# Δομή επιλογής

> Απλή, σύνθετη και εμφωλευμένη απόφαση.

Πληροφορική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/selection

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις απλή δομή επιλογής (Αν … τότε … Τέλος_αν) και σύνθετη (Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν).
- Να γράφεις εμφωλευμένη επιλογή και αλυσίδα αλλιώς_αν για περισσότερες από δύο περιπτώσεις.
- Να εκτελείς «με το χέρι» μια δομή επιλογής για διάφορες εισόδους, μαζί με τις οριακές τιμές.
- Να αντιστοιχίζεις τη δομή επιλογής στον ρόμβο του διαγράμματος ροής, στο Scratch και στην Python.

## Το πρόγραμμα αποφασίζει

Ως τώρα οι αλγόριθμοί μας εκτελούσαν **όλες** τις εντολές, τη μία μετά την άλλη.
Τα πραγματικά προγράμματα όμως **αποφασίζουν**: αν ο κωδικός είναι σωστός, μπαίνεις·
αλλιώς βλέπεις μήνυμα λάθους. Αν το σκορ ξεπέρασε το ρεκόρ, γράφεται νέο ρεκόρ.

Η **δομή επιλογής** (selection) ελέγχει μια **συνθήκη**, δηλαδή μια έκφραση που είναι
Αληθής ή Ψευδής, και ανάλογα με την τιμή της εκτελεί άλλες εντολές. Στο διάγραμμα
ροής είναι ο **ρόμβος**, με δύο εξόδους: «Ναι» και «Όχι».

## Απλή επιλογή

Κάτι γίνεται **μόνο** αν ισχύει η συνθήκη. Αλλιώς δεν γίνεται τίποτα, και το
πρόγραμμα συνεχίζει κανονικά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Έκπτωση για αγορές πάνω από 50 €*

Με ποσό 80: η συνθήκη `80 > 50` είναι Αληθής, οπότε το ποσό γίνεται 72. Με ποσό 30:
η συνθήκη είναι Ψευδής, η γραμμή 3 **προσπερνιέται**, και εμφανίζεται 30. Η γραμμή 5
εκτελείται **πάντα**, γιατί είναι έξω από τη δομή.

## Σύνθετη επιλογή

Δύο δρόμοι, και ακολουθείται **ακριβώς ένας**:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εισιτήριο κινηματογράφου*

> **Κλειδί**
>
> **Σε μια σύνθετη επιλογή εκτελείται πάντα ένας κλάδος και ποτέ και οι δύο.**
>
> Αν η συνθήκη είναι Αληθής, εκτελούνται οι εντολές μετά το `τότε`. Αν είναι Ψευδής,
> οι εντολές μετά το `αλλιώς`. Μετά το `Τέλος_αν` η εκτέλεση συνεχίζει ίδια, όποιος
> δρόμος κι αν ακολουθήθηκε. Οι εσοχές (τα κενά στην αρχή της γραμμής) δείχνουν ποιες
> εντολές ανήκουν σε ποιον κλάδο.

### Στο Scratch και στην Python

Στο Scratch, η απλή επιλογή είναι το μπλοκ «εάν … τότε», και η σύνθετη το «εάν … τότε …
αλλιώς». Οι εντολές κάθε κλάδου μπαίνουν **μέσα** στο στόμιο του μπλοκ.

Στην Python το ίδιο πρόγραμμα γράφεται έτσι:

```python
ilikia = int(input())
if ilikia < 12:
    timi = 5
else:
    timi = 8
print(timi)
```

Στην Python δεν υπάρχει `Τέλος_αν`: το τέλος του κλάδου το δείχνει η **εσοχή**. Γι' αυτό
εκεί η εσοχή δεν είναι θέμα εμφάνισης, είναι μέρος του προγράμματος.

## Περισσότεροι από δύο δρόμοι

### Εμφωλευμένη επιλογή

Μια επιλογή μπορεί να μπει **μέσα** σε έναν κλάδο μιας άλλης. Αυτή λέγεται
**εμφωλευμένη** (nested) επιλογή:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Θερμοκρασία νερού*

Η εσωτερική επιλογή (γραμμές 5 ως 9) ελέγχεται **μόνο** όταν η πρώτη συνθήκη είναι
Ψευδής, δηλαδή μόνο για θερμοκρασίες πάνω από 0. Κάθε `Αν` κλείνει με το δικό του
`Τέλος_αν`.

### Η αλυσίδα αλλιώς\_αν

Το ίδιο πρόγραμμα γράφεται πιο καθαρά με **αλλιώς\_αν**, ένα `Αν` κολλημένο στο
`αλλιώς`:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Θερμοκρασία νερού, με αλλιώς\_αν*

Οι συνθήκες ελέγχονται **με τη σειρά**, και η πρώτη που αληθεύει κερδίζει. Οι υπόλοιπες
δεν ελέγχονται καν. Στην Python το `αλλιώς_αν` γράφεται `elif`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τέσσερις θερμοκρασίες στην αλυσίδα*

> **Πρόσεχε**
>
> **Έλεγχε πάντα τις οριακές τιμές.** Αν ένα πρόγραμμα λέει «Επιτυχία» για βαθμό από 10
> και πάνω, δοκίμασέ το με 9.9, με 10 και με 10.1. Το `βαθμός > 10` θα άφηνε έξω τον
> μαθητή με ακριβώς 10, ενώ το σωστό είναι `βαθμός >= 10`.
>
> Και **η σειρά στην αλυσίδα μετράει**: αν ελέγξεις πρώτα το `βαθμός >= 10` και μετά το
> `βαθμός >= 18.5`, κανένας δεν θα πάρει ποτέ «Άριστα», γιατί ο 19 θα έχει «πιαστεί»
> ήδη από την πρώτη συνθήκη.

> **Θυμήσου**
>
> - Απλή: `Αν … τότε … Τέλος_αν`. Αν η συνθήκη είναι Ψευδής, δεν γίνεται τίποτα.
> - Σύνθετη: `Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν`. Εκτελείται ακριβώς ένας κλάδος.
> - Εμφωλευμένη: ένα `Αν` μέσα σε άλλο, με δικό του `Τέλος_αν`.
> - `αλλιώς_αν`: οι συνθήκες ελέγχονται με τη σειρά, και κερδίζει η πρώτη αληθής.
> - Δοκίμαζε τις οριακές τιμές.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε αλγόριθμο που διαβάζει έναν ακέραιο και εμφανίζει «Ζυγός» ή «Μονός». Τι εμφανίζει για 14 και για 7;

1. Ένας αριθμός είναι ζυγός όταν το υπόλοιπο της διαίρεσης με το 2 είναι 0. Η συνθήκη
   είναι `ν MOD 2 = 0`.
2. Δύο περιπτώσεις, ακριβώς μία ισχύει: σύνθετη επιλογή.
3. Για 14: `14 MOD 2` = 0, η συνθήκη είναι Αληθής, **εμφανίζει «Ζυγός»**.

   Για 7: `7 MOD 2` = 1, η συνθήκη είναι Ψευδής, **εμφανίζει «Μονός»**.

### Παράδειγμα 2: Ένα πρόγραμμα χαρακτηρίζει βαθμούς από 0 έως 20. Γράψε αλγόριθμο που εμφανίζει «Άριστα» για βαθμό από 18.5 και πάνω, «Επιτυχία» για βαθμό από 10 έως κάτω από 18.5, και «Χρειάζεται στήριξη» κάτω από 10. Τι εμφανίζει για 18.5, για 12 και για 9.5;

1. Τρεις περιπτώσεις, και ο μαθητής ανήκει σε μία: αλυσίδα `αλλιώς_αν`. Ξεκινάμε από το
   **μεγαλύτερο** όριο, για να μην «πιαστεί» ο άριστος από το πιο χαμηλό.
2. Η γραμμή 4 δεν χρειάζεται να λέει «και μικρότερος από 18.5». Αν ο βαθμός ήταν 18.5 ή
   πάνω, η εκτέλεση δεν θα είχε φτάσει εκεί.
3. **18.5:** `18.5 >= 18.5` Αληθής, «Άριστα». **12:** η πρώτη Ψευδής, η δεύτερη `12 >= 10`
   Αληθής, «Επιτυχία». **9.5:** και οι δύο Ψευδείς, «Χρειάζεται στήριξη».

### Παράδειγμα 3: Τι εμφανίζει το παρακάτω για α = 7 και β = 7; Αν α > β τότε Εμφάνισε α · αλλιώς Εμφάνισε β · Τέλος\_αν. Βρίσκει πάντα τον μεγαλύτερο;

1. Για α = 7 και β = 7: `7 > 7` είναι **Ψευδής** (το 7 δεν είναι μεγαλύτερο από τον εαυτό του).
   Εκτελείται ο κλάδος `αλλιώς`: **εμφανίζει 7**.
2. Όταν είναι ίσοι, ο «μεγαλύτερος» είναι απλώς αυτή η κοινή τιμή, οπότε το 7 είναι σωστή
   απάντηση.
3. Για α = 3, β = 9: Ψευδής, εμφανίζει 9. Για α = 9, β = 3: Αληθής, εμφανίζει 9.
   **Ναι, βρίσκει πάντα τον μεγαλύτερο.** Η δοκιμή με ίσες τιμές ήταν ο έλεγχος της οριακής
   περίπτωσης.

## Ερωτήσεις

1. Σε απλή επιλογή (Αν … τότε … Τέλος_αν) η συνθήκη είναι Ψευδής. Τι γίνεται;
   - Οι εντολές μέσα στο Αν προσπερνιούνται και το πρόγραμμα συνεχίζει μετά το Τέλος_αν
   - Το πρόγραμμα σταματάει εκεί, και καμία από τις επόμενες εντολές δεν εκτελείται
   - Εκτελούνται οι εντολές του κλάδου αλλιώς, όπως σε κάθε επιλογή με ψευδή συνθήκη
   - Η συνθήκη ελέγχεται ξανά και ξανά, μέχρι κάποια στιγμή να γίνει Αληθής
2. Αν ποσό > 50 τότε ποσό ← ποσό * 0.9 · Τέλος_αν. Τι τιμή έχει το ποσό μετά, αν ήταν 50;
   - 50
   - 45
   - 5
   - 0.9
3. Σε σύνθετη επιλογή (Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν), πόσοι κλάδοι εκτελούνται;
   - Ακριβώς ένας
   - Και οι δύο, πρώτα του τότε και μετά του αλλιώς
   - Κανένας, αν η συνθήκη είναι Ψευδής
   - Εξαρτάται από το πόσες εντολές έχει κάθε κλάδος
4. Αν βαθμός >= 10 τότε Εμφάνισε "Επιτυχία" · αλλιώς_αν βαθμός >= 18.5 τότε Εμφάνισε "Άριστα" · Τέλος_αν. Τι εμφανίζει για βαθμό 19;
   - «Επιτυχία»
   - «Άριστα»
   - «Επιτυχία» και «Άριστα»
   - Τίποτα
5. Ένα Αν έχει μέσα στον κλάδο αλλιώς ένα δεύτερο Αν. Πόσα Τέλος_αν χρειάζονται;
   - 2
   - 1
   - 3
   - Κανένα, αρκούν οι εσοχές
6. Θέλεις να εμφανίζεται «Ενήλικος» για ηλικία 18 και πάνω. Ποια συνθήκη είναι σωστή;
   - ηλικία >= 18
   - ηλικία > 18
   - ηλικία < 18
   - ηλικία = 18
7. Πώς γράφεται στην Python το «αλλιώς_αν»;
   - elif
   - else if
   - elseif
   - then
8. Με ποιο σχήμα του διαγράμματος ροής σχεδιάζεται η συνθήκη ενός Αν;
   - Ρόμβος με δύο εξόδους, Ναι και Όχι
   - Ορθογώνιο, με ένα βέλος εξόδου
   - Πλάγιο παραλληλόγραμμο, με ένα βέλος
   - Έλλειψη, όπως η Αρχή και το Τέλος
9. Αν ν MOD 3 = 0 τότε Εμφάνισε "Ναι" · αλλιώς Εμφάνισε "Όχι" · Τέλος_αν. Τι εμφανίζει για ν = 14;
   - «Όχι»
   - «Ναι»
   - «Ναι» και «Όχι»
   - 2
10. Στο πρόγραμμα του νερού (Αν θερμοκρασία <= 0 τότε «Πάγος» αλλιώς, μέσα, Αν θερμοκρασία < 100 τότε «Υγρό» αλλιώς «Ατμός»), για ποια θερμοκρασία **δεν** ελέγχεται η εσωτερική συνθήκη;
   - −5
   - 50
   - 100
   - Για καμία, ελέγχεται πάντα

## Ασκήσεις

1. Αν ηλικία < 12 τότε τιμή ← 5 · αλλιώς τιμή ← 8 · Τέλος_αν. Τι τιμή παίρνει η μεταβλητή τιμή για ηλικία 12;
2. Ένα κατάστημα κάνει δωρεάν μεταφορά για παραγγελίες από 40 € και πάνω. Γράψε τη συνθήκη του Αν.
3. Αν θ < 10 τότε Εμφάνισε "Κρύο" · αλλιώς_αν θ < 25 τότε Εμφάνισε "Δροσερό" · αλλιώς Εμφάνισε "Ζέστη" · Τέλος_αν. Τι εμφανίζει για θ = 10, για θ = 25 και για θ = 3;
4. Ένα έτος είναι δίσεκτο αν διαιρείται με το 4 και όχι με το 100, ή αν διαιρείται με το 400.
   α) Γράψε τη συνθήκη «διαιρείται με το 4» με MOD.
   β) Είναι δίσεκτο το 2100;
   γ) Είναι δίσεκτο το 2000;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/selection
