`, `/`, `DIV`, `MOD`, και στο τέλος τα `+` και `-`.

### Συγκριτικοί

Δίνουν πάντα αποτέλεσμα **Αληθής** ή **Ψευδής**:

| Ψευδοκώδικας | Σημαίνει                          | Python |
| ------------ | --------------------------------- | ------ |
| `=`          | ίσο                               | `==`   |
| `<>`         | διάφορο                           | `!=`   |
| `<` , `>`    | μικρότερο, μεγαλύτερο             | ίδια   |
| `<=` , `>=`  | μικρότερο ή ίσο, μεγαλύτερο ή ίσο | ίδια   |

### Λογικοί

Ενώνουν συγκρίσεις:

| α      | β      | α ΚΑΙ β | α Ή β  | ΟΧΙ α  |
| ------ | ------ | ------- | ------ | ------ |
| Αληθής | Αληθής | Αληθής  | Αληθής | Ψευδής |
| Αληθής | Ψευδής | Ψευδής  | Αληθής | Ψευδής |
| Ψευδής | Αληθής | Ψευδής  | Αληθής | Αληθής |
| Ψευδής | Ψευδής | Ψευδής  | Ψευδής | Αληθής |

- Το **ΚΑΙ** είναι αληθές μόνο όταν **και τα δύο** είναι αληθή.
- Το **Ή** είναι αληθές όταν **τουλάχιστον ένα** είναι αληθές.
- Το **ΟΧΙ** αντιστρέφει.

Στην Python: `and`, `or`, `not`.

> **Πρόσεχε**
>
> **Το «$10 \le x \le 20$» των μαθηματικών γράφεται με ΚΑΙ.**
>
> Η σωστή μορφή είναι `x >= 10 ΚΑΙ x <= 20`. Με `Ή` θα ήταν αληθές για **κάθε** αριθμό:
> το 5 ικανοποιεί το `x <= 20`, και το 100 ικανοποιεί το `x >= 10`.

> **Θυμήσου**
>
> - Μεταβλητή: κουτί με όνομα και **μία** τιμή. Σταθερά: τιμή που δεν αλλάζει.
> - Τύποι: ακέραιος, πραγματικός, κείμενο σε εισαγωγικά, λογικός.
> - Εκχώρηση `←`: πρώτα υπολογίζεται το δεξί μέρος, μετά αποθηκεύεται αριστερά.
> - `DIV` πηλίκο, `MOD` υπόλοιπο. Συγκρίσεις και λογικοί τελεστές δίνουν Αληθής ή Ψευδής.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τα α = 3 και β = 9 πρέπει να ανταλλάξουν τιμές. Γιατί δεν αρκούν οι εντολές α ← β και β ← α, και ποια είναι η σωστή λύση;

1. Εκτελούμε τη λάθος εκδοχή. Μετά το `α ← β` είναι α = 9, β = 9. Η τιμή 3 **χάθηκε**.
2. Μετά το `β ← α` είναι β = 9. Και οι δύο έχουν 9.
3. Χρειάζεται μια **βοηθητική** μεταβλητή που κρατάει την τιμή πριν χαθεί:
4. Έλεγχος: προσωρινή = 3, μετά α = 9, μετά β = 3. **Οι τιμές ανταλλάχθηκαν.** Είναι σαν να
   θέλεις να αλλάξεις το περιεχόμενο δύο γεμάτων ποτηριών: χρειάζεσαι ένα τρίτο, άδειο.

### Παράδειγμα 2: Ένα βίντεο διαρκεί 200 δευτερόλεπτα. Γράψε εντολές που υπολογίζουν πόσα ολόκληρα λεπτά και πόσα δευτερόλεπτα είναι.

1. Ένα λεπτό έχει 60 δευτερόλεπτα. Τα ολόκληρα λεπτά είναι το **πηλίκο** της διαίρεσης
   με το 60, και τα δευτερόλεπτα που περισσεύουν είναι το **υπόλοιπο**.
2.
3. $200 = 60 \cdot 3 + 20$. Άρα `200 DIV 60` = 3 και `200 MOD 60` = 20.
4. **Εμφανίζει 3 και 20: 3 λεπτά και 20 δευτερόλεπτα.** Στην Python οι ίδιες γραμμές θα
   ήταν `lepta = diarkeia // 60` και `defterolepta = diarkeia % 60`.

### Παράδειγμα 3: Σε ένα λούνα παρκ, ένα παιχνίδι επιτρέπεται αν ηλικία >= 12 ΚΑΙ ύψος >= 1.40. Υπολόγισε τη συνθήκη για τη Δανάη (13 ετών, 1.38 μ.) και για τον Λευτέρη (11 ετών, 1.52 μ.).

1. **Δανάη:** `13 >= 12` είναι Αληθής. `1.38 >= 1.40` είναι Ψευδής.
2. Αληθής ΚΑΙ Ψευδής δίνει **Ψευδής**. Η Δανάη δεν μπαίνει, για δύο εκατοστά.
3. **Λευτέρης:** `11 >= 12` είναι Ψευδής. `1.52 >= 1.40` είναι Αληθής. Ψευδής ΚΑΙ Αληθής
   δίνει **Ψευδής**.
4. **Κανένας από τους δύο δεν μπαίνει.** Αν ο κανόνας ήταν με `Ή`, θα έμπαιναν και οι δύο:
   αρκεί ένα από τα δύο κριτήρια. Μία λέξη αλλάζει ολόκληρο το αποτέλεσμα.

## Ερωτήσεις

1. Η μεταβλητή x έχει την τιμή 7. Τι τιμή έχει μετά την εντολή x ← x + 1;
   - 8
   - 7
   - Καμία, γιατί η εξίσωση δεν έχει λύση
   - 1
2. Μετά τις εντολές α ← 4, β ← α * 3, α ← β − α, ποιες είναι οι τιμές;
   - α = 8, β = 12
   - α = 4, β = 12
   - α = 8, β = 24
   - α = −8, β = 12
3. Πόσο κάνει 23 MOD 4;
   - 3
   - 5
   - 5.75
   - 0
4. Ποια συνθήκη είναι αληθής ακριβώς όταν ο ακέραιος ν είναι ζυγός;
   - ν MOD 2 = 0
   - ν DIV 2 = 0
   - ν / 2 = 0
   - ν MOD 2 = 1
5. Τι τύπου είναι η τιμή "2027", γραμμένη **μέσα σε εισαγωγικά**;
   - Κείμενο
   - Ακέραιος
   - Πραγματικός
   - Λογικός
6. Ποιο είναι έγκυρο και καλό όνομα μεταβλητής;
   - βαθμός_γραπτού
   - βαθμός γραπτού
   - 1ος_βαθμός
   - β
7. Με x = 15, τι τιμή έχει η συνθήκη x > 10 ΚΑΙ x < 12;
   - Ψευδής
   - Αληθής
   - 15
   - Δεν ορίζεται
8. Με ημέρα = "Σάββατο", τι τιμή έχει η συνθήκη ημέρα = "Σάββατο" Ή ημέρα = "Κυριακή";
   - Αληθής
   - Ψευδής
   - Σφάλμα, γιατί η ημέρα δεν μπορεί να είναι και τα δύο
   - "Σάββατο"
9. Ποιος τελεστής της Python αντιστοιχεί στο DIV του ψευδοκώδικα;
   - //
   - /
   - %
   - **
10. Γιατί γράφουμε τον συντελεστή ΦΠΑ ως σταθερά, ΦΠΑ = 0.24, αντί να γράφουμε 0.24 σε κάθε υπολογισμό;
   - Για να αλλάζει σε ένα μόνο σημείο αν αλλάξει ο νόμος, και να διαβάζεται τι σημαίνει
   - Γιατί οι σταθερές υπολογίζονται πιο γρήγορα από τους αριθμούς που γράφονται μέσα στις πράξεις
   - Γιατί ο υπολογιστής δεν δέχεται δεκαδικούς αριθμούς γραμμένους απευθείας μέσα σε πράξεις
   - Για να μπορεί ο χρήστης να την αλλάζει όποτε θέλει κατά την εκτέλεση του προγράμματος

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνουν 29 DIV 6 και 29 MOD 6;
2. Ποιες είναι οι τιμές των x και y μετά τις εντολές: x ← 6 · y ← x − 2 · x ← x * y · y ← x MOD 5;
3. Γράψε τη συνθήκη που είναι αληθής όταν ο βαθμός είναι από 10 έως και 20.
4. Ένα πρόγραμμα δίνει ρέστα με κέρματα του 1 € (100 λεπτά), των 50 και των 10 λεπτών, ξεκινώντας από τα μεγαλύτερα: ευρώ ← ρέστα DIV 100 · ρέστα ← ρέστα MOD 100 · πενηντάρια ← ρέστα DIV 50 · ρέστα ← ρέστα MOD 50 · δεκάρια ← ρέστα DIV 10
   α) Για ρέστα = 380 στην αρχή, ποιες τιμές παίρνουν τα ευρώ, πενηντάρια και δεκάρια;
   β) Για ρέστα = 380 στην αρχή, ποια τιμή έχει η ρέστα στο τέλος;
   γ) Πόσα κέρματα δίνει συνολικά για ρέστα = 290;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/variables-operators
