# Το λογιστικό φύλλο

> Κελιά, γραμμές, στήλες, και τι είδους δεδομένα χωράει το καθένα.

Πληροφορική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/spreadsheet-basics

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις το βιβλίο εργασίας, το φύλλο, τις γραμμές, τις στήλες και το κελί.
- Να γράφεις και να διαβάζεις τη διεύθυνση ενός κελιού και μιας περιοχής κελιών (π.χ. B2:B10).
- Να ξεχωρίζεις τα είδη δεδομένων ενός κελιού: αριθμό, κείμενο, ημερομηνία και τύπο.
- Να οργανώνεις δεδομένα σε πίνακα με επικεφαλίδες, ώστε να μπορούν να υπολογιστούν.

## Ένας πίνακας που κάνει λογαριασμούς

Η τάξη σου οργανώνει εκδρομή. Κάποιος πρέπει να κρατήσει ποιος πλήρωσε, πόσα
μαζεύτηκαν και πόσα λείπουν. Σε χαρτί, κάθε φορά που πληρώνει ένας ακόμα, ξανακάνεις
όλη την πρόσθεση. Σε ένα **υπολογιστικό φύλλο** (spreadsheet, λέγεται και λογιστικό φύλλο) γράφεις το ποσό σε ένα
κουτάκι και το σύνολο αλλάζει μόνο του.

Τέτοια προγράμματα είναι το LibreOffice Calc, το Microsoft Excel και τα
Υπολογιστικά φύλλα Google. Διαφέρουν σε μενού και χρώματα, αλλά η λογική τους είναι
**η ίδια**. Ό,τι μάθεις εδώ ισχύει σε όλα.

## Βιβλίο, φύλλο, κελί

Όταν ανοίγεις ένα νέο αρχείο, βλέπεις ένα πλέγμα από κουτάκια:

- Οι **στήλες** (columns) είναι κάθετες και ονομάζονται με **γράμματα**: A, B, C, …
  Μετά το Z συνεχίζουν AA, AB, …
- Οι **γραμμές** (rows) είναι οριζόντιες και ονομάζονται με **αριθμούς**: 1, 2, 3, …
- Κάθε κουτάκι, εκεί που μια στήλη συναντά μια γραμμή, είναι ένα **κελί** (cell).
- Όλο το πλέγμα είναι ένα **φύλλο εργασίας** (worksheet). Τα φύλλα φαίνονται ως
  καρτέλες στο κάτω μέρος: Φύλλο1, Φύλλο2…
- Το αρχείο που κρατάει ένα ή περισσότερα φύλλα λέγεται **βιβλίο εργασίας** (workbook).

### Η διεύθυνση ενός κελιού

Κάθε κελί έχει ένα όνομα, τη **διεύθυνση** του: πρώτα το γράμμα της στήλης και μετά ο
αριθμός της γραμμής. Το κελί στη στήλη C και στη γραμμή 4 είναι το `C4`.

Είναι σαν τη ναυμαχία: «C4» σημαίνει ακριβώς ένα τετράγωνο.

Το κελί που έχεις επιλέξει τη στιγμή αυτή λέγεται **ενεργό κελί**. Έχει έντονο
περίγραμμα, και η διεύθυνσή του φαίνεται στο **πλαίσιο ονόματος**, πάνω αριστερά.
Δίπλα του, στη **γραμμή τύπων**, φαίνεται τι πραγματικά έχει μέσα το κελί.

> **Κλειδί**
>
> **Στήλη με γράμμα, γραμμή με αριθμό, και πάντα με αυτή τη σειρά.**
>
> Το `B3` είναι στήλη B, γραμμή 3. Το «3B» δεν είναι διεύθυνση. Όλοι οι υπολογισμοί
> που θα κάνεις στις επόμενες ενότητες στηρίζονται σε αυτές τις διευθύνσεις: δεν γράφεις
> «πρόσθεσε το 12 και το 15», γράφεις «πρόσθεσε ό,τι έχει το `B2` και ό,τι έχει το `B3`».

### Περιοχή κελιών

Συχνά θέλεις να μιλήσεις για **πολλά κελιά μαζί**, π.χ. όλους τους βαθμούς μιας
στήλης. Μια ορθογώνια ομάδα κελιών λέγεται **περιοχή** (range) και γράφεται με
άνω-κάτω τελεία ανάμεσα στο πρώτο και στο τελευταίο κελί:

| Περιοχή  | Τι περιέχει                       | Πόσα κελιά |
| -------- | --------------------------------- | ---------- |
| `B2:B10` | στήλη B, από τη γραμμή 2 ως τη 10 | 9          |
| `A1:D1`  | γραμμή 1, από τη στήλη A ως τη D  | 4          |
| `A1:C4`  | ορθογώνιο 3 στηλών × 4 γραμμών    | 12         |

Στο `A1:C4` το πρώτο κελί είναι η **πάνω αριστερή** γωνία και το δεύτερο η **κάτω
δεξιά**.

## Τι χωράει σε ένα κελί

Ένα κελί κρατάει **ένα** πράγμα. Το πρόγραμμα κοιτάζει τι πληκτρολόγησες και
αποφασίζει τι είδους δεδομένο είναι:

| Είδος      | Παράδειγμα     | Πώς το αναγνωρίζεις                                 |
| ---------- | -------------- | --------------------------------------------------- |
| Αριθμός    | `17` ή `12,5`  | στοιχίζεται δεξιά· μπαίνει σε πράξεις               |
| Κείμενο    | `Μαρία` ή `Β2` | στοιχίζεται αριστερά· δεν μπαίνει σε πράξεις        |
| Ημερομηνία | `15/3/2027`    | είναι αριθμός «μεταμφιεσμένος»· στοιχίζεται δεξιά   |
| Τύπος      | `=B2+B3`       | αρχίζει με `=`· στο κελί φαίνεται το **αποτέλεσμα** |

Η στοίχιση είναι ένα γρήγορο κόλπο ελέγχου. Αν γράψεις έναν βαθμό και κολλήσει
**αριστερά**, το πρόγραμμα τον πήρε για κείμενο, και δεν θα τον μετρήσει στο
άθροισμα.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η υποδιαστολή εξαρτάται από τις ρυθμίσεις γλώσσας.**
>
> Με ελληνικές ρυθμίσεις η υποδιαστολή είναι το **κόμμα**: γράφεις `12,5`. Αν γράψεις
> `12.5`, το πρόγραμμα μπορεί να το κρατήσει ως κείμενο, και πολλές φορές κάτι σαν
> `3.5` γίνεται ημερομηνία (3 Μαΐου). Αν ένας αριθμός σου στοιχιστεί αριστερά ή αλλάξει
> μορφή μόνος του, κοίτα πρώτα την υποδιαστολή.

### Τιμή και εμφάνιση

Η **μορφοποίηση** αλλάζει πώς φαίνεται ένα κελί, όχι τι έχει μέσα. Το `0,25`
μπορεί να εμφανίζεται ως `25%`, ως `0,3` (με ένα δεκαδικό ψηφίο) ή ως `0,25 €`. Στους
υπολογισμούς μπαίνει πάντα η πραγματική τιμή, `0,25`. Αν έχεις αμφιβολία,
κοίτα τη γραμμή τύπων: εκεί φαίνεται τι έχει πραγματικά το κελί.

Αν ένα κελί δείχνει `#####`, δεν χάθηκε τίποτα: η στήλη είναι πολύ στενή για τον
αριθμό. Φάρδυνέ τη.

## Ένας πίνακας με σωστό σχήμα

Το υπολογιστικό φύλλο σε αφήνει να γράψεις οτιδήποτε οπουδήποτε. Για να μπορεί όμως
να **υπολογίσει**, τα δεδομένα θέλουν τάξη:

1. **Μία γραμμή επικεφαλίδων** στην κορυφή: τι σημαίνει κάθε στήλη.
2. **Μία γραμμή ανά εγγραφή** (ανά μαθητή, ανά μέρα, ανά αγορά).
3. **Ένα είδος δεδομένων ανά στήλη**: μόνο αριθμοί στη στήλη των βαθμών.
4. **Καμία κενή γραμμή** στη μέση του πίνακα.
5. **Οι μονάδες στην επικεφαλίδα**, όχι στο κελί: «Ποσό (€)» πάνω και `15` κάτω, όχι
   «15 ευρώ» σε κάθε κελί, που είναι κείμενο.

|       | A       | B               | C          |
| ----- | ------- | --------------- | ---------- |
| **1** | Μαθητής | Προκαταβολή (€) | Ημερομηνία |
| **2** | Άννα    | 20              | 3/2/2027   |
| **3** | Νίκος   | 20              | 3/2/2027   |
| **4** | Σοφία   | 15              | 5/2/2027   |

Σε αυτόν τον πίνακα οι προκαταβολές είναι στην περιοχή `B2:B4`, και στην επόμενη
ενότητα ένας τύπος θα τις προσθέτει μόνος του.

> **Θυμήσου**
>
> - **Κελί**: η τομή στήλης και γραμμής. Διεύθυνση: γράμμα + αριθμός, π.χ. `D7`.
> - **Περιοχή**: πρώτο κελί, άνω-κάτω τελεία, τελευταίο κελί, π.χ. `A2:A30`.
> - **Αριθμοί δεξιά, κείμενο αριστερά.** Ένας «αριθμός» στα αριστερά είναι κείμενο.
> - Η **μορφοποίηση** αλλάζει την εμφάνιση, όχι την τιμή.

## Γρήγορες κινήσεις

- **Enter** πηγαίνει στο κελί από κάτω, **Tab** στο κελί δεξιά.
- **F2** (ή διπλό κλικ) ανοίγει το κελί για διόρθωση χωρίς να σβήσεις ό,τι έχει.
- Η **λαβή συμπλήρωσης**, το μικρό τετράγωνο στην κάτω δεξιά γωνία του ενεργού
  κελιού, συνεχίζει σειρές: γράψε `Δευτέρα`, σύρε προς τα κάτω, και βγαίνουν Τρίτη,
  Τετάρτη… Με `1` και `2` σε δύο κελιά, επιλέγεις και τα δύο και σύρεις για 3, 4, 5…
- Τα αρχεία αποθηκεύονται συνήθως ως `.xlsx` (Excel) ή `.ods` (LibreOffice). Η μορφή
  `.csv` κρατάει **μόνο** τις τιμές, χωρίς τύπους και χωρίς μορφοποίηση, και
  ανοίγει σχεδόν παντού.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Σοφία έγραψε τους βαθμούς της τάξης στα κελιά C2 έως C26. Πώς γράφεται αυτή η περιοχή και πόσους βαθμούς περιέχει;

1. Η περιοχή είναι όλη μέσα στη στήλη C. Το πρώτο κελί είναι το `C2` και το τελευταίο
   το `C26`.
2. Γράφεται **`C2:C26`**.
3. Πλήθος κελιών: από τη γραμμή 2 ως τη 26 είναι $26 - 2 + 1 = 25$ γραμμές.

   Το «$+1$» μετράει και το πρώτο κελί. Χωρίς αυτό θα έβγαινε $24$, ένας μαθητής λιγότερος.
4. **Η περιοχή `C2:C26` περιέχει 25 βαθμούς**, έναν για κάθε μαθητή. Η γραμμή 1 μένει
   για την επικεφαλίδα «Βαθμός».

### Παράδειγμα 2: Στη στήλη των εξόδων της εκδρομής ο Νίκος έγραψε: 12,5 — 8 ευρώ — 15.20 — 20. Ποια από αυτά θα μπουν στο άθροισμα;

1. **`12,5`**: με ελληνικές ρυθμίσεις το κόμμα είναι υποδιαστολή. Είναι αριθμός και
   στοιχίζεται δεξιά.
2. **`8 ευρώ`**: η λέξη μέσα στο κελί το κάνει **κείμενο**. Το σύμβολο του ευρώ μπαίνει με μορφοποίηση νομίσματος, όχι με
   πληκτρολόγηση.
3. **`15.20`**: με ελληνικές ρυθμίσεις η τελεία δεν είναι υποδιαστολή. Το πρόγραμμα
   το κρατάει ως κείμενο ή το κάνει ημερομηνία. Σε κάθε περίπτωση δεν είναι το 15,20
   που ήθελε ο Νίκος.
4. **`20`**: αριθμός.
5. **Στο άθροισμα μπαίνουν μόνο το 12,5 και το 20.** Η διόρθωση: γράψε `8` και `15,2`,
   και δώσε σε όλη τη στήλη μορφή νομίσματος. Τότε θα φαίνονται ως 8,00 € και 15,20 €
   και θα μετράνε κανονικά.

### Παράδειγμα 3: Ο πίνακας ενός μαθητή έχει τη γραμμή «Σύνολο» στη μέση, ανάμεσα στους μαθητές, και μια κενή γραμμή πριν από τους τελευταίους πέντε. Τι θα διορθώσεις;

1. Μια γραμμή «Σύνολο» στη μέση είναι μια εγγραφή που **δεν** είναι μαθητής. Αν αργότερα
   ζητήσεις μέσο όρο της στήλης, θα μετρηθεί κι αυτή σαν να ήταν ένας πολύ καλός
   μαθητής.
2. Η κενή γραμμή κόβει τον πίνακα στα δύο. Η ταξινόμηση και τα γραφήματα συχνά
   σταματούν στο κενό, και οι πέντε τελευταίοι «χάνονται».
3. **Διόρθωση:** σβήσε την κενή γραμμή, και μετακίνησε το «Σύνολο» **κάτω** από τον
   τελευταίο μαθητή, με μια κενή γραμμή να το χωρίζει από τον πίνακα.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η διεύθυνση του κελιού στη στήλη D και στη γραμμή 7;
   - D7
   - 7D
   - D:7
   - G4
2. Πόσα κελιά περιέχει η περιοχή B3:B12;
   - 10
   - 9
   - 2
   - 12
3. Πόσα κελιά έχει η περιοχή A1:C4;
   - 12
   - 2
   - 7
   - 6
4. Γράφεις έναν βαθμό σε ένα κελί και αυτός στοιχίζεται **αριστερά**. Τι σημαίνει αυτό συνήθως;
   - Το πρόγραμμα τον κράτησε ως κείμενο, οπότε δεν θα μπει σε πράξεις
   - Είναι αρνητικός αριθμός, που στοιχίζεται από την άλλη μεριά
   - Είναι δεκαδικός αριθμός, γιατί οι δεκαδικοί πάνε αριστερά
   - Τίποτα, η στοίχιση είναι μόνο θέμα εμφάνισης
5. Με ελληνικές ρυθμίσεις θέλεις να γράψεις δώδεκα και μισό. Τι πληκτρολογείς;
   - 12,5
   - 12.5
   - 12 1/2
   - 12,5 ευρώ
6. Το κελί C2 περιέχει τον τύπο =A2+B2, με A2 = 4 και B2 = 6. Τι βλέπεις μέσα στο ίδιο το κελί C2;
   - 10
   - =A2+B2
   - A2+B2
   - 46
7. Ένα κελί έχει την τιμή 0,25 και μορφοποίηση ποσοστού, οπότε φαίνεται 25%. Ποια τιμή χρησιμοποιείται αν το πολλαπλασιάσεις με 100;
   - 0,25, οπότε βγαίνει 25
   - 25, οπότε βγαίνει 2500
   - Κανένα, γιατί το 25% είναι κείμενο
   - 0,0025
8. Ένα κελί με αριθμό ξαφνικά δείχνει #####. Τι έγινε;
   - Η στήλη είναι πολύ στενή για να χωρέσει ο αριθμός
   - Ο αριθμός σβήστηκε και η τιμή του κελιού χάθηκε
   - Ο τύπος του κελιού έχει λάθος και δεν υπολογίζεται
   - Το αρχείο είναι κλειδωμένο και κρύβει τις τιμές
9. Πού είναι καλύτερο να γράψεις ότι τα ποσά μιας στήλης είναι σε ευρώ;
   - Στην επικεφαλίδα της στήλης, π.χ. «Ποσό (€)»
   - Σε κάθε κελί, π.χ. «15 ευρώ»
   - Σε ένα κελί ανάμεσα στα ποσά
   - Πουθενά, γιατί το πρόγραμμα το καταλαβαίνει μόνο του
10. Αποθηκεύεις ένα φύλλο με τύπους και χρώματα ως .csv. Τι κρατιέται;
   - Μόνο οι τιμές των κελιών
   - Όλα, όπως στο .xlsx
   - Οι τύποι, αλλά όχι τα χρώματα
   - Όλα τα φύλλα του βιβλίου

## Ασκήσεις

1. Γράψε τη διεύθυνση του κελιού που βρίσκεται στη στήλη F και στη γραμμή 12.
2. Οι βαθμοί 28 μαθητών είναι στη στήλη D, ξεκινώντας από το D2. Γράψε την περιοχή που τους περιέχει.
3. Πόσα κελιά περιέχει η περιοχή B2:E11;
4. Με ελληνικές ρυθμίσεις γράφεις σε μια στήλη: 14 — 9,5 — 17.25 — 12 ευρώ — 18.
   α) Ποιες τιμές αναγνωρίζονται ως αριθμοί;
   β) Πόσο είναι το άθροισμα των αριθμών αυτών;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/spreadsheet-basics
