# Τύποι και συναρτήσεις

> Άθροισμα, μέσος όρος, και σχετικές ή απόλυτες αναφορές.

Πληροφορική, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/formulas-functions

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις τύπους που ξεκινούν με = και χρησιμοποιούν διευθύνσεις κελιών και τους τελεστές + − * / ^.
- Να εφαρμόζεις τη σωστή προτεραιότητα των πράξεων και να βάζεις παρενθέσεις όπου χρειάζεται.
- Να χρησιμοποιείς τις συναρτήσεις SUM, AVERAGE, MAX, MIN και COUNT σε μια περιοχή κελιών.
- Να εξηγείς τι αλλάζει όταν αντιγράφεις έναν τύπο με σχετικές και με απόλυτες αναφορές (π.χ. $B$1).

## Ο τύπος ξεκινάει με ίσον

Ένα κελί που αρχίζει με `=` δεν είναι δεδομένο: είναι **τύπος** (formula), δηλαδή
οδηγία «υπολόγισε αυτό». Στο κελί εμφανίζεται το αποτέλεσμα, και στη γραμμή τύπων
ο ίδιος ο τύπος.

Η δύναμη του τύπου είναι ότι δεν γράφεις αριθμούς, γράφεις **διευθύνσεις**. Ο τύπος
`=B2+B3` σημαίνει «ό,τι έχει το `B2` συν ό,τι έχει το `B3`». Αν αλλάξεις το `B2`, το
αποτέλεσμα αλλάζει αμέσως, χωρίς να ξαναγράψεις τίποτα.

### Οι τελεστές

| Πράξη           | Σύμβολο | Παράδειγμα | Αποτέλεσμα αν `A1` = 12 και `B1` = 3 |
| --------------- | ------- | ---------- | ------------------------------------ |
| Πρόσθεση        | `+`     | `=A1+B1`   | 15                                   |
| Αφαίρεση        | `-`     | `=A1-B1`   | 9                                    |
| Πολλαπλασιασμός | `*`     | `=A1*B1`   | 36                                   |
| Διαίρεση        | `/`     | `=A1/B1`   | 4                                    |
| Δύναμη          | `^`     | `=B1^2`    | 9                                    |

Ο πολλαπλασιασμός είναι το αστεράκι `*`, **όχι** το `x`. Το `=A1xB1` το πρόγραμμα
δεν το καταλαβαίνει.

### Προτεραιότητα πράξεων

Ισχύουν οι κανόνες των μαθηματικών: πρώτα οι παρενθέσεις, μετά οι δυνάμεις, μετά
πολλαπλασιασμοί και διαιρέσεις, και στο τέλος προσθέσεις και αφαιρέσεις.

- `=10+2*3` δίνει **16**, γιατί ο πολλαπλασιασμός γίνεται πρώτος.
- `=(10+2)*3` δίνει **36**.

Διάλεξε τύπο και δες δίπλα-δίπλα τι θα έβγαινε αν οι πράξεις γίνονταν απλώς από
αριστερά προς τα δεξιά, και τι υπολογίζει πραγματικά το φύλλο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Με ποια σειρά υπολογίζει το φύλλο;*

> **Πρόσεχε**
>
> **Το πιο συχνό λάθος στον μέσο όρο.**
>
> Για τον μέσο όρο τριών βαθμών στα `B2`, `B3`, `B4`, ο τύπος `=B2+B3+B4/3` είναι
> **λάθος**: διαιρεί με το 3 μόνο το `B4`. Με βαθμούς 15, 18 και 12 δίνει 37 αντί για 15.
>
> Σωστό: `=(B2+B3+B4)/3`, ή ακόμα καλύτερα η συνάρτηση `=AVERAGE(B2:B4)`.

## Συναρτήσεις

Μια **συνάρτηση** (function) είναι έτοιμος υπολογισμός με όνομα. Γράφεται με το
όνομα, και μέσα σε παρένθεση τα **ορίσματα** (arguments), δηλαδή τα κελιά πάνω στα
οποία δουλεύει:

| Συνάρτηση | Τι κάνει                    | Παράδειγμα         |
| --------- | --------------------------- | ------------------ |
| `SUM`     | άθροισμα                    | `=SUM(B2:B10)`     |
| `AVERAGE` | μέσος όρος                  | `=AVERAGE(B2:B10)` |
| `MAX`     | μεγαλύτερη τιμή             | `=MAX(B2:B10)`     |
| `MIN`     | μικρότερη τιμή              | `=MIN(B2:B10)`     |
| `COUNT`   | πόσα κελιά έχουν **αριθμό** | `=COUNT(B2:B10)`   |

> **Ονόματα στα αγγλικά**
>
> Στο Excel και στο LibreOffice Calc με ελληνικό περιβάλλον τα ονόματα των συναρτήσεων
> μένουν **αγγλικά**: γράφεις `SUM`, όχι «ΑΘΡΟΙΣΜΑ». Στα ελληνικά είναι μόνο τα μενού
> και οι περιγραφές, π.χ. «Αυτόματη Άθροιση».

Το `=SUM(B2:B10)` κάνει ό,τι και το `=B2+B3+B4+B5+B6+B7+B8+B9+B10`, αλλά γράφεται πιο
γρήγορα, και δεν ξεχνάς κανένα κελί. Το κουμπί **Σ** (Αυτόματη άθροιση) στη
γραμμή εργαλείων γράφει το `SUM` για σένα και μαντεύει την περιοχή. Έλεγξε πάντα
ότι μάντεψε σωστά.

Το `COUNT` μετράει **μόνο** κελιά με αριθμό. Κελιά με κείμενο ή κενά δεν μετράνε.
Το ίδιο ισχύει για το `AVERAGE`: ένα κενό κελί **δεν** μετράει ως μηδέν.

### Πολλά ορίσματα: κόμμα ή ερωτηματικό;

Όταν μια συνάρτηση παίρνει **περισσότερα από ένα** ορίσματα, αυτά χωρίζονται με
**διαχωριστικό**. Ποιο είναι, εξαρτάται από τις ρυθμίσεις γλώσσας:

- Με **ελληνικές** ρυθμίσεις, όπου το κόμμα είναι ήδη υποδιαστολή, το διαχωριστικό
  είναι το **ερωτηματικό** `;`. Π.χ. `=SUM(B2:B10;D2:D10)`.
- Με **αγγλικές** ρυθμίσεις είναι το κόμμα: `=SUM(B2:B10,D2:D10)`.

Αν ένας τύπος που βρήκες στο διαδίκτυο δεν δουλεύει, δοκίμασε να αλλάξεις το `,` σε `;`.
Η άνω-κάτω τελεία της περιοχής (`B2:B10`) μένει ίδια παντού.

## Αντιγραφή τύπων: σχετικές αναφορές

Εδώ είναι το πιο «έξυπνο» κομμάτι του υπολογιστικού φύλλου. Αν γράψεις στο `D2` τον
τύπο `=B2*C2` και τον σύρεις με τη λαβή συμπλήρωσης προς τα κάτω, **δεν**
αντιγράφεται ίδιος:

| Κελί | Τύπος    |
| ---- | -------- |
| `D2` | `=B2*C2` |
| `D3` | `=B3*C3` |
| `D4` | `=B4*C4` |

Το πρόγραμμα δεν θυμάται «`B2`». Θυμάται «το κελί δύο θέσεις αριστερά, στην ίδια
γραμμή». Γι' αυτό οι αναφορές αυτές λέγονται **σχετικές** (relative): είναι σχετικές
με τη θέση του τύπου. Αυτό είναι σχεδόν πάντα αυτό που θέλεις, και σε γλιτώνει από
το να γράψεις τον ίδιο τύπο τριάντα φορές.

## Απόλυτες αναφορές: το δολάριο

Μερικές φορές ένας τύπος πρέπει να δείχνει **πάντα στο ίδιο κελί**. Για παράδειγμα,
ο αριθμός των μαθητών της εκδρομής είναι γραμμένος μία φορά, στο `B1`, και κάθε
έξοδο πρέπει να διαιρεθεί με αυτόν.

Τότε βάζεις το σύμβολο του δολαρίου μπροστά στο γράμμα και μπροστά στον αριθμό:
`$B$1`. Αυτή είναι **απόλυτη αναφορά** (absolute reference): όπου κι αν αντιγραφεί ο
τύπος, δείχνει στο `B1`.

> **Κλειδί**
>
> **Σχετική αναφορά (`B1`): «το κελί που βρίσκεται τόσες θέσεις από εδώ».**
> **Απόλυτη αναφορά (`$B$1`): «αυτό ακριβώς το κελί, από όπου κι αν με κοιτάξεις».**
>
> Το δολάριο «κλειδώνει» ό,τι έχει ακριβώς δεξιά του. Το `$` πριν από το B κλειδώνει
> τη στήλη, και το `$` πριν από το 1 κλειδώνει τη γραμμή. Δεν έχει καμία σχέση με
> χρήματα.

Υπάρχουν και **μικτές** αναφορές, όπου κλειδώνεται μόνο το ένα από τα δύο:

- `$B1`: κλειδωμένη η στήλη B, η γραμμή αλλάζει.
- `B$1`: κλειδωμένη η γραμμή 1, η στήλη αλλάζει.

Δεν χρειάζεται να πληκτρολογείς τα δολάρια: μέσα στον τύπο, με τον κέρσορα πάνω στη
διεύθυνση, το πλήκτρο **F4** (στο Excel) ή **Shift+F4** (στο LibreOffice Calc) αλλάζει
διαδοχικά ανάμεσα στις τέσσερις μορφές.

> **Θυμήσου**
>
> - Κάθε τύπος αρχίζει με `=`. Πολλαπλασιασμός `*`, διαίρεση `/`, δύναμη `^`.
> - Οι παρενθέσεις αλλάζουν τη σειρά των πράξεων: `=(B2+B3)/2`.
> - Συναρτήσεις: `SUM`, `AVERAGE`, `MAX`, `MIN`, `COUNT`, με ορίσματα σε παρένθεση.
> - Με ελληνικές ρυθμίσεις τα ορίσματα χωρίζονται με `;`.
> - Όταν αντιγράφεις έναν τύπο, οι σχετικές αναφορές μετακινούνται, ενώ οι απόλυτες,
>   π.χ. `$B$1`, μένουν στη θέση τους.

## Όταν κάτι πάει στραβά

| Μήνυμα    | Τι σημαίνει                                               |
| --------- | --------------------------------------------------------- |
| `#DIV/0!` | διαίρεση με μηδέν ή με κενό κελί                          |
| `#NAME?`  | όνομα συνάρτησης γραμμένο λάθος, π.χ. `=SUMM(B2:B5)`      |
| `#VALUE!` | πράξη με κείμενο, π.χ. `=A1*B1` όταν το `A1` λέει «πέντε» |
| `#REF!`   | ο τύπος έδειχνε σε κελί που διαγράφηκε                    |

Σε ελληνικό περιβάλλον κάποια μηνύματα μπορεί να εμφανίζονται μεταφρασμένα
(π.χ. `#ΟΝΟΜΑ?`), αλλά σημαίνουν το ίδιο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Οι βαθμοί 25 μαθητών στα Μαθηματικά είναι στα κελιά B2 έως B26. Γράψε τύπους για τον μέσο όρο, τον μεγαλύτερο βαθμό και το πλήθος των βαθμών.

1. Η περιοχή είναι `B2:B26`. Όλοι οι τύποι δουλεύουν πάνω σε αυτήν.
2. **Μέσος όρος:** `=AVERAGE(B2:B26)`.
3. **Μεγαλύτερος βαθμός:** `=MAX(B2:B26)`.
4. **Πλήθος βαθμών:** `=COUNT(B2:B26)`.

   Αν ένας μαθητής έλειπε και το κελί του είναι κενό, το `COUNT` θα δώσει 24, και το
   `AVERAGE` θα υπολογίσει τον μέσο όρο των 24, **χωρίς** να μετρήσει το κενό ως μηδέν.
   Αυτό είναι σωστό: ένας απών δεν πήρε μηδέν.

### Παράδειγμα 2: Εκδρομή 25 μαθητών: λεωφορείο 450 €, ξενάγηση 100 € και εισιτήρια μουσείου 150 € συνολικά. Στήσε φύλλο που βγάζει πόσο πληρώνει κάθε μαθητής για κάθε έξοδο, με έναν τύπο που αντιγράφεται.

1. Γράφουμε το πλήθος των μαθητών **μία φορά**, στο `B1`: τιμή 25.

   Τα έξοδα στις γραμμές 3 έως 5: στη στήλη A το είδος, στη στήλη B το συνολικό ποσό.
   Η γραμμή 2 μένει κενή.
2. Στο `C3` το μερίδιο κάθε μαθητή για το λεωφορείο: `=B3/$B$1`, που δίνει 18.

   Το `B3` είναι σχετική αναφορά, γιατί σε κάθε γραμμή θέλουμε **το δικό της** έξοδο. Το
   `$B$1` είναι απόλυτη, γιατί το πλήθος των μαθητών είναι ένα, για όλες τις γραμμές.
3. Σύρουμε το `C3` προς τα κάτω. Το `C4` γίνεται `=B4/$B$1`, δηλαδή 4, και το `C5`
   γίνεται `=B5/$B$1`, δηλαδή 6.
4. Σύνολο ανά μαθητή στο `C6`: `=SUM(C3:C5)`, που δίνει **28 €**.

   Αν δηλώσουν συμμετοχή 30 μαθητές, αλλάζεις **μόνο** το `B1` και όλα τα ποσά
   ξαναϋπολογίζονται.

### Παράδειγμα 3: Στο προηγούμενο φύλλο ο Άρης έγραψε στο C3 τον τύπο =B3/B1, χωρίς δολάρια, και τον έσυρε προς τα κάτω. Τι βγαίνει στο C4 και γιατί;

1. Και οι δύο αναφορές είναι σχετικές, οπότε μετακινούνται **και οι δύο** κατά μία
   γραμμή όταν ο τύπος κατέβει.
2. Το `C4` γίνεται `=B4/B2`. Το `B2` όμως είναι κενό.
3. Διαίρεση με κενό κελί σημαίνει διαίρεση με μηδέν: το `C4` δείχνει **`#DIV/0!`**.

   Το `C3` δούλευε σωστά μόνο επειδή ήταν ο πρώτος τύπος. Η διόρθωση είναι το `$B$1`
   στη θέση του `B1`.

## Ερωτήσεις

1. Τι αποτέλεσμα δίνει ο τύπος «=4+6*2»;
   - 16
   - 20
   - 12
   - Λάθος, γιατί λείπουν οι παρενθέσεις
2. Θέλεις τον μέσο όρο των B2, B3, B4. Ποιος τύπος είναι σωστός;
   - =(B2+B3+B4)/3
   - =B2+B3+B4/3
   - =AVERAGE(B2+B4)
   - =SUM(B2:B4)
3. Ποιος τύπος πολλαπλασιάζει το A2 με το B2;
   - =A2*B2
   - =A2xB2
   - A2*B2
   - =A2·B2
4. Η περιοχή C2:C8 έχει: 12, 15, «απών», κενό, 9, 18, 14. Τι δίνει ο τύπος «=COUNT(C2:C8)»;
   - 5
   - 7
   - 6
   - 68
5. Τρία κελιά έχουν 10, 20 και ένα είναι κενό. Τι δίνει το AVERAGE τους;
   - 15
   - 10
   - 30
   - #DIV/0!
6. Με ελληνικές ρυθμίσεις θέλεις να προσθέσεις δύο περιοχές, B2:B10 και D2:D10. Πώς γράφεται;
   - =SUM(B2:B10;D2:D10)
   - =SUM(B2:B10,D2:D10)
   - =SUM(B2:D10)
   - =SUM(B2:B10)+(D2:D10)
7. Το D2 έχει τον τύπο =B2*C2. Τον σύρεις με τη λαβή συμπλήρωσης στο D5. Τι τύπο έχει το D5;
   - =B5*C5
   - =B2*C2
   - =E5*F5
   - =B5*C2
8. Το C3 έχει τον τύπο `=B3/$B$1`. Τι τύπο παίρνει το C4 αν τον σύρεις μία γραμμή κάτω;
   - `=B4/$B$1`
   - `=B4/$B$2`
   - `=B3/$B$1`
   - `=B4/B2`
9. Σε ποια περίπτωση χρειάζεσαι απόλυτη αναφορά;
   - Όταν όλοι οι τύποι μιας στήλης πρέπει να διαιρούν με το ίδιο κελί, π.χ. με το πλήθος των μαθητών
   - Όταν ο τύπος πρέπει να δίνει πάντα θετικό αποτέλεσμα, όπως η απόλυτη τιμή στα μαθηματικά
   - Όταν τα κελιά της στήλης έχουν ποσά σε ευρώ ή σε δολάρια, π.χ. τα έξοδα της εκδρομής
   - Όταν κάθε γραμμή πρέπει να χρησιμοποιεί τα δικά της κελιά, π.χ. την τιμή και την ποσότητά της
10. Ένα κελί δείχνει #NAME?. Ποια είναι η πιο πιθανή αιτία;
   - Το όνομα της συνάρτησης είναι γραμμένο λάθος, π.χ. =AVRAGE(B2:B9)
   - Διαίρεση με το μηδέν ή με κενό κελί, π.χ. =B2/C2 με κενό το C2
   - Η στήλη είναι πολύ στενή για να χωρέσει το αποτέλεσμα του τύπου
   - Ο τύπος δείχνει σε κελί που διαγράφηκε, π.χ. μετά από διαγραφή γραμμής

## Ασκήσεις

1. Τι αποτέλεσμα δίνει ο τύπος «=(8+4)/2^2»;
2. Οι πωλήσεις λαχνών του σχολικού παζαριού για 5 ημέρες είναι στα κελιά C2 έως C6. Γράψε τον τύπο για το σύνολο, με τη συνάρτηση που μάθαμε.
3. Το E2 έχει τον τύπο «=C2*D2». Τον αντιγράφεις στο F4, δηλαδή μία στήλη δεξιά και δύο γραμμές κάτω. Ποιος τύπος γράφεται στο F4;
4. Για τη θεατρική παράσταση του σχολείου γράφεις στο B1 την τιμή ενός εισιτηρίου, 6 €. Στα B3, B4, B5 είναι πόσα εισιτήρια πούλησε κάθε τμήμα: 18, 25 και 21. Στο C3 γράφεις τύπο για τα έσοδα κάθε τμήματος και τον σύρεις ως το C5.
   α) Ποιος τύπος μπαίνει στο C3;
   β) Τι τιμές βγαίνουν στα C3, C4, C5;
   γ) Πόσα είναι τα συνολικά έσοδα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/informatics/formulas-functions
